Utii wa Imani katika Warumi
Mafundisho ya kuhesabiwa haki kwa imani yamekuwa mada ya majadiliano yasiyokoma na kutokubaliana ndani ya Ukristo kwa zaidi ya miaka 500. Wengi wamepotea katika uelewa wao wa Warumi kwa kufafanua vibaya neno (pistis) linalounda msingi wa maneno ya Kiingereza “kuamini” na “imani.” Mchango muhimu wa kuunda tafsiri ya Warumi katika Mageuzi ya Kiprotestanti ulikuwa ni msisitizo wa Kanisa Katoliki kuhusu kazi za kibinadamu kwa wokovu. Kanisa la Kiprotestanti linachukulia Warumi kama tofauti kati ya “kazi” (zilizofafanuliwa kama jitihada yoyote ya kibinadamu) na “imani” (ilisemwa kama ridhaa akilini/kukubalika kwa Yesu bila kufanya vitendo vyovyote). Dunia ya Kiprotestanti imejawa kabisa na uelewa huu hivi kwamba kuhoji hilo ni kama ukafiri wa kufikirika. Kwa kufikia mwaka 1875 katika maoni yake yaliyoheshimiwa kuhusu Warumi, Moses Lard alibainisha udogmatiki usio wa akili unaohusishwa na mtazamo huu:
Mafundisho ya kiwango cha juu kuhusu kuhesabiwa haki kwa imani pekee, yamechukua kabisa akili ya wachambuzi, tangu karne ya kumi na sita, kwamba inaonekana hawajawahi hata kufikiria, hata kama uwezekano, kwamba Paulo huenda asingekuwa anaandika kwa maslahi yao pekee. Wamemchukulia kwa uhakika kuwa ni wa daraja lao, na, kama matokeo, wamemfanya awe mwanachama wa kundi fulani, tu zaidi ya wao wenyewe. Matokeo yake ni kwamba sehemu nyingi kazi zao ni upotoshaji kamili wa ukweli, na si kuonyesha ukweli huo.
Warumi kimsingi inapingana, kwa upande mmoja, na dhana ya Kiyahudi ya kufikiri kwamba wangeweza kuokolewa kwa msingi wa uhusiano wao wa kimwili na Ibrahimu na Sheria ya Musa pekee (sheria ambayo ilikuwa imetolewa kwao pekee) na, kwa upande mwingine, na haja ya pekee ya kutii matakwa ya Kristo na Injili. Warumi inasisitiza wokovu kwa imani si mwili. Kipindi “matendo” hayatumiki kumaanisha matendo ambayo wanadamu hutekeleza ambayo Mungu anahitaji (kama ubatizo wa maji). Ubatizo si “kazi” katika maana ya neno kama ilivyotumiwa katika Warumi. Badala yake, muktadha wa Warumi unamaanisha kuwa “kazi” inahusu matendo ambayo Wayahudi walidai yaliwawezesha kuwa na kibali kwa Mungu bila kuwa Wakristo— hali zinazohusiana na faida wanazopata kwa sababu ya nasaba yao, uhusiano wao wa muda mrefu na Ibrahimu.
Zaidi ya hayo, maana ya “imani” katika Warumi (na katika Biblia nzima) ni imani inayokwenda sambamba na kufuata maagizo ya Mungu—kile ambacho Yakobo anaelezea kama imani “hai” ikilinganishwa na imani “iliyokufa” (Yakobo 2:17,26). Matendo ya kibinadamu ambayo Mungu anahitaji kabla ya kutoa zawadi za kimwili au kiroho haoni kama matendo ya thamani ambayo mtu anapata au anastahili zawadi anayotoa. Badala yake, yanatolewa na Mungu kama masharti.
Wokovu ni “usiokuwa na masharti” katika maana kwamba Mungu aliamua njia ambayo wanadamu wanaweza kusamehewa bila kuhusika kwao. Kwa kweli, Mungu aliamua kutoa njia ya upatanisho kwa dhambi za binadamu kabla hajawaumba binadamu wa kwanza. Yesu angekuja (na alifanya) kujitoa Mwenyewe kama upatanisho kwa dhambi bila binadamu kufanya chochote kuleta hilo (Warumi 3:25). Uamuzi huo ulikuwa nia ya milele (Efeso 3:11). Kwa kweli, Yesu ni “Mwana-kondoo aliyechinjwa tangu kuwekwa misingi ya ulimwengu” (Ufunuo 13:8). Hakuna binadamu anaweza kufanya matendo yoyote ya thamani ya kisheria ambayo anaweza kujiponya mwenyewe au kufanya upatanisho kwa dhambi yake mwenyewe. Kwa upande mwingine, wokovu ni “kwa masharti” katika maana kwamba Mungu anahitaji zoezi la mapenzi ya binadamu katika kupokea wokovu. Akili na mwili lazima zitumike. Imani yenyewe ni kitendo kama hicho—”kazi” ambayo binadamu lazima afanye ili apate kumpendeza Mungu (Yohana 6:29). Katika maana hii, Agano Jipya linatangaza kwa nguvu kwamba unaweza—na lazima—kujiponya mwenyewe (Tazama Matendo 2:40; Wafilipi 2:12).
Roho Mtakatifu alithibitisha ufafanuzi huu wa imani katika kitabu cha Warumi—mwanzoni na mwishoni. Kifungu cha Kigiriki alichochochea Paulo kutumia katika 1:5 na 16:26 ni hupakoein pisteos—”imani yenye utii” au utii ambao imani inaonyesha au inadhihirisha. Katika sarufi yake yenye heshima ya Kigiriki, mwanazuoni wa Ubatizo A.T. Robertson alisisitiza kuwa kifungu hicho kinapaswa kueleweka kama “jenitivu ya kibinafsi”—”utii unaotokana na imani”—badala ya “jenitivu ya kitendo” inayomaanisha “utii kwa imani.” Kifungu hicho, kwa kweli, kinachoratibu na kufafanua maana ya “imani” kama ilivyotumiwa katika Warumi.
Mamlaka kadhaa ya Kigiriki zinakubaliana na tathmini hii. Katika toleo la karibuni zaidi la lexicon ya Kigiriki ya “BDAG” iliyohaririwa hivi karibuni na Frederick Danker, baada ya kuelezea maana ya jenitivu ya kitendo, mwandishi anasema: “Lakini inaweza kuwa bora kwa ujumla zaidi kwa lengo la (kuchochea) utii unaotokana na imani.” Akichangia katika The Expository Times, Geoffrey H. Parke-Taylor wa Chuo cha Wycliffe alitoa maoni maalum juu ya kifungu cha Kigiriki katika Warumi 1:5 na 16:26—
Bila shaka katika kesi zote mbili “utii unaotokana na imani” unalengwa, πίστεως ikiwa ni jenitivu ya chanzo au nyenzo…. Kama “imani” (yaani, mwili wa mafundisho yaliyotungwa), ingekuwa imelengwa, bila shaka kifungu cha maana kingetumiwa…. Kipaumbele kipo katika utii kwa Mungu unaotokana na imani katika Kristo…. Kristo siyo tu mfano kwa Wakristo wa Mataifa wa utii kamili unaotokana na imani kamili, lakini pia chanzo cha nguvu ambayo kupitia hiyo utii kwa Mungu unaweza kutekelezwa katika maisha yao wenyewe.
Katika A Short Syntax of New Testament Greek, H.P.V. Nunn anabainisha “Jenitivu ya Chanzo au Nyenzo” na anatoa mfano wa “Haki ya Imani (yaani, ile inayotokana na imani)”—kifungu kinacholingana na “utii wa imani.” Mfasiri mwenye heshima J.B. Lightfoot anaelezea kifungu hicho kuwa maana yake ni “kuelekea kwenye utii unaotokana na imani.” Katika Word Studies in the Testament, Marvin Vincent anasema, “Utii wa imani ni utii unaotambulika na unaotokana na imani.”
Ingawa wanasaikolojia wa Kigiriki wana umoja mkubwa katika jambo hilo, watafsiri wamekabiliana na kifungu hicho na kutuma ishara mbalimbali kwa wasikilizaji wao wa Kiingereza. Kwa mfano, KJV ina katika matukio ya kwanza ya kifungu hicho katika Warumi (1:5), “kwa utii kwa imani kati ya mataifa yote,” na katika matukio ya pili (16:26), “kufahamishwa kwa mataifa yote kwa ajili ya utii wa imani”—ingawa kifungu ni kile kile katika mistari yote. NKJV ina “kwa utii kwa imani” katika mistari yote. ASV ina “kuelekea utii wa imani” katika mistari yote. NASB ina “kuileta utii wa imani” katika 1:5 (kama vile ESV katika mistari yote) na “kuelekea utii wa imani” katika 16:26. RSV ina “kuileta utii wa imani” katika mistari yote. NIV ina “kwa utii unaotokana na imani” katika 1:5 na “ili mataifa yote waweze kuamini na kutii” katika 16:26. Ingawa inatumia maneno kwa kiasi fulani, maandishi katika NIV yanafikisha kabisa nyongeza za kifungu. Kwa kuvutia, Complete Jewish Bible inaleta kifungu hicho “utii unaotokana na imani.” The International Standard Version (ISV) ina “utii waaminifu” katika 1:5 na “utii unaotokana na imani” katika 16:26. Jubilee Bible 2000 (JUB) ina “ili waweze kusikia na kutii kwa imani” katika 16:26. God’s Word Translation ina “utii unaohusiana na imani.” The Voice translation ina “imani yenye utii” katika 1:5 na “utii unaotokana na imani” katika 16:26, huku Message Bible (MSG) ikiwa na “imani yenye utii” katika 1:5 na “imani yenye utii” katika 16:26.
Imani katika kitabu cha Warumi ina utii kwa matendo ya nje yanayotangulia msamaha. Au kama Mfasiri wa Kigiriki
Joseph Thayer alivyoeleza maana ya pisteuo (“Nina-amini”): “Inatumika hasa kwa imani ambayo mtu anamkumbatia Yesu, yaani, ushawishi, wenye furaha tele, kwamba Yesu ni Masihi— mtungaji aliyeteuliwa na Mungu wa wokovu wa milele katika ufalme wa Mungu, ukichanganywa na utii kwa Kristo.” 11 Hakushangazi Paulo mara kwa mara anatumia maneno “utii” (1:5; 5:19; 6:16; 16:19,26) na “tii” (2:8-maradufu; 6:12; 6:16-maradufu).
Kinyume kabisa na Paulo, madhehebu ya kisasa yanasisitiza kwamba imani haijumuishi matendo zaidi ya utii; badala yake, mtu anahitaji tu “kukubali Yesu kama Mwokozi” kwa kusema, “Nakukubali moyoni mwangu kama Mwokozi wangu binafsi.” Hivyo basi, ubatizo wa maji unachukuliwa kuwa si muhimu kwa wokovu. Roho Mtakatifu alitarajia hitimisho hili lisilostahili, si tu kwa kusisitiza umuhimu wa ubatizo wa maji katika 6:3-4, bali kwa kuweka “vikaragosi viwili vya manjano”—kimoja mwanzoni (1:5) na kingine mwishoni (16:26) mwa andiko hili la kustaajabisha. Walinzi wenye hadhi hii kimsingi wanawaonya wasomaji kuhusu asili na maana ya “imani” ambayo inachora kitabu cha Warumi.
Mwisho na Marejeo
Hizi shughuli zilijumuisha “sala za Maria,” msamaha, adhabu zilizotolewa, zawadi za kujenga katedrali, Vituo vya Msalaba, n.k.
Moses Lard (1875), CommentaryonPaul’sLetterto Romans (Lexington, KY: Transylvania Printing and Publishing), p. v.
A.T. Robertson (1919), AGrammaroftheGreekNew TestamentintheLightofHistoricalResearch (New York: George Doran), p. 500.
A.T. Robertson (1931), WordPicturesintheNew Testament (Nashville, TN: Broadman Press), 4:324.
Fredrick William Danker (2000), AGreek-EnglishLexicon oftheNewTestamentandOtherEarlyChristian Literature (Chicago, IL: University of Chicago), third edition, p. 1028.
Geoffrey H. Parke-Taylor (1944), “A Note on ‘e)i$ uJðáêïhn ðίóôåùò’ in Romans i.5 and xvi.26,” The ExpositoryTimes, 55:305-306, emp. added. He cites Acts 6:7 and Romans 10:8 as instances where the article indicates “the faith.”
H.P.V. Nunn (1912), AShortSyntaxofNewTestament Greek (Cambridge: Cambridge University Press), p. 42.
J.B. Lightfoot (1895), NotesonEpistlesofPaulfrom UnpublishedCommentaries (London: Macmillan), p. 246.
Marvin Vincent (1946), WordStudiesintheNew Testament (Grand Rapids, MI: Eerdmans), 3:5. See also W.E.
Vine (1966), AnExpositoryDictionaryofNewTestament Words (Old Tappan, NJ: Fleming H. Revell), p. 123, who also takes the phrase as a subjective genitive and identifies “faith” as “the initial act of obedience.”
Also the Names of God Bible (NOG).
Joseph Thayer (1977 reprint), Greek-EnglishLexiconof theNewTestament (Grand Rapids, MI: Baker), p. 511, italics in orig., emp. added.
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
