Thamani ya Mateso ya Binadamu
Imesemekana kuwa hakuna elimu kubwa zaidi ya kuhitimu kidato cha sita kupitia Chuo Kikuu cha Hard Knocks. Jambo moja ni hakika; wengi ambao wamepitia msalaba wa mateso watakubali kwamba wamejikuta wako bora zaidi kwa ajili ya uzoefu huo mchungu.Robert Browning Hamilton alionyesha wazo hili kwa njia ya ajabu sana akisema:
Nilitembea maili moja na Raha.Aliongea njia nzima, Lakini hakuna aliyeniacha mwenye hekima zaidi.Kwa yote alipaswa kusema.Nilitembea maili moja na Huzuni Na hakuna neno lililosema; Lakini oh, mambo niliyojifunza kutoka kwake Wakati Huzuni ilitembea nami!
Bila shaka, imani ya kutokuwepo Mungu inadai kwamba tatizo la kuteseka kwa wanadamu linawakilisha mojawapo ya hoja zenye kutisha zaidi dhidi ya kuwepo kwa Mungu mwenye nguvu na upendo. Si nia yangu kujibu hoja hiyo isiyo na msingi hapa; Nimeishughulikia mahali pengine kwa undani (tazama Jackson, 1983). Katika hatua hii, itatosha tu kusema kwamba Mungu, kama onyesho la upendo wake (1 Yohana 4:8), amewapa wanadamu uhuru wa kuchagua (Yoshua 24:15; tazama pia Isaya 7:15). Hiari hiyo huwawezesha wanadamu kufanya maamuzi yao wenyewe. Uchaguzi wa kijinga unaweza kuwa na matokeo mabaya (mateso). Hivyo, daraka la maamuzi yasiyo ya hekima ni la mwanadamu, si la Mungu. Tatizo la kuteseka kwa wanadamu si lisiloweza kulinganishwa na upendo wa Muumba mwenye fadhili. Katika makala hii, tutazungumzia tu faida ambazo kuteseka kunaweza kutuletea—ikiwa tuna hekima ya kutosha kujifunza mambo tunayojifunza.
Kwanza, mateso yanaangazia ukweli kwamba sisi ni wanadamu dhaifu; yaani sisi si Mungu. Wengine, hata hivyo, hawana tamaa kubwa zaidi ya kuwa Mungu wao wenyewe. Wao ni “waamini-autotheists”—miungu-binafsi. Wanafikiri kwamba hawawajibiki kwa yeyote aliye juu kuliko wao wenyewe.Kwa kuazima maneno ya mshairi kafiri, William Ernest Henley, wao ndio mabwana wa hatima yao, na wakuu wa roho zao! Waasi hawa hawatii sheria yoyote isipokuwa ile sheria waliyojiwekea ya akili zao za kiburi. Lakini sisi wanadamu tunapoteseka, tunalazimika kuzingatia udhaifu wetu wenyewe. Hakuna dawa ndani yetu (ona Ayubu 6:13). Ni vigumu kuwa na kiburi wakati unaumia. Maumivu yanaweza kudhoofisha; inaweza kutuondolea akili timamu, na kufungua mioyo yetu kwa matukio makubwa zaidi.
Pili, kuteseka kunaweza kufanya tupendezwe na Mungu wa kweli. Mtu anapokuwa katika hali ya uchungu ambayo haitoi pumziko hata kidogo, mwelekeo wa asili ni kugeukia chanzo cha juu zaidi ili kupata msaada. Ukaidi wa makusudi na wa kulazimishwa unaweza kuzima hamu hiyo. Tunapoumizwa, “Mungu wa faraja yote” (2 Wakorintho 1:3) anangoja kutusaidia. Joe, rafiki wa binafsi wa mwandishi huyu, alifundishwa injili ya Kristo na akaikubali kwa furaha, akiwa ameunganishwa na Bwana katika ubatizo (Warumi 6:3 na kuendelea). Kwa muda, bwana huyu mwenye kupendeza katika miaka ya kati ya arobaini alijitahidi kubaki mwaminifu dhidi ya uvutano wenye nguvu, mbaya wa familia ambayo haikupendezwa kabisa na mambo ya kiroho. Hatimaye, aliacha utumishi wa bidii. Kisha, Joe akapata mshtuko mkali wa moyo. Aliharakisha kurudi kwa Mwokozi na kudumisha uaminifu wa kutosheka hadi, miezi kadhaa baadaye, roho yake ilipoteleza kimya kimya hadi umilele. Mateso yanaweza kupata mawazo yetu! Wakati fulani Daudi aliandika: “Katika shida yangu nalimwita Yehova, na kumlilia Mungu wangu” ( Zaburi 18:6 ).
Tatu, mateso yanaweza kutusaidia kuona dhambi katika ukatili wake wote wa kutisha. Biblia inafundisha wazi kwamba sayari hii imekuwa mrithi wa kuteseka kutokana na dhambi ya mwanadamu. Kanuni hii imewekwa wazi na Paulo katika barua yake kwa watakatifu wa Kirumi. Alithibitisha kwamba “kwa mtu mmoja [Adamu] dhambi iliingia ulimwenguni, na kupitia dhambi hiyo mauti, hata mauti ikawafikia watu wote kwa sababu wote wamefanya dhambi” (Warumi 5:12). Mwanzoni mwa historia ya mwanadamu, dhambi, kwa namna ya kuongea, ilikuwa “ikichutama mlangoni” (ona Mwanzo 4:7); wakati Hawa (na baadaye mume wake) alipofungua mlango huo, madhara ya kutisha yaliruhusiwa kushuka juu ya wazao wao (Mwanzo 3:22). Na hivyo kifo—pamoja na maovu yake yote—kiliingia katika mazingira ya binadamu kwa sababu ya uasi wa mwanadamu dhidi ya Muumba wake. Tunapoteseka, inapaswa kuwa ukumbusho wa kiasi wa jinsi dhambi ilivyo mbaya. Ingawa hatuwezi kuepuka matokeo ya kimwili ya bei ya juu ya dhambi, tunaweza kuburudisha nafsi zetu katika msamaha wa kimungu. Hilo linapofanywa, maisha yanakuwa rahisi sana.
Nne, mateso hutusaidia kuona thamani halisi ya mambo. Wakati mtu anapopitia uzoefu wa mateso makali, na pengine kufika kwenye kizingiti cha kifo, ulimwengu mzima unaweza kuchukua maana mpya. Kuimba kwa ndege ni wazi zaidi kuliko hapo awali. Siku mpya ya majira ya kuchipua huifurahisha nafsi. Familia na marafiki huchukua thamani mpya. Christopher Reeve, ambaye aliigiza kama “Superman” katika sinema, alihusika katika ajali ya kutishia maisha, na akagundua kwamba katika maisha halisi hakuweza kushindwa kama mhusika ambaye aliigiza. Katika mahojiano ya hivi karibuni, Bw. Reeve alisema kwamba tangu apooze, amegundua shauku mpya ya maisha. Kwa kweli, kuteseka kunaweza kutoa maono makali zaidi ya vipaumbele vya maisha. Kama vile mshairi John Dryden alivyoeleza: “Sisi, kwa mateso yetu, tunajifunza kuthamini furaha yetu” (Astraea Redux). Yeye aliye na sikio, na asikie mateso ambayo yananong’oneza roho.
Tano, mateso hututayarisha kuwa na huruma kwa wengine. Kuna msemo wa zamani unaosema, “Usimhukumu mtu mpaka umetembea maili moja kwa viatu vyake.” Ninapendekeza methali nyingine: “Mtu hawezi kufariji ifaavyo mpaka awe amelala kwenye kitanda cha mateso.” Huenda hilo likawa ni jambo la kupita kiasi, lakini lina chembe ya ukweli. Katika sura ya pili ya Waebrania, mwandishi alibishana kwa ufanisi kwamba Yesu Kristo, kama Kuhani wetu Mkuu, anastahili “kusaidia” (ASV) au “msaada” (NASV) wale wanaojaribiwa. Hiyo ni jinsi gani? Msikilize: “Kwa maana yeye mwenyewe aliteswa, akijaribiwa, aweza kuwasaidia wao wanaojaribiwa” (Waebrania 2:18, NKJV). Wimbo wa nyimbo, “Umechoka? Je, wewe ni mzito? Mwambie Yesu; mwambie Yesu,” ina maana ya ajabu katika mwanga wa kifungu hiki. Imesemwa kwamba tofauti kati ya “huruma” (kutoka kwa Kigiriki synna, na pathos—hisia) na “huruma” (en—in, na pathos) ni kwamba katika hali ya awali mtu “huhisi na” (yaani ana hisia za huruma kwa) wale wanaoteseka, ile hali katika “huruma” mtu karibu anaweza “kuingia ndani” ya rafiki anayeteseka—kwa sababu yule anayemfariji amekuwepo!
Sita, mateso yanaongeza ufahamu wetu kwamba Dunia hii si makao ya kudumu. Petro alitaka kuwatia moyo Wakristo wa awali (waliokuwa wakiteswa) wasikate tamaa, kwa kuwakumbusha kwamba walikuwa “wageni na wasafiri” katika Dunia hii (1 Petro 2:11). Wahenga wa kale “walikiri kwamba wao walikuwa wageni na wasafiri juu ya nchi” na hivyo walitazamia “nchi iliyo bora zaidi, yaani nchi ya mbinguni [mbinguni]” ( Waebrania 11:13-16 ). Paulo alitukumbusha kwamba “mateso ya wakati huu wa sasa si kitu kama utukufu utakaofunuliwa kwetu” (Warumi 8:18). Si mapenzi ya Mungu kwamba wanadamu waishi milele juu ya sayari hii iliyokumbwa na maovu. Hatutakuwa kamwe “nyumbani” hadi tuwe pamoja na Bwana (2 Wakorintho 5:8), na mateso hutufanya “tuwe na shahuku ya kwenda nyumbani.” Henry Ward Beecher alisema hivi wakati mmoja: “Mungu huosha macho kwa machozi mpaka waweze kuona nchi isiyoonekana ambayo machozi hayatakuja tena.”
Saba, mateso huongeza uwezo wetu wa kuomba. Kuomba ni jibu la asili la mwanadamu kwa shida kali. Lakini maombi yenye ufanisi ni zoezi la kujifunza. Wakati fulani katika huduma Yake, Yesu alikuwa akiomba. Baada ya kumaliza, mmoja wa wanafunzi alimwambia: “Bwana, tufundishe sisi kusali, kama vile Yohana naye alivyowafundisha wanafunzi wake” (Luka 11:1). Wanafunzi hawa wa Kiebrania walikuwa wakiomba maisha yao yote; hata hivyo, waliona jambo fulani katika uzito wa sala za Yesu lililowarudisha ‘shuleni. Huku Kalvari ikiendelea kukaribia mbele zake, Kristo alijikuta katika kina kirefu cha maombi. Ona yafuatayo: “Na kwa vile alivyokuwa katika dhiki akaomba kwa bidii zaidi; na jasho lake likawa kama matone makubwa ya damu yakianguka juu ya nchi” (Luka 22:44). Wimbo fulani unapendekeza hivi: “Sali ukiwa na furaha; omba ukiwa na huzuni.” Mtu anapaswa kuomba mara kwa mara, na katika hali zote; chini ya mzigo wa mateso, hata hivyo, mtu atajifunza jinsi ya kuomba kama hajawahi kuomba hapo awali.
Nane, mateso hukasirisha roho na husaidia kuitayarisha kwa umilele. Petro aliandika:
Basi kwa kitambo kidogo, ikiwa ni lazima, mmehuzunishwa kwa majaribu ya namna mbalimbali, ili kwamba kujaribiwa kwa imani yenu, ambayo ina thamani kuu kuliko dhahabu iharibikayo, ijapokuwa imejaribiwa kwa moto, kuonekane kwenye sifa na utukufu na heshima katika kufunuliwa kwake Yesu Kristo.
(1 Petro 1:6-7)
Kama vile madini ya thamani yanavyosafishwa kwa joto la moto, vivyo hivyo majaribu ya maisha kwa ujumla, na mateso kwa ajili ya Kristo hasa, hujenga nguvu ndani ya nafsi. Tabia haitokei kwa bahati mbaya; badala yake, hujengwa! Kutoka katika moto wa mateso, roho ya mwanadamu inaweza kuibuka kuwa ya thamani kama dhahabu na yenye nguvu kama chuma.
Tisa, kuteseka kunakuza sifa bora zaidi ambazo wanadamu wanaweza kuzipata. Tafakari kwa muda juu ya ubora wa ujasiri. Ustaarabu ulimwenguni kote huona “ujasiri” kuwa moja ya sifa kuu za ubinadamu, na, kinyume chake, woga unachukuliwa kuwa wa kulaumiwa kabisa. Ujasiri unaweza kufafanuliwa kama uwezo wa kutenda kwa busara mbele ya woga. Ikiwa, hata hivyo, familia ya kibinadamu haingeweza kukabiliana na shida, hatari, mateso, nk, hakuwezi kuwa na “kukabiliana” nayo, kwa hiyo, hakuna ujasiri. Tunapoketi kwa ajili ya chakula cha jioni cha kupendeza na marafiki na wapendwa jioni ya vuli tulivu, hakuna ujasiri unahitajika. Ujasiri hutokea mbele ya hatari. Kuna sifa fulani ambazo hatuwezi kuwa nazo kwa kukosekana kwa ugumu. Ralph Sockman aliandika hivi: “Bila hatari hakungekuwa na adventure. Bila msuguano magari yetu yasingeanza na roho zetu. Bila machozi, macho yasingeweza kung’aa na usemi tajiri zaidi” (1961, p. 66). Na vipi kuhusu “subira”? John Chrysostom (347-407), mmoja wa watu mashuhuri zaidi kati ya “mababa wa kanisa” wa kipindi cha baada ya mitume, alifafanua subira kuwa “mama ya utauwa, tunda lisilonyauka kamwe, ngome isiyochukuliwa kamwe, bandari isiyejua dhoruba” (kama ilivyonukuliwa katika Barclay, 1974, uk. 145). Lakini je, kunaweza kuwa na “subira” bila shida?
Kumi, mateso hutenganisha kilicho imara na kisicho imara. Paulo aliwaonya watakatifu wa Korintho dhidi ya kulijenga kanisa kijuujuu tu. Baadhi ya watu ni wa aina ya “mbao, nyasi,na makapi,” huku wengine wakionyesha sifa hizo za “dhahabu, fedha na mawe ya thamani” (1 Wakorintho 3:12-15). Watakatifu waliokomaa huvumilia; lakini wale wachanga hawana uvumilivu. Kwa nini hivyo? Ni kwa sababu vikundi hivyo viwili vinajaribiwa kwa “moto” (ugumu), na kwamba moto wa majaribio hutenganisha waongofu bora na wale ambao kwa kweli hawako makini kuhusu ahadi yao ya Kristo. Yesu alizungumza wakati fulani juu ya wale wanaopokea injili bila kutarajia, na, kwa muda kuvumilia. Hatimaye, “dhiki na mateso” hutokea, nao hufifia haraka (ona Mathayo 13:20-21).
Na hivyo, ingawa hakuna mtu anayetafuta kuteseka maishani mwake, uaminifu hutulazimisha kukubali kwamba magumu yana thamani—thamani kubwa. Kwa hakika, kuwapo kwa mateso si sababu nzuri ya kumkataa Muumba.
MAREJEO
Barclay, William (1974), New Testament Words (Philadelphia, PA: Westminster).
Jackson, Wayne (1983), The Book of Job—Analyzed and Applied (Abilene, TX: Quality).
Sockman, Ralph (1961), The Meaning of Suffering (New York: Women’s Division, Christian Service Boards of Missions, The Methodist Church).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
