Ukristo wa Kweli Pekee ndio Unaoweza Kutetewa
Hivi karibuni nilihusika katika mazungumzo yenye matokeo na watu wawili wasioamini kuwa kuna Mungu. Walikuwa na umri wa miaka thelathini, wenye akili, na wenye kusema vizuri sana. Tulipanga mkutano ili kujadili kwa nini walichagua kumwuasi Mungu, na kumkataa Mungu na Ukristo. Katika mazungumzo hayo ya saa mbili, ilionekana wazi kwamba malalamiko yao mengi kuhusu “Ukristo” yalikuwa halali. Kwa hakika, nilikubaliana nao kwa moyo wote na wingi wa kanusho zao za muda mrefu za“Ukristo.” Nisije nikampotosha msomaji, hata hivyo, nifafanue. Ona kwamba nimeweka alama za nukuu “Ukristo” ambao waliutukana, kwa sababu neno hilo linadai sifa. Sehemu kubwa ya “Ukristo” ambao uliwakasirisha sana vijana hao ulihusisha uwakilishi mbaya sana wa Mungu na tafsiri mbaya za kutisha za Biblia. Kwa mfano, wakati wa mazungumzo, mmoja wa wanaume hao alieleza kwamba ikiwa kulingana na maoni ya John Calvin, Mungu angechagua watu fulani waokolewe na wengine wapotee, bila kujali maamuzi yao, basi Mungu hangekuwa mwadilifu. Alielezea jambo hili kwa undani kwa dakika kadhaa. Baada ya kusikiliza kwa makini kukanusha kwake kwa werevu mafundisho ya Calvin, nilikubaliana naye kabisa, lakini niliona kwamba mafundisho ya Calvin si Ukristo wa kweli. Ilionekana kwamba kwa kuwa Dini ya Calvin ilikuwa imeshikamana sana na “tabia” nyingi za “Ukristo” ambazo kijana huyo alikuwa anazifahamu, alishangazwa kwamba “Mkristo” yeyote angekubaliana kwa urahisi sana na tathmini yake ya kasoro zake zilizo wazi.
Majadiliano na watu hao, pamoja na usomaji wa kina wa waandishi wa msingi wa jumuiya ya wasioamini Mungu, yamesisitiza akilini mwangu ukweli kwamba waandishi wenye shaka wana ujuzi wa kufichua Ukristo bandia kwa makosa ambayo ni kweli. Kwa bahati mbaya, watu wenye kutilia shaka mara nyingi hutumia Ukristo bandia na tafsiri potofu za Biblia kiasi kwamba hukanusha vya kutosha na kusisitiza kuwakilisha Ukristo wa kweli.Lakini kwa kweli, uhakika hawana. Ni utafiti mzuri, hata hivyo, kugundua maeneo kadhaa ya tafsiri potofu ya kibiblia na imani zisizo za Kikristo ambazo wakosoaji wamegundua kwa usahihi kuwa na dosari.
MABADILIKO YA KITHEISTIC HAIWEZEKANI
Mnamo 2006, David Mills aliandika kitabu kinachoitwa Atheist Universe: The Thinking Person’s Answer to Christian Fundamentalism. Mengi ya nyenzo katika kitabu hicho si sahihi. Lakini sura ya sita, yenye kichwa “Je, Mwanzo Inaweza Kupatanishwa na Sayansi ya Kisasa?” ina mambo fulani ya kustaajabisha ya kusema kuhusu wale wanaodai kuamini Biblia lakini wanajaribu kugeuza tafsiri yake kupatana na matokeo ya mageuzi ya kisasa. Mwanzoni mwa sura hiyo, Mills alisema:
Kulingana na Mwanzo, Mungu aliwaumba Adamu na Hawa katika siku ya sita ya Wiki ya Uumbaji. Kisha nasaba za Mwanzo zinaeleza kwa kina enzi hususani ambazo Adamu na wazao wake wa kiume “walizaa” wazao wao wenyewe wa kiume. Vitabu vya Agano Jipya vya Mathayo na Luka [KUMBUKA: Mathayo na Luka kwa kweli havitoi enzi] kisha kuendeleza nasaba kutoka kwa Daudi hadi kwa Yesu, tena vikibainisha umri ambao kila mzao wa kiume “alizaa” kizazi kijacho. Kwa kuwa tuna kipindi fulani cha wakati “kihistoria” cha kuzaliwa kwa Yesu, kwa njia hiyo watu wanaoamini uumbaji huhesabu kwamba mbingu na Dunia ziliumbwa na Mungu katika mwaka wa 4004 K.W.K. Dunia, kwa hiyo, ina umri wa miaka 6,000 tu kwa kronolojia ya kibiblia. [KUMBUKA: Ingawa Mills ni sahihi kuhusu umri wa jumla wa miaka 6,000, kronolojia si sahihi hivi kwamba inaweza kufafanua tarehe hususani ya 4004 K.W.K.—KB.] Licha ya maoni yanayotofautiana sana na wanabiolojia wanakubaliana juu ya jambo muhimu: Miaka elfu sita ni muda usiotosha kwa mageuzi kutokeza katika aina za maisha tata tunazoziona duniani leo…. Dunia yenye umri wa miaka 6000 ina maana kwa hiyo Mwanzo na Nadharia ya Mageuzi havipatanishiki milele (uk. 137).
Mills aliendelea kusema:
Ikiwa historia ya Dunia ilianza na Wiki ya Uumbaji, na ikiwa kitabu cha Mwanzo hutoa rekodi sahihi ya kihistoria, basi Dunia haikuwa na enzi za kabla ya historia, hakuna watu wa kabla ya historia, na hakuna wanyama wa kabla ya historia. Dinosaurs walitembea duniani miaka elfu chache tu iliyopita,bega kwa bega na mtu wa sasa (uk. 141).
Mills aliendelea kuandika hivi:
“Ikiwa watu wanaoamini uumbaji sasa wanataka kuacha msimamo wao wa kihistoria na kukubaliana na Dunia ya kale, basi ninapongeza maendeleo yao.Lakini ni jambo la kuchekesha kudumisha kwamba kitabu cha Mwanzo hakikuwahi kudai kuwa na Dunia changa kwa sababu ya nasaba zilikusudiwa kuwa mafumbo” (uk. 148, aliongeza).
Kuhusu wale wanaojaribu kuridhiana hali halisi ya Mwanzo na kukubali Biblia na mageuzi, Mills aliandika hivi: “Akitaja nadharia ya Enzi ya Siku, Wadanganyifu hao Wakuu hufanya waamini kwamba Mwanzo hufafanua Dunia ya kale. Madhumuni ya utukutu huu wa kiakili ni kuwaruhusu Wajifanyao Wakuu ‘kuwa nayo njia zote mbili’—wakijiwazia kuwa wa kidini na kisayansi kwa wakati mmoja” (uk. 151). Katika kile kinachosikika sawasawa kabisa na maandishi ya mtetezi mchanga wa Dunia, Mills kisha akatoa maoni: “Kwa kuonekana kutazamia na kukanusha nadharia ya Enzi ya Siku, hata hivyo, Kitabu cha Mwanzo chenyewe hutoa ufafanuzi wazi na mahususi wa Wiki ya Uumbaji…’jioni na asubuhi’ilikuwa siku—siku halisi ya saa 24” (uk. 151).
Mills ni sahihi kabisa kuhusiana na ukweli kwamba maelewano ya simulizi za Mwanzo za Uumbaji ni jambo lisiloweza kutetewa na lisilo na mantiki. Anafanya kazi nzuri sana ya kuonyesha kwamba maombi maalum yanayohitajika ili kupotosha maandishi ya Mwanzo na kupatana na mawazo ya kisasa ya mageuzi hayawezi kuchunguzwa kwa makini. Anahitimisha kwa usahihi kwamba: “Dunia yenye umri wa miaka 6000 ina maana kwamba Mwanzo na Nadharia ya Mageuzi hayawezi kusuluhishwa milele” (uk. 137). Wale wanaoridhia maandishi ya Mwanzo na kujaribu kuyalazimisha yakubaliane na mafundisho ya kisasa ya mageuzi wameyakosea, na wangefanya vyema kusikiliza ukosoaji wa Mills ya tafsiri yao isiyo sahihi.
Kwa bahati mbaya, Mills anaacha mawazo yake ya kina kwenye mlango wa tathmini yake sahihi kwamba Biblia na nadharia ya mageuzi hazipatanishiki. Lakini ana sababu isiyo sahihi kwamba Biblia imekuwa na makosa wakati wote na kwamba mageuzi ndiyo wakala wa kweli wa ubunifu wa sayari yetu. Tumeonyesha mara kwa mara kwamba hali hiyo haiwezi kuwa hivyo (Jackson, et al., 2008), na Mills na wasioamini kuwa kuna Mungu wangefanya vyema kutumia fikra zile zile za uhakiki kwa nadharia potofu ya mageuzi kama inavyotumika kwa maafikiano yasiyoweza kutetewa ya maandishi ya Biblia.
DHAMBI ILIYORITHIWA
Watu wengi wanaojiona kuwa Wakristo leo wamekubali wazo la kwamba wanadamu huzaliwa wakiwa na asili ya dhambi. Watu hawa wa kidini wanaamini kwamba dhambi inaweza kurithiwa kutoka kwa mababu za mtu, na kwamba kila mwanadamu, hata watoto wachanga, wanastahili kifo kutokana na asili yao ya dhambi. Hata hivyo, hakuna mahali popote katika Biblia inayofundisha fundisho hilo. Kwa hiyo, watu wasio amini Mungu na wenye kutilia shaka wanapokamata ufasiri huo wa uwongo wa Maandiko, wao husisitiza kwa usahihi kwamba fundisho kama hilo lingedhihirisha kupingana kwa asili ya Mungu wa Biblia.
Christopher Hitchens, katika mjadala wake kuhusu kifo cha Kristo msalabani, aliandika:
Zaidi ya hayo, ninatakiwa kuamini kwamba uchungu huo ulihitajika ili kufidia uhalifu wa awali ambao pia sikushiriki, dhambi ya Adamu…. Kwa hivyo hatia yangu katika suala hili inachukuliwa kuwa “ya asili” na haiwezi kuepukika. Hata hivyo, bado nimepewa hiari ya kukataa toleo la ukombozi (2007, p. 209, italics in orig.).
Hitchens alihitimisha kwa usahihi kwamba wazo kama hilo “linakataa wazo la maadili na la busara kwamba watoto hawana hatia ya makosa ya mzazi wao” (uk. 99). Richard Dawkins alitilia maanani wazo hilo pia: “Inafikiriwa kwamba dhambi ya Adamu na Hawa ilipitishwa katika ukoo wa kiume kwa njia ya shahawa kulingana na Augustine.Ni aina gani ya falsafa ya kimaadili inayomhukumu kila mtoto, hata kabla hajazaliwa, kurithi dhambi ya babu wa mbali?” (Dawkins, 2006, p. 251, emp. aliongeza).
Hitchens, Dawkins, na waandishi wengine wengi wasioamini kwamba kuna Mungu walikata kauli kwa usahihi kwamba mungu anayewashutumu watoto kwa sababu walirithi dhambi za mababu zao angekuwa mtu asiye mwadilifu asiyestahili kuabudiwa. Picha ya kibiblia ya Mungu, hata hivyo, si ya mtu mkatili, asiye na haki kama huyo. Kwa kweli, ni kinyume kabisa. Biblia huonyesha waziwazi kwamba watoto hawarithi dhambi au hatia ya mababu zao. Nabii Ezekieli aliandika hivi: “Mtu atendaye dhambi atakufa; Mwana hatachukua hatia ya baba yake, wala baba hatabeba hatia ya mwana. Haki yake mwenye haki itakuwa juu yake mwenyewe, na uovu wake mwovu utakuwa juu yake mwenyewe” (Ezekieli 18:20). Imeonyeshwa mara kwa mara na bila shaka kwamba Biblia haionyeshi kamwe kwamba watoto hurithi dhambi au hatia kutoka kwa wazazi wao (Butt, 2004), wala watoto hawapati aina yoyote ya adhabu ya kiroho kutokana na dhambi za wazazi wao (Butt, 2003). Ingawa mara nyingi watoto hupata matokeo ya kimwili ya maamuzi mabaya ya wazazi wao, kama vile baba mlevi anapowadhulumu watoto wake, si kwamba watoto hao wanakuwa na hatia yoyote ya kiroho ya baba au kurithi dhambi mojawapo ya wazazi wao.
Mtu anaweza kuelewa kabisa kwa nini jumuiya yenye mashaka ingemshangaa kiumbe ambaye angewatupa watoto wachanga wasio na hatia katika moto wa Jehanamu kama adhabu kwa ajili ya dhambi za wazazi wao. Hata hivyo, ufafanuzi sahihi wa Biblia unaonyesha kwamba sivyo. Ingawa inasikitisha kwamba watu wengi wa kidini wamefundisha maoni hayo kwa uwongo, mafundisho yao ya uwongo juu ya jambo hilo, na wenye kutilia shaka kukubali fundisho hilo la uwongo kuwa tafsiri sahihi ya Biblia, hayawezi kutumika kama silaha halali ya kumkashifu mhusika, yaani Mungu wa Biblia.
UFAFANUZI POTOFU WA IMANI
Inasikitisha kwamba baadhi ya wanaojiita Wakristo hawaelewi kabisa dhana ya msingi wa imani. Kwa wengi katika Jumuiya ya Wakristo, imani ni hisia changamfu mioyoni mwao wakati wameshindwa kupata uthibitisho wa kutosha wa kutetea imani yao. Kamusi za kisasa zimefanya mengi kuingiza ufafanuzi huu wa uongo wa imani katika Ukristo wa kisasa. Kwa mfano, Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary inasema kwamba imani ni “imani thabiti katika jambo ambalo halina uthibitisho wowote” (1988).The American Heritage Dictionary inatoa kama ufafanuzi msingi wa imani: “imani ambayo haitegemei ushahidi wa kimantiki au wa nyenzo” (2000, p. 636). Wazo kwamba imani ni hisia changamfu, isiyoeleweka iliyotenganishwa na fikira za kimantiki na kutengwa na “ushahidi wa nyenzo” haipatani na kile ambacho Biblia inasema kuhusu imani (Sztanyo, 1996). Kama vile Sztanyo alivyosema kwa usahihi: “Hakuna jambo hata moja katika Ukristo, ambalo wokovu wa nafsi zetu hutegemea… Katika kila kisa, ushahidi unaotolewa unaotosha kuthibitisha uthibitisho wa uhakika kuhusu ukweli wa imani ya Kikristo” (1996, p. 7).
Mtazamo wa uwongo kwamba imani ni “kuruka-ruka gizani” bila uthibitisho wa kutosha huipatia jamii yenye kutilia shaka lishe nyingi isiyoamini kuwa kuna Mungu, na hii ni kupinga Biblia—na hivyo ndivyo ilivyo. Ikiwa kuamini katika Mungu, au uvuvio wa kimungu wa Biblia, au uungu wa Yesu Kristo hakuthibitishwi kwa uthibitisho wa kimantiki, basi mawazo hayo hayafai kuaminiwa sawa na mawazo yasiyoweza kuthibitishwa kutokana Mungu na mageuzi. Akijua kutopatana kwa ufafanuzi huo wa uwongo wa imani, Sam Harris aliandika hivi: “Kwa hakika, kila dini huhubiri ukweli wa mambo ambayo hakuna uthibitisho wowote unaoweza kuwako. Hii iliweka ‘leap’ katika kiwango kikubwa cha imani cha Kierkegaard” (Harris, 2004, p. 23, italics in orig.). Christopher Hitchens, akijenga juu ya wazo la “mrukaji wa imani”, alitoa maoni:
Kwa kweli, “mrukaji wa imani” – kuipa jina la kukumbukwa ambalo Soren Kierkegaard aliipatia – ni upotovu. Kama yeye mwenyewe alivyosema, sio “kuruka” ambayo inaweza kufanywa mara moja na kwa wote. Ni mruko ambao unapaswa kuendelea na kutekelezwa, licha ya ushahidi mwingi wa kinyume (2007, p. 65).
Katika uchanganuzi wake wa dini, Richard Dawkins alitania: “Suala zima la imani ya kidini, nguvu zake na utukufu wake mkuu, ni kwamba haitegemei uhalali wa kimantiki” (2006, p. 23, emp. added). Kwa sababu ya imani yake kwamba imani ya kibiblia ni imani bila uthibitisho wa kiakili, Dawkins alimalizia hivi: “Tunaamini mageuzi kwa sababu uthibitisho unaunga mkono jambo hilo, nasi tungeiacha mara moja ikiwa uthibitisho mpya ungetokea ili kuuthibitisha.Hakuna mwanafundamentalisti wa kweli ambaye angeweza kamwe kusema jambo kama hilo” (uk. 283). Kile ambacho Dawkins anamaanisha hasa kusema ni kwamba hakuna mtu wa kimsingi ambaye amekubali dhana kwamba imani haitegemei kuhesabiwa haki angeweza kuacha imani yake ikiwa ushahidi utatolewa kinyume chake. Lakini ikiwa ufafanuzi wake wa imani si sahihi, basi si sahihi kuhitimisha kwamba wale wanaoamini katika Mungu, pumzi ya kimungu ya Biblia, na umungu wa Kristo hawangebadili maoni yao kulingana na uthibitisho. Kwa hakika, kulingana na ufafanuzi ufaao wa imani ya kibiblia uthibitisho wa kimantiki unaopatikana ambapo Wakristo wa kweli wanashikilia imani yao.
Dawkins anaposema, “Ukristo, sawa na Uislamu, unawafundisha watoto kwamba imani isiyo na shaka ni adili. Sio lazima utoe hoja kwa kile unachoamini” (uk. 306), anadhihirisha ukosefu wake wa ujuzi wa imani ya kibiblia ni nini. Imani ya Kibiblia inategemea kabisa ukweli na sababu, kama mtume Paulo alivyosema kwa ufupi katika Matendo 26:25. Nabii Isaya alisisitiza ukweli huu wa msingi kuhusu imani ya kibiblia alipoandika mwaliko wa Mungu kwa Waisraeli: “Njoni sasa, tusemezane, asema Bwana” (Isaya 1:18). Luka, katika utangulizi wake wa kitabu cha Matendo, alisisitiza kwamba ufufuo wa Yesu ulithibitishwa na “uthibitisho mwingi usioweza kukosewa” (Matendo 1:3). Ili mtu aamini ufufuo anahitaji imani, inayotegemea uthibitisho usioweza kukosewa.
Sam Harris aliandika: “Huu ni wakati ambapo tulikubali kwamba imani si chochote zaidi ya leseni ya watu wa dini kupeana ili kuendelea kuamini sababu zinaposhindikana kuthibitishwa” (Harris, 2006, p. 67). Shitaka la Harris linathibitishwa linapotumika kwa dini za uwongo, na kwa wale wanaojaribu kutetea Ukristo bila kutoa uhalali wa kimantiki kwa imani yao. Lakini madai yake, na hisia sawa na hizo kutoka kwa Dawkins, Hitchens, na wasioamini kuwa kuna Mungu, hazitoshi kabisa kushambulia imani ya kweli, ya kibiblia. Cha kusikitisha ni kwamba, Wakristo wengi sana wanaojiita wenyewe kufungua mlango kwa jumuiya yenye mashaka kuivuruga “imani” ya Kikristo, wakati, kwa kweli, “imani” inayoharibiwa haikuwa ya kibiblia hapo awali.
MIUJIZA YA KISASA
Mara nyingi, “Ukristo” unatumiwa vibaya na watu wenye kutilia shaka leo kwa sababu ya mwelekeo wa wengi katika Jumuiya ya Wakristo kudai kwamba Roho Mtakatifu anaendelea kufanya miujiza leo kama Alivyofanya wakati wa Agano Jipya. Mkana Mungu Dan Barker aliandika kuhusu wakati ambapo alitupwa nje ya mkutano wa “muujiza” wa “Peter Popoff” (1992, p. 291). Barker aliandika kwamba Popoff “alishika kichwa cha mwanamke, akasumbua nywele zake kwa makusudi, akamtikisa na kutamka aseme kuwa amepona” (uk. 293). Wakati wa maonyesho ya uponyaji ya Popoff, Barker alibainisha kwamba, “Watazamaji walifanya ishara za ‘uponyaji’ wake kwa kunena kwa sauti kubwa kwa lugha, kuinua mikono yao juu, kutetemeka, kulia, na kupaza sauti nakusema’Amina,’ ‘Asante, Yesu!’ hisia hizo zilikuwa kama ya moja za mechi za kitaalam za mieleka kwenye TV” (uk. 293).
Tathmini ya Barker kuhusu tukio hilo ni kwamba“Ilikuwa ya kuchekesha; na ilihuzunisha. Mwanamume huyo alikuwa akifanya mazoezi ya kuuza dawa bila ya kuwa na leseni, akiibua matumaini ya uwongo na kuhatarisha maisha. (Wengi wa waumini wake wametupilia mbali dawa au kughairi miadi ya daktari.) Nakumbuka nilishiriki katika mikutano kama hii nilipokuwa mwinjilisti wa Injili kamili, na niliaibika” (uk. 294). Tathmini ya kina ya Barker ya “kashfa ya uponyaji wa imani” ya Popoff ni sahihi kwa njia nyingi. Kama Barker alivyokiri, wakati mmoja katika siku zake zilizopita alishiriki katika matukio mengi ya uponyaji wa uwongo, na hivyo anajua ukosefu wa uaminifu ulio asili unaohusika katika matendo hayo ya udanganyifu. Hapa tena jumuiya yenye mashaka imehitimisha kimantiki na kwa usahihi kwamba uponyaji huo wa imani si halali. Kama vile David Mills alivyoandika: “Ikiwa Mungu ana uwezo wa kuponya wengine kimuujiza (ingawa siku zote ni kwa njia isiyoeleweka na isiyo ya hakika), kwa nini basi Mungu hawasaidii kamwe watu waliokatwa viungo vyao?” (2006, ukurasa wa 161).
Mills ni sawa kukisia kwamba ikiwa nguvu za miujiza zilizokuwepo wakati wa mitume bado zinapatikana leo, kama Wakristo wengi wanavyofundisha na kuamini kimakosa, basi miujiza ambayo inaweza kuthibitishwa kwa nguvu kama uponyaji wa waliokatwa viungo inapaswa kuwepo. Baada ya yote, hata maadui wa mitume walilazimika kukiri kwamba miujiza iliyofanywa na mitume ilithibitishwa kwa nguvu: “Kwa maana ni kweli kwamba muujiza mashuhuri umefanywa nao ni dhahiri kwa wote wakaao Yerusalemu, nasi hatuwezi kukataa. ” ( Matendo 4:16 ).
Kwa kweli, jumuiya yenye mashaka hufanya kazi nzuri ya kuonyesha kwamba matukio kama hayo ya “uponyaji wa imani” ni matukio ya kihisia ambayo hayatoi matokeo halali ya matibabu. Tatizo lipo,lakini hata hivyo, wakati jumuiya yenye mashaka inapojaribu kuwaingiza Wakristo wote katika hali hii, au kujaribu kutumia miujiza hii ya uwongo iliyothibitishwa kuwa ni uongo ili kupunguza uwezekano wa aina yoyote ya miujiza wakati wowote katika historia. Ukweli wa mambo ni kwamba, Biblia ilitabiri kwamba nguvu ya miujiza iliyokuwa inapatikana kwa mitume ingefika mwisho, na isingeendelea katika vizazi hadi nyakati za sasa (Miller, 2003). Zaidi ya hayo, imeonyeshwa mara kwa mara na kwa uhakika kwamba miujiza kama hiyo ya uwongo haina dhamana ya ubishano dhidi ya uhalali wa kihistoria wa miujiza ya kweli iliyorekodiwa katika Biblia, kama vile ufufuo wa Kristo (Butt, 2002).
HITIMISHO
Mortimer J. Adler aliwahi kusema, “Ukristo ndiyo imani pekee yenye mantiki na thabiti duniani” (kama ilivyonukuliwa katika Sharp na Bergman, 2008, p. 288). Kwa bahati mbaya, ukweli wa kauli yake mara nyingi hufichwa na falsafa nyingi, za uwongo na tafsiri zisizo sahihi za kibiblia zinazojifanya kuwa Ukristo. Ukalvini, mageuzi ya kitheistic, dhambi ya kurithi, imani isiyofafanuliwa, na imani katika uponyaji wa kimuujiza wa siku hizi ni baadhi tu ya vikwazo vinavyosimama katika njia ya ufahamu sahihi wa Ukristo wa Agano Jipya. Katika orodha hii kungeweza kuongezwa mamia ya mawazo kama hayo yaliyojaa makosa kama vile dhana zisizo za kimaandiko za toharani, limbo, maongozi ya Mungu ya kisasa, uvumilivu wa watakatifu, na wingi wa “matabiri” ya kipuuzi ambayo yanadaiwa kuwa yanatokana na maandishi ya Biblia.Wale wanaotaka kwa dhati kutetea uhalali wa Ukristo wa Agano Jipya lazima wawe tayari na kuweza kutathmini maandishi ya wakosoaji wa kisasa, wakitenganisha ngano na makapi. Kwa kukiri makosa ambayo yamo katika dhana zisizo za kweli za “Ukristo,” mtafutaji ukweli mwenye moyo mnyoofu anaweza kuongozwa kuona kwamba kasoro na makosa hayo hayaharibu Ukristo wa kweli na wa kulindwa.
MAREJEO
American Heritage Dictionary of the English Language (2000), (Boston, MA: Houghton Mifflin), fourth edition.
Barker, Dan (1992), Losing Faith in Faith: From Preacher to Atheist (Madison, WI: Freedom From Religion).
Butt, Kyle (2002), “Jesus Christ—Dead or Alive?” Reason & Revelation, https://apologeticspress.org/articles/121.
Butt, Kyle (2003), “Do Babies Go to Hell When They Die?” https://apologeticspress.org/articles/2255.
Butt, Kyle (2004), “Do Children Inherit the Sins of the Parents?” https://apologeticspress.org/articles/2543.
Dawkins, Richard (2006), The God Delusion (New York: Houghton Mifflin).
Harris, Sam (2004), The End of Faith (New York: W.W. Norton).
Harris, Sam (2006), Letter to a Christian Nation (New York: Alfred A. Knopf).
Hitchens, Christopher (2007), god Is Not Great: How Religion Poisons Everything (New York: The Twelve).
Jackson, Wayne, Eric Lyons and Kyle Butt (2008), Surveying the Evidence (Montgomery, AL: Apologetics Press).
Miller, Dave (2003), “Modern Day Miracles, Tongue-Speaking and Holy Spirit Baptism—A Refutation,” Reason & Revelation, https://apologeticspress.org/articles/2569.
Mills, David (2006), Atheist Universe: The Thinking Person’s Answer to Christian Fundamentalism (Berkeley, CA: Ulysses Press).
Sharp, Doug and Jerry Bergman, eds. (2008), Persuaded by the Evidence (Green Forest, AR: Master Books).
Sztanyo, Dick (1996), Faith and Reason (Montgomery, AL: Apologetics Press).
Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary (1988), (Springfield, MA: Merriam-Webster).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
