Ushoga ni Dhambi au Tabia Mbaya ya Kitamaduni?
“Hivyo Mungu aliwaacha wafuate tamaa zao za aibu, hata wanawake wakabadili matumizi ya asili kwa matumizi yasiyo ya asili; wanaume nao vivyo hivyo waliyaacha matumizi ya mke, ya asili, wakawakiana tamaa, wanaume wakiyatenda yasiyopasa, wakapata nafsini mwao malipo ya upotevu wao yaliyo haki yao.” (Warumi 1:26-27).
Kinyume na hali ya nyuma ya jamii ya Warumi ya kipagani kabisa, Paulo aliwasilisha mojawapo ya majumuisho bora zaidi kuwahi kuandikwa kuhusu mpango wa Mungu kwa ajili ya wokovu wa mwanadamu—waraka kwa Warumi. Ili kuweka msingi wa Injili (Warumi 1:16-17), Paulo alitumia sehemu kuu ya sura tatu za kwanza kuwashawishi wasomaji wake kwamba “wote wamefanya dhambi na kupungukiwa na utukufu wa Mungu” (Warumi 3:1-5; 23). Kama ushahidi wa asili ya dhambi inayoenea kila mahali, Paulo aliorodhesha dhambi mahususi za ulimwengu wa kipagani wa Mataifa (Warumi 1:18-32), na ulimwengu wa kinafiki wa Kiyahudi (Warumi 2:1-29).
Mojawapo ya dhambi mahususi za ulimwengu wa Mataifa zilizoorodheshwa na Paulo ilikuwa ni kuachwa kwa mahusiano ya kimapenzi kati ya wanaume na wanawake. Wanawake walianza kuwatamani wanawake wengine, na wanaume “wanaume nao vivyo hivyo waliyaacha matumizi ya mke, ya asili, wakawakiana tamaa, wanaume wakiyatenda yasiyopasa, wakapata nafsini mwao malipo ya upotevu wao yaliyo haki yao” (Warumi 1:27). Tofauti katika mstari wa 26 ni kati ya “asili” na “isiyo ya asili.” Wapagani hawa “waliacha kando na hivyo kutupilia mbali” aina ya asili ya kujamiiana kati ya mwanamume na mke wake (Lenski, 1951, p. 113). Ukweli kwamba ubadilishanaji huu ulihusisha kujamiiana umethibitishwa vyema (tazama Bauer, 1979, p. 886; Cranfield, 1975, ukurasa 125).
Je, kurejezea kwa Paulo juu ya ushoga katika sura hii kunatumika kama kushutumu mazoea hayo kwa ujumla, au je, Paulo anazungumzia tabia iliyokuwa tu kwenye utamaduni wa karne ya kwanza na ambayo haiwezi kutajwa kushutumu aina ya kile kinachoitwa “upendo”, mahusiano ya ushoga” yaliyopo leo? Wengi wamechagua kurudisha hukumu ya Paulo katika hadhi ya kitamaduni, na wanasema kwamba hailaani tabia zote za ushoga. Kwa mfano, Rowland Croucher aliandika:
“Matendo ya ushoga yaliyotajwa katika Warumi 1:24-27 yaliaminika kuwa yanatokana na ibada ya sanamu na yanahusishwa na makosa makubwa sana kama ilivyoonyeshwa katika Warumi 1. Ikichukuliwa katika muktadha huu mkubwa zaidi, inapaswa kuwa wazi kwamba kama matendo hayo ni tofauti sana na upendo, uwajibikaji mahusiano ya wasagaji na mashoga yaliyoonekana leo (2002).
Hoja iliyotolewa na Croucher na wengine kimsingi inategemea maneno “dhidi ya asili.” Biblia ina maana gani inaposema kwamba mazoea ya jamii hiyo ya kipagani yalikuwa “kinyume na asili”? Na je, kila kitu kinachofanywa “kinyume na maumbile” ni dhambi? Je, Biblia inashutumu matendo yote yanayopingana na asili? Wakorintho wa kwanza 12:9-10, 29-30 panaeleza miujiza inayoenda kinyume na maumbile. Pia, Paulo alimweleza Mungu kama anatenda kinyume na maumbile kwa kuunganisha tawi la mzeituni mwitu (Wamataifa) katika mzeituni mzuri (ona Davies, 1995, 324). Kwa wazi, Biblia inatangaza baadhi ya mambo kuwa mazuri, ingawa yanaenda kinyume na asili.
Ni aina gani ya “asili” inayojadiliwa? Je, Paulo anajadili asili ya Mataifa, asili ya ubinadamu kwa ujumla, mpangilio wa asili wa mambo, asili ya Mungu, au asili nyingine? Davies anadai kwamba wazo la Paulo kuhusu asili linahusisha hali za kitamaduni pekee (1995, p. 323). Boswell anadai kwamba asili daima inahusisha kumiliki (1980, ukurasa 108), ambayo ina maana kama kitu ni kinyume na asili ya mtu, ni jambo ambalo asingelifanya kwa kawaida. Hivyo, Wayahudi hawapaswi kutenda kinyume na asili yao, Wayunani hawapaswi kutenda kinyume na asili yao, na Mungu hatatenda kinyume na asili Yake—asili zote tatu zikiwa tofauti. Boswell na Davies kwa hakika wanaweka hukumu ya mistari ya 26 na 27 kuwa utamaduni wa karne ya kwanza.
De Young, hata hivyo, anawasilisha tathmini sahihi ya maandishi. Anarejelea mfano wa uumbaji, akitoa mfano kwamba mazoea ya ushoga yanakwenda kinyume na muundo wa asili uliowekwa na Mungu alipowaumba mwanamume na mwanamke (1988, ukurasa 429-441). Kwa hivyo, Cranfield anasema kwamba mazoea hayo ni “kinyume na nia ya Muumba” (1975,ukurasa 123). Kwa hiyo, ushoga unaenda kinyume na utaratibu wa asili wa ndoa, si wa kabila au utamaduni wa Wayahudi au Wamataifa, bali kitanda cha ndoa ambacho hakipaswi kutiwa unajisi kati ya mataifa na tamaduni zote.
Je, Warumi 1:26-27 ni laana ya kitamaduni au ya ulimwengu mzima? Mtu anapaswa kuzingatia ukweli kwamba Warumi 1:18-3:20 panatamka wanadamu wote katika kila tamaduni, kabila, na shirika chini ya dhambi. Hakuna mtu atakayehesabiwa haki kwa sheria (3:20). Hakuna mtu atakayepata msamaha ikiwa hatamtii Mungu kutoka moyoni (2:29). Hakuna mtu atakayepata wokovu ikiwa anadharau utajiri wa wema wa Mungu (2:4). Hakuna mtu atakayeuona ufalme wa Mungu ikiwa ni muuaji (2:29). Wala mtu hatarithi wokovu ikiwa anafanya ugoni-jinsia-moja, awe mtu wa Mataifa katika Rumi au mfanyakazi wa benki katika jiji la New York (1:26-27).
Mistari ya 29-32 ya Warumi sura ya kwanza ni mwendelezo tu wa orodha ya dhambi iliyoletwa katika mstari wa 24. Hakuna mwanazuoni ambaye angepinga hata kwa mbali kwamba “wasio na upendo,”“wasiosamehe,” na “wasio na rehema” ni tabia za kitamaduni ambazo hazipiti njia ya dunia, wakati na utamaduni. Hata hivyo wengine wangejaribu kutenganisha ushoga kutoka kwenye orodha hii, hivyo kuutenganisha na orodha ya Paulo ya kweli zisizo na wakati; kuibadilisha kuwa tabia mbaya ya kitamaduni. Vile itayafanyia vurugu maandishi ya Warumi.
Kifaa kingine kinachotumiwa na wasomi wanaounga mkono ushoga kutetea msimamo wao ni utetezi wa kijinga. Bila shaka, hawatetei kutojua kwao, bali wanajaribu kuthibitisha kutojua kwa Paulo. Inathibitishwa kwamba Paulo hakujua upendo wa kweli unaoweza kuwepo kati ya wapenzi wa jinsia moja. Wanasema Paulo hakushughulika na mashoga; badala yake, alishughulikia vitendo vya ushoga (Boswell, 1980,ukurasa 109). Kwa hiyo, aina ya “upendo” wa wagoni-jinsia-moja uliopo leo inasemekana ni wa hali ya juu zaidi na bora kuliko kitu chochote ambacho Paulo alikuwa amekiona kati ya Warumi na Wagiriki wakati wa uhai wake.
Ukleja anapinga vikali madai hayo hapo juu. Anatangaza kwamba Paulo alikuwa mmoja wa watu walioelimika zaidi wa siku zake. Alilelewa Tarso, jiji la tatu kwa watu wenye akili nyingi zaidi ulimwenguni, likiwa na nafasi ya juu nyuma ya Athene na Alexandria. Huko Athene hawakutumia wakati wao katika kitu kingine chochote ila kusema au kusikia jambo jipya. Tarso ilikuwa vivyo hivyo. Paulo alijua washairi wa Stoiki, naye alisoma fasihi na utamaduni wa Kigiriki. Mtu angekuwa mjinga kufikiri kwamba Paulo hakujua ukweli kwamba Wagiriki fulani walichukulia ushoga kama aina ya juu zaidi ya upendo (1983,ukurasa 354).
Kila jamii iliyopita, ya sasa, au ya wakati ujao inataka kufikiri kwamba imefika kwenye kilele cha aina fulani mpya ya mawazo au mazoea. Jumuiya zinataka kudai haki ya uvumbuzi katika tasnia, ustaarabu, usomi, na hata ujinsia. Majivuno yanadhihirishwa katika wazo kwamba Paulo na watu wa wakati wake hawakujua lolote kuhusu “upendo wa ushoga uliotukuka” wa siku hizi. Hebu sauti ya hekima isikike ikipazwa kwa sauti kubwa katika kumbi zote za wakati: “Yaliyokuwako ndiyo yatakayokuwako; na yaliyotendeka ndiyo yatakayotendeka; wala jambo jipya hakuna chini ya jua.” (Mhubiri 1:9). Karne ya ishirini na moja inaweza kuwa kipindi cha uvumbuzi zaidi, “kinachoendelea” ambacho ulimwengu umewahi kuona, lakini lazima ieleweke kwamba kizazi hiki hakikubuni aina ya upendo wa kishoga uliotukuka ambao ni safi na sawa machoni pa Mungu.
Hoja nyingine inajiweka katika safu ya vita dhidi ya wazo la kwamba Warumi 1:26-27 inafafanua tabia zote za ushoga. Hoja hii, inayojulikana kwa kawaida kama “mabishano ya dhuluma,” inasema kwamba Mungu hataki matendo yote ya ushoga, bali tu unyanyasaji wa utendaji huo. “Uthibitisho unaotegemeza” ni huu: Mungu hakatazi kamwe kula, bali anashutumu ulafi, ambao ni kula vibaya. Zaidi ya hayo, Mungu hakatai kamwe kufanya ngono kati ya watu wa jinsia tofauti, lakini anatangaza kwamba kutumia vibaya ngono kama hiyo kwa njia ya uasherati na uzinzi ni dhambi. Kwa hiyo, wengine wamehitimisha kwamba Paulo hakushutumu shughuli zote za ushoga katika Warumi 1, lakini shughuli zisizofaa tu, za matusi za ushoga.
Kwa kweli hii hoja ni tete sana. Ikiwa uasherati na uzinzi ni matumizi mabaya ya uhusiano wa kingono, wanautumia vibaya kwa njia gani? Ni dhuluma kwa uhusiano wa ndoa ambao ulianzishwa na mwanamume wa kwanza na mwanamke wa kwanza. Andiko la Mwanzo 2:24 linasema: “Kwa hiyo mwanamume atamwacha baba yake na mama yake naye ataambatana na mkewe, nao watakuwa mwili mmoja.” Mungu—katika Maandiko Matakatifu—hakuwahi kutangaza kwamba tendo la ngono nje ya vigezo vya ndoa yake linakubalika. Ngono inaruhusiwa tu ndani ya ndoa takatifu. Aina pekee ya ndoa takatifu iliyoanzishwa na Mungu ni kati ya mwanamume na mwanamke. Hili linathibitishwa na kila andiko la kibiblia linalohusika hasa na somo. Kwa mfano, 1 Wakorintho 7: 2 inasema: “Lakini kwa sababu ya zinaa kila mwanamume na awe na mke wake mwenyewe, na kila mwanamke na awe na mume wake mwenyewe.” (msis. umeongezwa). Hata Yesu, katika Mathayo 5:32 na 19:1-9, alibainisha ndoa kati ya mwanamume na mwanamke kama mahali pekee ambapo kujamiiana kunaruhusiwa. Iwapo ni lazima mtu aseme kwamba ugoni-jinsia-moja unaofafanuliwa katika Warumi ni unyanyasaji wa jambo fulani, acha aseme kwamba huo ni unyanyasaji mbaya sana wa uhusiano wa ndoa ulioanzishwa na Mungu.
Ushoga umekuwa kinyume na mapenzi ya Mungu tangu mwanzo wa Uumbaji alipowaumba wanadamu mwanamume na mwanamke. Warumi 1:26-27 inahusika haswa na ushoga, na inaulaani kama mazoea ambalo si sahihi katika kila tamaduni, katika kila kipindi cha wakati. Hakutakuwa na siku ambapo andiko la Warumi 1:26-27 linaweza kupotoshwa kwa usahihi ili kuruhusu aina yoyote ya ngono ya jinsia moja. Wala hakutakuwa na siku ambapo shoga ambaye anakataa kutubu ataokolewa na dhambi zake. Mungu anataka wanaume na wanawake wote kila mahali waokolewe (2 Petro 3:9), lakini anadai kwamba watubu na kuziacha dhambi zao, “kwa sababu ameweka siku atakayouhukumu ulimwengu kwa haki” (2 Petro 3: 9; Matendo 17:30-31).
MAREJEO
Bauer, Walter (1979), “tumia,” A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature.
Trans., rev., na mh. William F. Arndt, F. Wilbur Gingrich, na Frederick W. Danker (Chicago, IL: Chuo Kikuu cha Chicago Press), toleo la pili.
Boswell, John (1980), Ukristo, Uvumilivu wa Kijamii, na Ushoga: Mashoga katika Ulaya Magharibi kuanzia Mwanzo wa Enzi ya Kikristo hadi Karne ya Kumi na Nne (Chicago, IL: Chuo Kikuu cha Chicago Press). Cranfield, CEB (1975), Ufafanuzi Muhimu na Ufafanuzi wa Waraka kwa Warumi (Edinburgh: Clark).
Croucher, Rowland (2002), “Ushoga: Mbinu ya Kiliberali,” [On-line], URL: http://www.pastornet.net.au/jmm/aasi/aasi0669.htm.
Davies, Margaret (1995), “Maadili ya Agano Jipya na Yetu: Ushoga na Ujinsia katika Warumi 1:26-27,” Tafsiri ya Kibiblia, 3: 315-31.
Deyoung, James B. (1988), “Maana ya ‘Asili’ katika Warumi na Athari Zake kwa Masharti ya Kibiblia ya Tabia za Ushoga,” Journal of the Evangelical Theological Society, 31: 429-41.
Lenski, RCH (1951), Tafsiri ya Waraka wa Mtakatifu Paulo kwa Warumi (Columbus, OH: Wartburg).
Ukleja, P. Michael (1983), “Biblia na Ushoga: Sehemu ya 2, Ushoga katika Agano Jipya”, Bibliotheca Sacra, 140: 350-58.
Iliyochapishwa Desemba 31, 2002.
UZALISHAJI NA KANUSHO: Tunafuraha kutoa ruhusa kwa makala haya kutolewa tena kwa sehemu au katika ukamilifu wake, ilimradi tu masharti yetu yatazingatiwa.
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
