Yesu Kristo—Mwokozi wa Kipekee au Mdanganyifu wa Kawaida? [Sehemu ya II]

YESU—MWOKOZI WA KIPEKEE WA WANADAMU

Jambo moja muhimu ambalo haliwezi kupuuzwa ni kwamba Yesu ndiye pekee katika historia anayekidhi vigezo vinavyohitajika kuhalalisha, kutakasa, na kukomboa wanadamu. Hakuna akili ya kibinadamu iliyoibua hadithi ya Yesu wa Nazareti. Macho ya wanadamu yalimuona, na masikio ya wanadamu yalisikia. Alitembea na kuzungumza—akaishi na akapenda—katika mitaa ya miji halisi na kwenye nyumba za watu halisi. Maisha yake ni maisha pekee ya “mungu-mwokozi” ambayo yanaweza (na yamekuwa) yakiandikwa kwa kina. Kama alivyosema Stephen Franklin: “Msingi maalum wa dini ya Biblia na, hivyo, ya Ukristo unatokana na kipaumbele kinachotolewa kwa mwelekeo wa kihistoria wa mafundisho na mafundisho ya msingi ya Biblia” (1993, 17[1]:40).

Kwa hiyo, hadithi ya Yesu Kristo haikai kwenye kurasa za hadithi za Wagiriki au hadithi za dini za kale.Lakini loo!, namna ambavyo wasioamini wangependa iwe hivyo! Kama Freke na Gandy walivyoandika katika The Jesus Mysteries:

Wakristo wa mwanzo waliokuwa na mtazamo wa kimaandishi walikosea kuamini kwamba hadithi ya Yesu ilikuwa tofauti na hadithi nyingine za Osiris-Dionysus kwa sababu Yesu pekee alikuwa mtu wa kihistoria badala ya kuwa kiumbe wa kimafumbo. Hii imewaacha Wakristo wakihisi kuwa imani yao inapingana na zingine zote, hali ambayo siyo kweli (1999, ukurasa 13, msisitizo umeongezwa).

Hakika, wasioamini wangefurahi kuwa na uwezo wa kuweka hadithi ya Yesu kwenye uwanja sawa na hadithi za miungu-waokozi wengine wa kihistoria, kwa sababu hiyo basi,kwa urahisi hadithi za usawa zingeweza kuainishwa kama hadithi za Visakale, kwa sababu hadithi hizo haziwezi kuthibitishwa kihistoria. Trench aliandika kuhusu hao wasioamini:

Kwa kuthibitisha, kama ilivyo rahisi kuthibitisha, mifano hiyo kutokuwa na msingi wa kimitholojia, kwa kutegemea msingi wa kihistoria usio na ukweli wowote, wanatarajia kwamba ukweli mkuu wa imani ya Mkristo utahitimishwa kuwa dhaifu,na kuingizwa katika sifa mbaya za pamoja” (ukurasa 135).

Kama wasioamini wangeweza kuunda sanamu ya majani ambayo haiwezi kustahimili jaribio la kuthibitisha kihistoria (kama, kwa mfano, hadithi za kipagani na hadithi za kale), na ikiwa wangeweza kuweka hadithi ya Yesu katika jamii sawa na sanamu yao dhaifu, basi zote mbili zingedhaniwa kuanguka pamoja. Hata hivyo, hadithi ya Yesu wa Nazareti inakataa kuanguka. Hadithi za miungu-waokozi wengine hata zinakubalika kuwa—na wale waliozibuni—sio kitu zaidi ya hadithi za uongo (kwa mfano, Wagiriki waligundua kwamba hadithi zao za kubuni ni hadithi za uongo ambazo haziwezi kuthibitishwa kabisa; tazama McCabe, 1993,ukurasa 59).Lakini hadithi ya Yesu inadai nafasi yake halali katika historia ya binadamu.Osiris, Krishna, Hercules, Dionysus, na miungu-waokozi wengine wa visakale hurudi kwenye vivuli vya uongo wakilinganishwa na maisha yaliyoandikwa ya Yesu wa Nazareti. Ikiwa mwenye shaka anataka kupinga upekee wa Yesu kwa kumlinganisha na miungu-waokozi wengine wanaodaiwa, kwanza lazima alete ushahidi kwamba mmoja wa miungu-waokozi hao aliwahi kutembea duniani, kuishi na wanadamu, na kuathiri maisha ya watu kupitia maisha yasiyo na dhambi na mafundisho yasiyofananishwa. Binadamu daima amekuwa akitamani mungu-mwokozi halisi; lakini je, kuna yeyote kati ya miungu-waokozi wanaodaiwa kuwa wamebuniwa na anayeweza kujigamba kuwepo kihistoria zaidi ya Yesu Kristo?

Aidha, Yesu ana umiliki wa kuwa mkamilifu kabisa. Aliishi maisha kwa sheria zile zile za maadili ambazo zinatawala wanadamu wote, lakini hakufanya kosa hata moja. Mwandishi wa Waebrania aliandika: “Kwa maana hatuna kuhani mkuu asiyeweza kuhurumia udhaifu wetu; bali yeye aliyekuwa amejalibiwa sawasawa na sisi katika mambo yote, lakini pasipo dhambi” (4:15; angalia pia 1 Petro 2:21-22). Mwanahistoria maarufu wa dini Philip Schaff aliandika:

Tunatafuta zaidi katika wasifu wote wa Yesu kupata doa moja au kivuli kidogo cha tabia yake ya maadili.Hakuna kiumbe mwingine aliyetulia zaidi duniani.Hakumdhuru mtu yeyote, hakuchukua faida ya mtu yeyote. Hakuwahi kuandika neno lisilofaa. Hakuwahi kufanya kitendo kibaya“ (1913,ukurasa 32-33).

Bernard Ramm alitoa maoni kwa namna ile ile aliposema kuhusu Kristo:

Huyu ndiye asiye na dhambi. Haijalishi watu wanadai nini kwa kuwa wakubwa, hii ni moja ya mambo ambayo hawawezi. Wanaweza kuwa na akili au nguvu, haraka au werevu, wabunifu au wenye msukumo, lakini si bila dhambi. Ukamilifu wa kutokuwa na dhambi na ukamilifu kamili wa kutokuwa na dhambi ni kile tunachotarajia kwa Mungu aliyefanyika mwili.Nadharia na ukweli zinakubaliana”(1953,ukurasa 169, msisitizo katika asili).

Chunguza hadithi za miungu-waokozi wengine.Tazama kama walijitolea wenyewe kwa sheria sawa na wanadamu. Tazama kama walijifunza asili ya kibinadamu na kuteseka bila haki, huku wakiishi bila dhambi kwa midomo yao au mioyo yao. Jaribu kumpata mwokozi kama Kristo ambaye aliishi zaidi ya miaka 30 duniani na hata hakufanya tendo moja la aibu. Norman Geisler alitoa muhtasari wa hali hiyo kama ifuatavyo: “Watu wote ni wenye dhambi; Mungu anajua hivyo nasi tunajua kwamba, Ikiwa mtu anaishi maisha yasiyo na dosari na anadai kwamba yeye ni Mungu aliyefanyika mwili, lazima dai lake tulichukulie umakini” (1976,ukurasa 344). Kweli kama  Yesu alitoa ukweli kuhusu yeye mwenyewe kwamba yeye ni Mungu aliyefanyika mwili. Kama John Stott alivyobaini:

Sifa inayojitokeza zaidi katika mafundisho ya Yesu ni kwamba alikuwa akiendelea kuzungumza kuhusu yeye mwenyewe…. Hii ya kujitokeza kwa mafundisho ya Yesu inamtenganisha mara moja na walimu wakubwa wengine wa dini hapa duniani.Wengine Walikuwa wanajificha.Ila yeye alikuwa akijikuza. Waliwaelekeza watu tofauti na wao wenyewe, wakisema, ‘Hiyo ni kweli, kadri ninavyoiona; ifuateni hiyo.’ Yesu alisema, ‘Mimi ndimi kweli; nifuateni mimi.’ Waanzilishi wa dini za kikabila hawakuthubutu kusema jambo kama hilo (1971,ukurasa 23).

Hata hivyo, kuna jambo jingine muhimu la kuzingatia. Ni nani sahihi wa kukanusha ukweli kwamba Yesu alikuwa mkamilifu kuliko wale waliokaa naye zaidi? Kuna ukweli katika msemo kwamba”urafiki wa karibu mara nyingi huleta dharau.”Hakika marafiki zake wa karibu wangeona dosari ndogo. Lakini tunaposoma maoni ya wafuasi wake wa karibu, tunabainisha kwamba hata wao walimsifu kama mtu pekee asiye na dhambi. Mtume Petro, ambaye alikemewa hadharani na Yesu, bado alimuita “mwanakondoo asiye na dosari na bila doa” (1 Petro 1:19).Sura moja baadaye katika barua hiyo hiyo, Petro alisema kwamba Yesu “hakutenda dhambi, wala hila haikuonekana kinywani mwake” (2:22). Hakika, Kristo hata alikwenda mbali kiasi cha kumwalika yeyote anayethubutu, kumshtaki kwa dhambi pale aliposema: “Ni nani kati yenu anayeweza kunishawishi kwa dhambi?” (Yohana 8:46). Hakuna mtu aliye hai wakati wa maisha yake aliyeweza kumshutumu Bwana kwa dhambi; na hakuna mtu leo hii anayeweza. Hata hivyo, mtu anapoanza kuchunguza maisha ya miungu-waokozi wengine wanayodaiwa kuwepo, inabainika dhahiri kwamba “mashujaa” hao walifanya uasherati na wanadamu, waliruhusu hasira zao za dhambi kuibuka, na walipigana kwa wivu wa wazi. Kila mwokozi anayesemekana kuwa wa wanadamu,isipokuwa Yesu, alikuwa na udhaifu. Ikiwa mungu-mwokozi yeyote alikuwapo (isipokuwa Yesu) ambaye hakuwa na dosari au dhambi, maisha yake hakika hayawezi kuhifadhiwa kihistoria. Na ikiwa mungu-mwokozi yeyote isipokuwa Yesu,anaweza kuthibitishwa kihistoria, maisha yake yanaweza kuthibitishwa kuwa yamejaa dhambi.

Kristo alikuwa wa Kipekee Katika Mafundisho Yake

Siyo tu kwamba maelezo maalum ya maisha ya Kristo yamekuwa yakishtakiwa kwa kunakili, bali pia mafundisho yake yamepitia uchunguzi mkali. Wengine wamelalamika,kwa kutoa mfano, kwamba mafundisho ya Yesu yalikuwa si zaidi ya dhana za Agano la Kale zilizowashwa tena. Katika kipengele cha makala aliyoandika kuhusu Kristo kwa toleo la Machi 29, 1999 la Newsweek (jalada lake lililoitwa “Miaka 2000 ya Yesu”), Kenneth Woodward alipendekeza kwamba: “Kama wasomi walivyotambua kwa muda mrefu, kulikuwa na kipengele kidogo katika mafundisho ya Yesu ambayo hayawezi kupatikana katika Maandiko ya Kiebrania aliyoyafafanua” (135[13]:54). Myahudi asiye Mkristo na mwenye shaka mara nyingi humwona Yesu kama mwalimu wa zamani ambaye alikopa sehemu kubwa ya vifaa vyake kutoka kwenye maandishi ya Kiebrania ambayo yalikuwepo mamia ya miaka kabla hajaingia katika taswira ya ulimwengu, kwani baadhi ya maneno yake yameweza kufuatiliwa nyuma karne nyingi kwa mwandishi wa zaburi Myahudi Daudi,nabii Isaya, na waandishi wengine wa kale wa Kiebrania. Wengine wamelalamika kwamba mafundisho ya Kristo yalitokana na hadithi za kipagani za zamani. Freke na Gandy walipendekeza:

… [T]utagundua kuwa hata mafundisho ya Yesu hayakuwa ya asili, bali yalitanguliwa na wasomi wa Kipagani…. Wakosoaji wa kipagani wa Ukristo, kama vile kichekesho cha kejeli Celsus, walilalamika kwamba dini hii ya hivi karibuni haikuwa kitu zaidi ya kivuli hafifu cha mafundisho yao ya kale (1999, ukurasa 6,5).

Kwa hivyo, kama itabidi kuthibitisha kwa ufanisi kwamba kweli Yesu ni wa kipekee katika mafundisho yake, ukweli usiopingika ni kwamba,Yesu alitumia kiasi kikubwa cha maandishi ya zamani ya Kiebrania ambayo ni lazima yafafanuliwe, na tofauti muhimu lazima zioneshwe waziwazi (kati ya nyenzo za Agano la Kale au zile za kutoka kwenye vyanzo vya kipagani vya awali). Vinginevyo, tunaye rabbi mwingine wa Kiyahudi tu ambaye alijua vyanzo vya kipagani na Maandiko vizuri—kama vile jeshi la marabbi wengine wa Kiyahudi lilivyofanya.

Ili kueleza ni kwa nini Yesu alitumia sana maandishi ya Kiebrania, lazima tuelewe uhusiano wake na maandishi hayo. Kauli kutoka kwenye barua ya kwanza ya Petro ni ya msaada mzuri katika suala hili:

Kuhusu wokovu ambao manabii walitafuta na kuchunguza kwa bidii, waliotabiri juu ya neema ambayo ingekuja kwenu: wakitafuta wakati gani au ni wakati wa namna gani Roho wa Kristo aliyekuwa ndani yao alionesha (1 Petro 1:10-11, msisitizo umeongezwa).

Kipengele kikuu cha Petro kilikuwa kwamba Kristo hakuwa msomaji wa kuvutiwa tu na maandiko ya kale ya Kiebrania; badala yake, Alikuwa Mwandishi wa hayo. Aliandika Agano la Kale la Kiyahudi kupitia Roho Wake ambaye alifanya kazi kupitia manabii.Aliponukuu Isaya au Yeremia, hakunukuu nyenzo zao wala kunakili uhalisia wao. Kinyume chake, kwa kweli. Aliyanukuu tu maandiko ambayo Yeye binafsi aliyapulizia na kuyachapisha kupitia watu watakatifu wa zamani. Kama “baba wa kanisa” maarufu Tertullian alivyosema katika kitabu chake cha “Apology”, “Hakuna kitu cha zamani kama ukweli” (sura ya 47). Kupendekeza kwamba mafundisho ya Kristo hayakuwa ya kipekee kwa sababu Alinukuu vifungu kutoka katika Agano la Kale ni sawa na kusema kwamba mwandishi wa kitabu fulani hawezi kunukuu kutoka kitabu hicho katika mihadhara au machapisho ya baadaye, ili asishtakiwe kwa kunakili nyaraka zake mwenyewe.

Bila shaka, kuna wale ambao hawaafiki hoja hiyo hapo juu kwa kudai kwamba Agano Jipya halina mamlaka ya kujibu maswali kama hayo.Kwa hivyo,wanaendelea kudai kwamba Yesu “alikopa” mawazo yake kutoka kwenye kurasa za maandishi ya Israeli.wakiwa wanataka kutetea mtazamo kama huo, basi acha wapate katika Agano la Kale maelezo yoyote ya adhabu ya milele inayolingana na ile Yesu aliyotoa katika Marko 9:42.Ni wapi katika Maandiko ya Agano la Kale tunapata kwamba ni vigumu zaidi kwa mtu tajiri kuingia mbinguni kuliko ngamia kupita kwenye tundu la sindano?,Ni wapi katika Agano la Kale wazo la kumpenda jirani yako limejengwa hadi kiwango ambacho Kristo alielezea katika mfano wa Msamaria Mwema?,Yesu wa Nazareti hakurudia tu vifungu vya Agano la Kale,akiongeza nukta na herufi za Kiebrania alivyokuwa akienenda.Badala yake, alikuja kutimiza Sheria ya Kale, na kuanzisha Sheria Mpya yenye dhana na amri tofauti—jambo ambalo mwandishi wa Waebrania alilifanya wazi kabisa alipoandika: “Anaposema, ‘agano jipya,’ amelifanya la kwanza kuwa la zamani.Lakini lililozeeka na kuchakaa karibu kupotea”(8:13).

Ingawa inaweza kuthibitishwa kwamba Yesu hakunukuu Agano la Kale,Isipokuwa vita kwa ajili ya upekee wa mafundisho Yake havimaliziki hapo.Athari za dhana ambazo zilikuwepo kabla ya kuwepo kwa Kristo duniani pia zinaweza kupatikana katika mafundisho Yake. Hapo awali, tulinukuu kutoka kwa Augustine, ambaye alibainisha kwamba wafuasi wa Plato walidai kuwa Kristo alikuwa amekopa shujaa wao wa kifalsafa (isipokuwa, walikisia, kwamba Kristo hakuwa mfasaha kama yeye). Zaidi ya hayo, rabi Hillel, ambaye aliishi takriban miaka hamsini kabla ya Yesu, alifundisha kwamba: “Kile ambacho hutaki kufanyiwa wewe, usikifanye kwa wengine” (tazama Bales, bila tarehe, ukurasa wa 7). Confucius (na waandishi wengine wa kale) walifundisha mambo ambayo Yesu pia alifundisha. Kutoka China hadi Misri, mfululizo wa watu wa kipagani walitamka mambo ambayo Kristo, karne nyingi baadaye, pia angesema. Je, mafundisho ya Kristo yanaweza kuchukuliwa kuwa ya kipekee ikiwa yalikuwa yakitokea katika tamaduni na ustaarabu tofauti kwa mamia ya miaka kabla ya ujio Wake duniani? Labda hapa panapaswa kuulizwa: Ni njia gani mbadala? Kama Bales alivyoona kwamba:

Ikiwa Kristo angekuwa wa asili kabisa, angepaswa kuacha kila ukweli uliokuwa umefunuliwa katika Agano la Kale, au ambao umefahamika kwa akili ya mwanadamu.Ikiwa angefanya hivyo, mafundisho yake yasingekuwa kamilifu,kwa maana yangekuwa yameacha ukweli mwingi wa kimaadili na kiroho (bila tarehe,ukurasa 21, msisitizo umeongezwa).

Yesu hakuja kurudia tu kweli za kale, bali alikuja kuzifunga kweli hizo zote katika umoja kamili. Alikuwa mfano kamili wa kila ukweli wa kiroho ambao ulimwengu umewahi kuuona au kuja kuuona. Kama Bales alivyosema: “Kristo anajumuisha mema yote ya maadili yaliyopatikana katika dini nyingine, na Anayasamehe makosa yao” (ukurasa 7). Katika barua yake kwa Wakristo wa Kolosai, Paulo alimuelezea Kristo kama mmoja “ambaye ndani yake hazina zote za hekima na maarifa zimefichwa” (2:3, msisitizo umeongezwa). Mafundisho ya Kristo ni kama dhahabu; kiasi kidogo kinaweza kupatikana takribani kila eneo la ulimwengu—kutoka maji ya bahari hadi mwili wa mwanadamu. Hata hivyo, ili dhahabu hiyo iweze kutumika, lazima ikusanywe kwa kiwango cha kutosha ili kusafishwa. Kristo ni “chungu cha kusafisha”,cha maarifa na hekima zote, ambamo kasoro za makosa huondolewa kutoka katika metali ya thamani ya ukweli wa kimungu. Wakati vipande vidogo vya mafundisho Yake vikijitokeza kutoka takribani kila dini, vinaweza kusafishwa tu inapokusanywa kwa ujumla katika kiini cha Yesu Mnazareti. Stephen Franklin aliweka hivi:

Kwa kutoa mwangwi wa mandhari ya Kikristo katika kila utamaduni na katika kila dini, [yeye Mungu ametoa kwa jamii nzima ya binadamu ‘ni mpini’ fulani unaowawezesha angalau kuelewa kwa awali injili inapotangazwa (1993, ukurasa 51).

Zaidi ya hayo, zingatia nguvu na mamlaka yaliyo wazi katika mafundisho ya Kristo. Hata maadui Wake hawakuweza kukanusha kile Alichofundisha. Wakati Sanhedrini ya Kiyahudi ilipoamua kuchukua hatua dhidi Yake na kutuma kikosi chake cha usalama kumkamata, maafisa hao walirudi mikono mitupu na kukiri: “Hakuna mtu aliyewahi kusema kama Mtu huyu!” (Yohana 7:46, NKJV, msisitizo umeongezwa). Alipokuwa na umri wa miaka kumi na mbili tu na wazazi Wake walimuacha kwa bahati mbaya huko Yerusalemu, walirudi na kumkuta akijadili mambo ya kidini na waandishi wenye elimu, “na wote waliomsikia walistaajabia ufahamu wake na majibu yake” (Luka 2:47).

Wayahudi walitamani sana kwa muda mrefu kuja kwa Masihi (“Kristo”) ambaye angewakomboa na kuwaokoa. Mwanamke Msamaria ambaye Kristo alikutana naye kisimani alizungumzia ukweli huu, ambapo alijibu: “Mimi ninayesema nawe ndiye” (Yohana 4:26). Yesu alipokuwa akihukumiwa mbele ya Sanhedrini, Kayafa kuhani mkuu aliuliza: “Je, wewe ndiye Kristo?” Jibu lake lilikuwa thabiti: “Ndivyo ulivyosema” (Mathayo 26:63-64). Alizungumza kwa mamlaka kuhusu wakati uliopita kabla ya ubinadamu, kwa sababu Alikuwapo (Yohana 1:1).Kwa sasa,“wala hakuna kiumbe kilichositirika machoni pake, bali vitu vyote viko wazi na viwazi mbele za macho yake yeye ambaye kwake tunapaswa kutoa hesabu” (Waebrania 4:13). Na anajua yajayo, kama inavyodhihirika kutokana na hata usomaji wa juu juu wa unabii Wake kuhusu kujenga kanisa Lake (Mathayo 16:18), ujio wa Roho Mtakatifu kwa mitume (Yohana 14:26), na maelezo Yake mengi kuhusu kurudi Kwake Siku za mwisho na Hukumu (Mathayo 25:31-46, n.k.). Yote haya, na zaidi, yanaeleza kwa nini Paulo alimrejelea Yeye kama “Mfalme wa Wafalme, na Bwana wa Mabwana” (1 Timotheo 6:15). Hakuna mtu aliyewahi kumiliki, au kusema kwa, aina ya mamlaka ambayo Kristo alikuwa nayo, ndiyo sababu Alifundisha: “Mamlaka yote nimepewa mbinguni na duniani” (Mathayo 28:18).Wale wenye wokovu bandia hawakuwahi kudai hivyo, wala maadui zao kuthibitisha hivyo. Labda hii ndiyo sababu, katika makala kuu kutoka kwa Time ya hadithi ya jalada la Desemba 6, 1999 (“Yesu mwaka wa 2000”), mwandishi Reynolds Price aliandika:

Hata hivyo,ingehitaji mahesabu magumu,kukanusha kwamba mtu mmoja mwenye nguvu zaidi—ambaye si katika milenia hizi mbili tu bali katika historia yote ya binadamu—kwamba amekuwa Yesu wa Nazareti… [H]oja ya kweli inaweza kutolewa kwamba hakuna maisha ya mtu mwingine yaliyoonekana kuwa na nguvu na ya kudumu kama yale ya Yesu. Ni hitimisho la kushangaza kwa kuzingatia ukweli kwamba Yesu alikuwa mtu aliyeishi maisha mafupi katika kijiji kisichojulikana cha Dola ya Kirumi [na] aliyekufa kwa maumivu kama mhalifu aliyehukumiwa…”(154[23]:86).

Wale wenye Wokovu wa kufikirika hawakuwahi kufanyiwa tathmini kama hiyo kuhusu maisha yao.

Kristo Alikuwa wa Kipekee katika Kutimiza Unabii

Hakika, moja ya sifa zisizopingika za upekee wa Kristo ilikuwa kutimiza kwake unabii. Katika kitabu chake, The New Evidence that Demands a Verdict, Josh McDowell alijadili ukweli kwamba “Agano la Kale lina zaidi ya marejeleo mia tatu ya Masihi ambayo yalitimia kwa Yesu” (1999,ukurasa 168). Hugo McCord aliona: “Ushuhuda kuhusu Yesu ulikuwa lengo kuu la unabii.Kwa yeye manabii wote walitoa ushuhuda (Matendo 10:43)” [1979, ukurasa 332].Kila unabii katika Agano la Kale ulilazimika kuandikwa angalau miaka 250 kabla ya Kristo kuonekana duniani.Kwa nini?

[Septuagint] ambayo ni tafsiri ya Kigiriki yenye maana ya Maandiko ya Kiebrania—ilianzishwa katika utawala wa Ptolemy Philadelphus (285-246 B.C.). Ni hakika kwamba ikiwa una tafsiri ya Kigiriki iliyoanzishwa mnamo 250 B.C., basi lazima ulikuwa na maandishi ya Kiebrania ambayo yalitafsiriwa (McDowell, ukurasa 168).

Kwa hakika, Agano la Kale—ambalo lilikuwa limeandikwa mamia ya miaka kabla ya Kristo kuishi—lilitabiri maelezo madogo zaidi ya maisha Yake. Yule Aliyetabiriwa atazaliwa na mwanamke (Mwanzo 3:15; Wagalatia 4:4) ambaye alikuwa bikira (Isaya 7:14; Mathayo 1:22), kutoka katika familia ya Abrahamu (Mwanzo 22:18; Luka 3:34), wa kabila la Yuda (Mwanzo 49:10; Waebrania 7:14), wa ukoo wa kifalme wa Daudi (2 Samweli 7:12; Luka 1:32), huko Bethlehemu (Mika 5:2), ili kuponda kichwa cha Shetani (Mwanzo 3:15; Wagalatia 4:4; Waebrania 2:12).

Manabii walitabiri huduma Yake ya Galilaya (Isaya 9:1-2), pamoja na ukweli kwamba mtangulizi angemtangaza kuwasili kwake (Isaya 40:3; Mathayo 3:1-3). Angeonekana wakati wa Dola ya Kirumi (Danieli 2:44; Luka 2:1), wakati bado Yuda akiwa na mfalme wake mwenyewe (Mwanzo 49:10; Mathayo 2:22). Angeuawa takriban miaka 490 baada ya amri ya kurejesha Yerusalemu mwishoni mwa uhamisho wa Babeli (457 B.C.), yaani, A.D. 30 (Danieli 9:24). Alitakiwa kuwa mwanadamu na Mungu; ingawa alizaliwa, alikuwa wa milele (Mika 5:2; Yohana 1:1,14); ingawa mwanadamu, alikuwa “mwenzake” Yehova (Zakaria 13:7; Yohana 10:30; Wafilipi 2:6). Alitakiwa kuwa mwema na mwenye huruma katika mahusiano yake na wanadamu (Isaya 42:1-4; Mathayo 12:15-21).

Angekuwa na utii wa hiari kwa Baba yake wa mbinguni (Zaburi 40:8; Isaya 53:11; Yohana 8:29; 2 Wakorintho 5:21; 1 Petro 2:22). Angeachwa na kujawa huzuni (Isaya 53:3), na kusalitiwa na rafiki (Zaburi 41:9) kwa vipande thelathini vya fedha (Zakaria 11:12).Angesalitiwa hivyo (Yohana 13:18; Mathayo 26:15). Angedharauliwa na kupigwa (Isaya 50:6; 53:5), na katika kifo, mikono yake na miguu yake ingetobolewa (Zaburi 22:16). Hivyo ndivyo ilivyotokea (Mathayo 27:30; Luka 24:39). Maandiko yalitabiri kwamba angehesabiwa miongoni mwa wahalifu (Isaya 53:12), jambo ambalo lilitimia (Mathayo 27:38). Angezomewa, si kwa maneno ya dhihaka tu (Zaburi 22:7-8), bali pia kwa divai kali (Zaburi 69:21).Na hivyo ndivyo ilivyotokea (Mathayo 27:48). Ingawa angekufa na kuzikwa katika kaburi la mtu tajiri (Isaya 53:9; Mathayo 27:57), mifupa yake isingeweza kuvunjwa (Zaburi 34:20; Yohana 19:33) na mwili wake usingeweza kuharibika, kwa sababu alitakiwa kufufuliwa kutoka kwa wafu (Zaburi 16:10; Matendo 2:22ff.) na kisha kupaa mbinguni (Zaburi 110:1-3; 45:6; Matendo 1:9-10).

Aya zilizotangulia zinatoa muhtasari wa sehemu tu ya unabii mwingi ulio timizwa na Yesu Kristo. Mara kwa mara unabii wa kibiblia huwasilishwa, na kutimizwa, kwa maelezo sahihi. Yeremia aliandika: “Neno la nabii likitimia, ndipo nabii atajulikana ya kuwa Bwana amemtuma kweli” (28:9). Thomas Horne alikuwa sahihi aliposema:

Kitabu ambacho kina unabii huu kimewekwa muhuri wa mbinguni: mgodi wa ushahidi mzuri unapitia juzuu ya Agano la Kale; Biblia ni kweli tupu; ukafiri umeshindwa milele; na tunaweza kuwaambia wapenda hila kwa lugha ya Mtakatifu Paulo, “Tazameni, ninyi mdharauo, na mshangae na kuangamia!” (1970, 1:291).

Jumanne, kabla ya Kristo kusulubiwa Ijumaa iliyofuata, Yesu alihusika katika majadiliano na Mafarisayo, ambao hawakuficha chuki yao dhidi Yake. Wakati Mathayo alipoandika tukio hilo katika Injili yake, kwanza alitoa maoni juu ya mzozo wa awali ambao Bwana alikuwa nao na Masadukayo: “Lakini Mafarisayo waliposikia kuwa amewafunga vinywa Masadukayo, walikusanyika pamoja” (22:34). Yesu—akiwa na mantiki inayopenya na ujuzi wa kipekee wa Maandiko ya Agano la Kale—aliwashinda kabisa Masadukayo.Bila shaka Mafarisayo walidhani wangeweza kumshinda zaidi. Hata hivyo, walikuwa karibu kukutana na aibu kama hiyo. Katikati ya majadiliano Yake na Mafarisayo, Yesu aliuliza: “Mwafikirije habari za Kristo? Ni mwana wa nani?” (Mathayo 22:42). Hawakuweza kujibu maswali hayo kwa kuridhisha kwa sababu unafiki wao uliwazuia kuelewa asili ya Yesu na utume wake. Maswali ambayo Bwana aliuliza siku hiyo, hata hivyo, ni yale ambayo kila mtu mwenye akili timamu ni lazima mwishowe ayajibu.

Maswali yote mawili yalilenga kuzungumzia suala la Uungu wa Kristo. Majibu—kama Mafarisayo wangekuwa na utambuzi wa kiroho uliowazuia kutoa majibu sahihi—yalilenga kulithibitisha. Leo, maswali haya bado yanaibua suala la utambulisho wa Kristo. Yesu ni nani? Je, Yeye ni, kama Alivyodai kuwa, Mwana wa Mungu? Je, Alikuwa, kama wengi waliomjua walivyodai, Mungu katika mwili? Je, Yeye ni kama neno “Uungu” linavyomaanisha, mwenye asili na cheo cha kimungu?

Mlolongo wa matukio ambayo yangepelekea Yesu kuwa mtu maarufu zaidi katika historia ya ulimwengu ulianza katika Palestina ya karne ya kwanza.Kuna viashiria vinne vikuu kuhusu ukweli huu. Kwanza, wakati Daniel alipoulizwa na mfalme Nebukadneza kutafsiri ndoto yake ya kufikirika, nabii alifichua kwamba Mungu angeanzisha ufalme wa Masihi wakati wa Dola ya Kirumi (yaani, ufalme wa nne uliooneshwa katika ndoto ya mfalme; angalia Danieli 2:24-45). Utawala wa Kirumi juu ya Palestina ulianza mnamo 63 B.C., na kuendelea hadi A.D. 476.

Pili, Masihi alitakiwa kuonekana kabla ya“fimbo ya enzi” kuondoka kutoka Yuda (Mwanzo 49:10). Wanafunzi wa Biblia wanatambua kwamba unabii huu unaashiria Masihi (“Shiloh”wa umaarufu wa Agano la Kale) kuja kabla ya Wayahudi, kupoteza mamlaka yao ya kitaifa na mamlaka ya kisheria (fimbo ya enzi ya Mwanzo 49). Kwa hivyo, Kristo alilazimika kuja kabla ya Wayahudi kupoteza uwezo wao wa kutoa adhabu ya kifo (Yohana 18:31).Wakati Roma ilipomwondoa Archelao mnamo A.D. 6, Coponius aliteuliwa kuwa msimamizi wa kwanza wa Yudea. Inafurahisha,“…msimamizi alikuwa na nguvu za mamlaka kuhusu adhabu ya kifo” (Solomon, 1972, 13:117). Hivyo basi, Kristo alitabiriwa kuja wakati fulani kabla ya A.D. 6 (ona pia McDowell, 1999, ukurasa 195-202).

Tatu, Daniel alitabiri kwamba Masihi atakomesha “sadaka na dhabihu” kabla ya uharibifu wa Yerusalemu (A.D. 70; tazama Danieli 9:24-27 na Mathayo 24:15).Wakati alipokufa Bwana, Sheria ya Musa “ilisulubiwa msalabani” (Wakolosai 2:14).

Nne, Masihi alitakiwa kuzaliwa Bethlehemu ya Yuda (Mika 5:2). Ni jambo lililoandikwa kwamba,Yesu alizaliwa Bethlehemu wakati Palestina ilipokuwa chini ya utawala wa Kirumi, kabla Yuda kupoteza nguvu zake za kisheria, na kabla ya uharibifu wa Yerusalemu (ona pia Mathayo 2:3-6; Luka 2:2-6).

Agano la Kale na Jipya vinachora taswira ya Kristo ambayo inatoa ushahidi wenye thamani kwa mtu anayetamani kujibu maswali, “Mnafikirije habari za Kristo?,” na “Ni mwana wa nani?” Kwa mfano, katika Isaya 7:14, nabii alitangaza kwamba bikira atachukua mimba, kuzaa mwana, na kumwita “Imanueli,” ambalo maana yake ni “Mungu pamoja nasi” (unabii ulio timia katika kuzaliwa kwa Kristo; Mathayo 1:22-23). Baadaye, Isaya alimtaja mwana huyu kama “Mungu Mwenye Nguvu” (9:6). Kwa hakika, katika mwaka ambao mfalme Uzia alikufa, Isaya alisema aliona “Bwana” ameketi juu ya kiti cha enzi (ona Isaya 6:1). Akiwa amepagawa na tukio hilo, mtumishi wa Mungu alishangaa na kusema: “Ole wangu…,kwa maana macho yangu yamemwona Mfalme, Yehova wa majeshi” (6:5). Katika Agano Jipya, Yohana aliandika: “Haya alisema Isaya, kwa sababu aliona utukufu wake [Kristo]; akasema juu yake” (Yohana 12:41).

Isaya aliwasihi watu wa Mungu kumtakasa“Yehova wa majeshi” (8:12-14), amri ambayo baadaye ilitumika kwa Yesu na Petro (1 Petro 3:14-15). Zaidi ya hayo, “Yehova” wa Isaya alitakiwa kuwa jiwe la kujikwaa na mwamba wa kukosea (8:14), maelezo ambayo waandishi wa Agano Jipya walimtumia Kristo (tazama Warumi 9:33, 1 Petro 2:8). Isaya alitabiri kwamba Yohana Mbatizaji angeandaa njia kwa ajili ya kuja kwa Yehova (40:3). Inajulikana kuwa Yohana alikuwa mtangulizi wa Kristo (tazama Mathayo 3:3, Yohana 1:23). Isaya alimwelezea Kristo kuwa sio tu kama “mwanakondoo” mkimya (53:7), bali pia kama mtu ambaye “mwanzi uliovunjika hatauvunja, na utambi utokao moshi hatauzima” (42:3; tazama Mathayo 12:20). Wataalamu mbalimbali wa Biblia wamependekeza kwamba taswira hii ilikusudiwa kuonesha kiongozi ambaye,popote atakapowakuta watu waliojeruhiwa na kuvunjwa moyo na ukali wa maisha, au popote atakapokuta dhamiri zilizojeruhiwa na kuvunjika, iwe kati ya Mataifa au katika Israeli, huko atakuwa na huruma na ustadi mkubwa katika kuwashughulikia kwa upole roho hizi” (Leupold, 1971, 2:62; ona pia Oswalt, 1998, ukurasa 111-112; McGarvey, 1875, ukurasa 106).

Waandishi wengine wa Agano la Kale pia walimwangaza Kristo katika maandiko yao. Mwandishi wa Zaburi alipendekeza kwamba Angefahamika kwa kuwa na bidii ya haki (Zaburi 69:9), kwamba Angechukiwa bila sababu (Zaburi 22), na kwamba Angekitawala kifo (Zaburi 16:8-11). Daniel alirejelea ufalme Wake ujao kama ule ambao “utakaa milele” (2:44).Taswira ya manabii kuhusu Kristo haikutakiwa tu kutabiri ujio wake, bali pia kumfanya aweze kuonekana zaidi kwa watu wa nyakati za Agano Jipya (ona Bromling, 1991).

Manabii walikuwa wamesema kwamba Atainuliwa kutoka kwa wafu ili Akae juu ya kiti cha enzi cha Daudi (Isaya 9:7). Hili lilitokea, kama Petro alivyoshuhudia katika mahubiri yake siku ya Pentekoste baada ya ufufuo (Matendo 2:30). Angeongoza, si Yuda, bali ufalme wenye nguvu zaidi uliowahi kujulikana. Kama Mfalme, Kristo alitakiwa kutawala (kutoka mbinguni) ufalme ambao “hautaharibiwa milele” na “utakaovunja na kuvunja falme zote hizi [za kidunia], na…utadumu milele” (Daniel 2:44). Agano Jipya linathibitisha uhalali wa ufalme Wake (Wakolosai 1:13; 1 Wakorintho 15:24-25). Wana wa ufalme huu wa kifalme walitakiwa kutoka katika kila taifa duniani (Isaya 2:2), na walitabiriwa kufurahia maisha ya amani na maelewano ambayo yanapuuzia tofauti zote za kibinadamu, ubaguzi, au upendeleo (ona Isaya 2:4 na Wagalatia 3:28). Mfalme huyu angevishwa, sio tu rangi ya zambarau ya kifalme ya mfalme wa kidunia, bali mavazi ya heshima ya kuhani mtakatifu (Zaburi 110:4; Waebrania 5:6).Kwa mfano wa Melkizedeki, Masihi alitakiwa kuwa Kuhani na Mfalme (Mwanzo 14:18), akihakikisha kwamba raia Wake wameweza kumkaribia Mungu bila kuingiliwa na darasa la makasisi. Badala yake, kama Agano Jipya linavyothibitisha, Wakristo wanatoa maombi yao moja kwa moja kwa Mungu kupitia Mfalme wao—ambaye anaombea kwa niaba yao (ona Mathayo 6:9; Yohana 14:13-14; 1 Timotheo 2:5; Waebrania 10:12,19-22). Ingekuwa haiwezekani kwa waandishi wa Agano Jipya kutoa majibu yoyote wazi zaidi kuliko waliyojibu maswali ambayo Kristo aliuliza Mafarisayo. Zaidi ya hayo, hakuna “mwokozi” mwingine yeyote kutokana na na hadithi za kale aliyewahi kutabiriwa maisha yake yote, au kutimiza unabii wa kimuujiza (kwa jumla au sehemu), kama Yesu.

UNGELITARAJIA NINI?

Katika kitabu chake cha kuvutia cha What If Christ Had Never Been Born?, D. James Kennedy alizungumzia kwa kina upekee wa Yesu Kristo na athari yake maalum kwa wakazi wa dunia. Katika kutathmini athari hiyo, Dkt. Kennedy aliandika:

…Yesu Kristo amekuwa na athari kubwa—zaidi ya mtu mwingine yeyote—katika historia. Kama Asingekuja, pengo lingekuwa korongo kubwa kiasi cha bara. Mchango wa Kristo kwa dunia hauwezi kupimika….Kile alichogusa Yesu au alichofanya kilibadilisha hali hiyo ya maisha ya binadamu. Watu wengi watasoma kuhusu matukio mengi madogo katika maisha ya Kristo bila kufikiria kwamba mambo hayo madogo “madogo” yaliyotajwa,kwa kawaida yalikuwa ya kubadilisha historia ya wanadamu (1994, ukurasa. 4).

Philip Schaff alizungumzia kuhusu athari ya Kristo, aliposema katika kitabu chake, The Person of Christ: The Miracle of History:

Bila pesa au silaha,huyu Yesu wa Nazareti,alishinda mamilioni zaidi kuliko Alexander, Caesar, Mohammed, na Napoleon; bila sayansi na elimu, Alimwaga mwanga zaidi juu ya mambo ya kibinadamu na ya kimungu kuliko wanafalsafa na wasomi wote waliojumuika; bila ufasaha wa shule, Alizungumza maneno hai kama ambayo hayakuwahi kuzungumzwa kabla wala baada, na kutoa athari ambazo haziwezi kufikiwa na mzungumzaji au mshairi; bila kuandika mstari mmoja, Alifanya kalamu nyingi kuanza kazi, na kutoa mada kwa mahubiri mengi, hotuba, mijadala, vitabu vya kujifunza, kazi za sanaa, na nyimbo za sifa, kuliko jeshi lote la watu wakubwa wa nyakati za zamani na za kisasa” (1913, ukurasa 33).

Inasemekana kwamba Kristo alibadilisha mwelekeo wa Mfereji wa Historia na kuondoa karne zao kwenye bawaba—kitu cha kuvutia kinachofaa kabisa, ukizingatia ushahidi.Wakati wale wasioamini wanaandika vitabu kupinga uungu Wake, hata wao (ingawa bila kukusudia) wanakubali sio tu uwepo Wake, bali pia upekee Wake, wanapoweka tarehe ya hakimiliki mbele ya vitabu vyao, wakikiri kwamba ,tuseme kitabu hicho kilichapishwa mnamo,A.D. 2001. Hiyo “A.D.” inamaanisha Anno Domini—katika mwaka wa Bwana.Hakuna mtu anayeweka tarehe ya muda wa kutoka Osiris, Dionysus, Hillel, au Confucius. Lakini ulimwengu mzima unakubali uteuzi wa“B.C.” (kabla ya Kristo) na “A.D.”

Katika kitabu cha The New Evidence that Demands a Verdict, Josh McDowell aliorodhesha mambo saba ambayo watu wangeweza (na wanapaswa!) kutarajia kutoka kwa Mwokozi wa ulimwengu: (1) kuingia kabisa kipekee katika historia ya binadamu (unabii na kuzaliwa kwa bikira); (2) uwezo wa kuishi maisha yasiyo na dhambi—hakuna mashujaa wa Kiyahudi waliooneshwa kama wakamilifu, wala mashujaa wa hadithi za kale waliooneshwa kama hawana kasoro; (3) kudhibiti nguvu zote za asili—“Basi ni nani huyu hata upepo na bahari vinamtii” (Marko 4:41); (4) uwezo wa kusema maneno makubwa zaidi yaliyowahi kusemwa na midomo ya mwanadamu; (5) athari ya kudumu na ya ulimwengu wote kwa wanadamu; (6) nguvu ya kutosheleza njaa ya kiroho ya wanadamu (ona Mathayo 5:6, Yohana 7:37, 4:14, 6:35, 10:10); na (7) uwezo wa kushinda kifo na dhambi.

Jambo rahisi ni kwamba, Yehova hakuacha jiwe lolote bila kuguswa katika kuandaa ulimwengu kwa ajili ya ujio wa Yule Ambaye angeokoa wanadamu. Kupitia njia mbalimbali, Aliwaonya wakazi wa dunia kuhusu hali ya kipekee ya Yule Ambaye alitarajiwa kuja, pamoja na umuhimu wa kumwamini na kumtii Yeye. Dhambi za wanadamu zinaweza kusamehewa tu na Mwokozi asiye na dhambi. Dhabihu ya hadithi za kale inaweza kusamehe tu dhambi za hadithi, lakini Yesu kweli ni Mwanakondoo wa Mungu “aondoaye dhambi za ulimwengu” (Yohana 1:29). Kama Norman Geisler alivyosema:

Ni jambo moja kuudai uungu na ni jambo jingine kuwa na sifa za kuunga mkono dai hilo.Kristo alifanya yote mawili. Alitoa mambo matatu ya kipekee na ya kimuujiza kama ushahidi wa dai lake: utimilifu wa unabii, maisha ya kimuujiza ya kipekee, na ufufuo kutoka kwa wafu. Yote haya yanathibitishwa kihistoria na ni ya kipekee kwa Yesu wa Nazareti.kwa hiyo tunadai kwamba, Yesu pekee anadai kuwepo na kuthibitisha kuwa yeye ni Mungu (1976, ukurasa 339).

HITIMISHO

Basi, Yesu Kristo ni nani? Je, Yeye ni Mwokozi wa kipekee, au tapeli wa kawaida?, kwa kweli Chaguzi ni ndogo—ukweli uliorudiwa na Josh McDowell alipoweka jina la moja ya sura katika kitabu cha New Evidence that Demands a Verdict: “Umuhimu wa Uungu: Utatu—Bwana, Mwongo, au Mwendawazimu?” Lengo lake lilikuwa ni kuonesha kwamba, ukizingatia asili ya maneno makubwa ya madai ya Kristo, Alilazimika kuwa mmoja wa hayo matatu. McDowell alipoanza mjadala wake, aliwasilisha kwa msomaji nukuu kutoka kwa mlinzi maarufu wa Uingereza wa Chuo Kikuu cha Cambridge, C.S. Lewis, ambaye aliandika:

Jaribio langu hapa ni kuzuia mtu yeyote kusema jambo la kijinga ambalo watu husema mara nyingi kumhusu Yeye: ‘Niko tayari kumkubali Yesu kama mwalimu mzuri wa maadili, lakini sikubali dai lake kuwa ni Mungu.’ Hilo ni jambo moja tusilopaswa kusema. Mtu ambaye alikuwa mwanadamu tu na akasema aina ya mambo ambayo Yesu alisema asingeweza kuwa mwalimu mzuri wa maadili. Angekuwa mwendawazimu—kwa kiwango cha mtu anayesema yeye ni yai lililopikwa kwa mvuke—au angekuwa Shetani wa Kuzimu.Lazima uchague.Ama mtu huyu alikuwa, nani, Mwana wa Mungu: au mwendawazimu au kitu kibaya zaidi. Unaweza kumfunga kwa ujinga, unaweza kumtemea mate na kumwua kama pepo; au unaweza kuangukia miguuni pake na kumwita Bwana na Mungu. Lakini tusije tukajitokeza na upuuzi wowote wa kumwita mwalimu mzuri wa kibinadamu. Hajatufungulia chaguo hilo. Hakukusudia kufanya hivyo” (1952, ukurasa 40-41).

Nukuu ya Lewis inahitaji kuchunguzwa. Fikiria, kwa mfano, hadithi ya jalada la toleo la Machi 27, 2000 la Newsweek, “Maono ya Yesu.” Katika toleo hilo, mwandishi wa habari Kenneth Woodward aliandika makala kuu, “Yesu Mwingine,” ambapo alitetea wazo kwamba Yesu wa Injili huenda si “Yesu halisi.” Kwa hakika, Woodward alisema, “ukosefu wa ushahidi wa nje wa Kibiblia kuhusu kuwepo kwa Yesu umesababisha wakosoaji kadhaa kufikia hitimisho kwamba yeye ni hadithi ya Kikristo iliyoundwa na kanisa la awali” (2000, 135[13]:53). Lakini, Woodward alikiri, “Kristo wa Injili hakika ndiye Yesu anayejulikana zaidi duniani. Kwa Wakristo, yeye ni wa kipekee kabisa—Mwana pekee wa Mungu” (ukurasa 52).

Mwezi mmoja baadaye, katika toleo lake la Aprili 17, 2000, wahariri wa Newsweek walionesha katika sehemu ya “Barua” sampuli ya majibu kutoka kwa wasomaji. Barua moja ilikuwa kutoka kwa msichana mdogo aitwaye Jennifer Rawlings kutoka Gaithersburg, Maryland, ambaye aliandika:

Mimi ni mwanafunzi wa miaka 17, na nilivunjika moyo na hadithi yako ya jarida juu ya“Maono ya Yesu.” Inaonekana kwamba jarida la Newsweek lilijaribu kupata njia ya kati katika kuwasilisha mtazamo wa Yesu kama muhusika anayeweza kuvutia watu wote.Lakini hilo halikuwezekana. Aidha Yesu kwa kweli alikuwa mwana wa Mungu, kama alivyodai, au alikuwa mwendawazimu. Hakuna anayesema kuwa yeye ni Mwana wa Mungu ni ‘mwalimu mzuri’ tu! Dini nyingine kubwa hazikubali kuwa Yesu ni nani kama alivyosema namna alivyokuwa. Wakifanya hivyo, basi si Wajapani, Waislamu au Wabuddha. Wao ni Wakristo” (2000, 135[16]:17).

Inaonekana kuwa, mtu hahitaji kuwa profesa mashuhuri wa Chuo Kikuu cha Cambridge (kama C.S. Lewis) kuelewa kile binti wa miaka 17 Miss Rawlings alichosema kwa ufasaha katika jibu lake rahisi lakini pia sahihi kwa njia ya “kitaalamu” ya Newsweek. Yesu si tu alikuwapo kama muhusika wa kihistoria, bali pia alidai kuwa Mungu katika mwili (Yohana 5:17-18; 8:42; 10:30; 12:45; 14:7,10-11; 17:21-23; 19:7). Kwa hiyo hawezi kuchukuliwa kuwa “mwalimu mzuri” tu kwa kuwa, kama dai lake lingekuwa la uwongo, angekuwa ama mwongo au mwendawazimu. Katika Marko 10, kisa kinachohusishwa na mtawala kijana tajiri ambaye, akizungumza na Kristo, alimwita “mwalimu mzuri.” Aliposikia maneno hayo, Yesu aliuliza: “Kwa nini unaniita mwema? Hakuna aliye mwema, isipokuwa mmoja, yaani Mungu” (Marko 10:18). Basi, je, Kristo ni Mungu?

JE, KRISTO ALIKUWA MUONGO?

Je, Kristo alikuwa mwongo? Tapeli? “Masihi Mdanganyifu”? Katika kitabu chake, The Passover Plot, Hugh J. Schonfield alidai kwamba Yesu alikuwa vitatu vyote. Schonfield alipendekeza kwamba Yesu alipanga maisha Yake kwa njia ambayo ingedanganya matukio yaliyotabiriwa katika unabii wa Agano la Kale kuhusu Masihi. Wakati mwingine, hili lilihitaji “kutengeneza matukio hayo… kupigana na marafiki na maadui ili kuhakikisha kwamba utabiri umetimizwa” (1965,ukurasa 7).Schonfield alimshtaki Yesu kwamba alipanga kujifanya kufa mwenyewe msalabani, lakini hakutegemea kwamba mkuki ungemchoma ubavu wake.Hivyo, badala ya kupona kutoka katika hali ya kushtuka, Yesu alikufa bila kutarajiwa. Jioni ya Jumamosi, mwili Wake ulihamishwa hadi mahali pa siri ili kwamba kaburi Lake liwe tupu siku iliyofuata, hivyo kuacha hisia za ufufuo Wake na, wakati huo huo, uungu Wake (ukurasa 161 na kuendelea).

Katika kuzingatia uwezekano kwamba Kristo alikuwa zaidi ya mwongo aliyejua vizuri, mwanahistoria wa Biblia Philip Schaff aliuliza:

Je, ni kwa jina gani la mantiki, akili ya kawaida, na uzoefu, tapeli—yaani mtu mdanganyifu, mbinafsi, mpotovu gani ambaye—angeweza kubuni, na kudumisha kwa uthabiti kutoka mwanzo hadi mwisho, tabia safi na ya juu kabisa inayojulikana katika historia kwa hali ya ukweli? Angewezaje kufikiria na kutekeleza kwa mafanikio mpango wa uhisani usio na kifani,ukubwa wa kimaadili, na kujitoa mhanga kwa ajili yake mwenyewe, mbele ya ubaguzi mkubwa wa watu wake na enzi?(1913, ukurasa 94-95).

Zaidi ya hayo, ni mtu gani mwenye akili timamu ambaye angekufa kwa kile anachojua kuwa ni uongo? Kama McDowell alivyohitimisha suala hilo:“Mtu ambaye aliishi kama Yesu alivyokuwa akiishi, akafundisha kama Yesu alivyofundisha, na kufa kama Yesu alivyokufa asigeweza kuwa mwongo” (1999,ukurasa 160).

JE, KRISTO ALIKUWA MWENDAWAZIMU?

Je, Yesu alikuwa mwendawazimu tu aliyejiona kwa dhati (ingawa kwa makosa) kuwa Mungu katika mwili? Maoni haya yamewahi kutolewa na watu wachache wanaofahamu maisha na mafundisho ya Kristo. Schaff aliuliza:

Je, akili kama hiyo—safi kama anga, inayoburudisha kama hewa ya mlima, kali na inayopenya kama upanga, yenye afya kabisa na nguvu, kila mara iko tayari na yenye kujimudu—inaweza kupatwa na udanganyifu mkubwa na wa msingi kuhusu tabia yake na michakato yake? Mawazo ya kijinga!” (1913,ukurasa 97-98).

Je, mwendawazimu angefundisha kwamba tunapaswa kuwafanyia wengine kile tunachotaka watufanyie? Je, mwendawazimu angefundisha kwamba tunapaswa kuwaombea maadui zetu? Je, mwendawazimu angefundisha kwamba tunapaswa “kutoa shavu lingine,” kisha kuonesha mfano wa jinsi ya kufanya hivyo—hata kufikia kifo? Je, mwendawazimu angewasilisha kanuni za maadili kama zile zilizomo kwenye Mahubiri ya Mlimani? Hapana. Wazimu wa aina inayodaiwa kuwa ya Kristo na wakosoaji Wake hauzalishi akili za hali ya juu kama hizo. Schaff aliendelea:

Kujidanganya katika jambo kubwa kama hilo, na akili ambayo kwa kila hali ni safi na yenye afya, pia ni nje ya swali. Angewezaje kuwa mpenda hisia au mwendawazimu ambaye kamwe hakupoteza utimamu wa akili yake, ambaye alielea kwa utulivu juu ya matatizo yote na mateso, kama jua juu ya mawingu, ambaye kila mara alitoa jibu lenye busara kwa maswali ya mtego, ambaye alitabiri kwa utulivu na kwa makusudi kifo chake msalabani, ufufuo wake siku ya tatu, kushuka kwa Roho Mtakatifu, kuanzishwa kwa Kanisa lake, uharibifu wa Yerusalemu—utabiri ambao umetimizwa kihalisia? Tabia ya kipekee, kamili, yenye mlingano thabiti, kamilifu, ya kibinadamu na yenye kuleta heshima juu ya ukuu wote wa kibinadamu, haiwezi kuwa udanganyifu wala hadithi za uongo” (1910,ukurasa 109).

JE, KRISTO ALIKUWA MUNGU?

Ikiwa Yesu hakuwa mwongo wala mwendawazimu, basi swali alilowauliza Mafarisayo bado linabaki: “Mnadhani nini kuhusu Kristo?” Je, Yesu kwa hakika ni Yule aliyejitangaza kuwa? Je, Alikuwa Mungu katika mwili? Ushahidi uliotolewa hapa unaonesha kwamba jibu la maswali yote mawili ni “Ndiyo.” Je, mtu yeyote, akizingatia ushahidi wote, anaweza kupendekeza—na kutarajia kuchukuliwa kwa uzito—kwamba Alikuwa tu “tapeli wa kawaida”? Tunadhani hapana.

MAREJELEO

Bales, James D. (no date), The Originality of Christ (Searcy, AR: Privately published by author).

Bromling,Brad T.(1991),“The Prophets’Portrait of Christ,” Reason & Revelation, 11:45-47, December.

Franklin, Stephen T. (1993), “Theological Foundations for the Uniqueness of Christ as Hope and Judge,” Evangelical Review of Theology, 17[1]:29-53, January.

Freke, Timothy and Peter Gandy (1999), The Jesus Mysteries (New York: Harmony Books).

Geisler (1976), Christian Apologetics (Grand Rapids, MI: Baker Book House).

Horne, Thomas H. (1970 edition), An Introduction to the Critical Study and Knowledge of the Holy Scriptures (Grand Rapids, MI: Baker).

Kennedy, D. James and Jerry Newcombe (1994), What If Christ Had Never Been Born? (Nashville, TN: Nelson).

Leupold, H.C. (1971), Exposition of Isaiah (Grand Rapids, MI: Baker), one-volume edition.

Lewis, C.S. (1952), Mere Christianity (New York: MacMillan).McCabe, Joseph (1993), The Myth of the Resurrection and Other Essays (Amherst, NY: Prometheus, reprint of 1926 edition).

McCord, Hugo (1979), “Internal Evidences of the Bible’s Inspiration,” The Holy Scriptures, ed. Wendell Winkler (Fort Worth, TX: Winkler Publications).

McDowell, Josh (1999), The New Evidence that Demands a Verdict (Nashville, TN: Nelson).

McGarvey, J.W. (1875), The New Testament Commentary: Matthew and Mark (Delight, AR: Gospel Light).

Oswalt, John N. (1998) The Book of Isaiah: Chapters 40-66 [New International Commentary on the Old Testament] (Grand Rapids, MI: Eerdmans).

Price, Reynolds (1999), “Jesus of Nazareth—Then and Now,” Time, 154[23]:84-94, December 6.

Ramm, Bernard (1953), Protestant Christian Evidences (Chicago, IL: Moody).

Rawlings, Jennifer, (2000), “Letter to the Editor,” Newsweek, 135[16]:17, April 17.

Schaff, Philip (1910), History of the Christian Church (Grand Rapids, MI: Eerdmans).

Schaff, Philip (1913), The Person of Christ: The Miracle of History (New York: American Tract Society).

Schonfield, Hugh J. (1965), The Passover Plot (New York: Bantam).

Solomon, David (1972), “Procurator,” Encyclopaedia Judaica, ed. Cecil Roth (Jerusalem: Keter).

Stott, John (1971), Basic Christianity (Downers Groves, IL: InterVarsity Press).

Trench, R.C. (no date), Christ the Desire of All Nations; or the Unconscious Prophecies of Heathendom (Searcy, AR: Bales Publications).

Woodward, Kenneth L. (1999), “2000 Years of Jesus,” Newsweek, 133[13]:52-63, March 29.

Woodward, Kenneth L. (2000), “The Other Jesus,” Newsweek, 135[13]:50-60, March 27.

Imechapishwa Machi 01, 2001

UZALISHAJI & MASHARTI: Tunayo furaha kutoa ruhusa ya makala hii kuzalishwa kwa sehemu au kwa ukamilifu, ili mradi masharti yetu yazingatiwe.

Masharti ya Uzalishaji→

---

Published September 12, 2024