Mwenendo na Mpangilio wa Biblia
(Chronology and the Bible’s Arrangement)
Eric Lyons, M. Min.
Kwakuwa Biblia huanza kwenye Uumbaji na Mwanzo-kitabu cha mwanzo-na kuishia na kitabu cha ufunuo (ambacho wasomi wengi wanaamini kuwa ndicho kitabu cha mwisho kilicho nukuliwa cha Biblia), mara nyingi wanafunzi wa maandiko hufikiri kwamba Biblia ilikusanywa kwa kufuata mpangilio wa matukio. Wanafunzi wengi hufikia usomaji wao wa Biblia wakiwa na mtazamo wa kwamba kila kitu katika maandiko kimepangwa “kutoka A hadi Z.” Kwakuwa kitabu cha Mwanzo kinanukuu mambo yaliyo tukia mwanzoni mwa wakati, nacho ndicho kitabu cha kwanza cha Biblia. Basi Biblia yote yafuata mfano huo, Sivyo? Kwa kweli, kile ambacho mwanafunzi mwenye bidii hupata, hatimaye ni kwamba Biblia si kitabu chenye mpangilio wa matukio. Vitabu vyote sitini na sita vya Biblia havijapangwa kwa mpangilio ambavyo viliandikwa. Zaidi ya hayo, matukio yote yaliyomo ndani ya kila kitabu pia haya nukuliwi kwa mpangilio.
Zingatia mpango ufuatao wa vitabu katika Biblia:
Ingawa vitabu vya Hagai na zecharia vimewekwa Karibu na mwisho wa Agano la Kale, watu hawa walitabiri wakati matukio katika kitabu cha Ezra yalipokuwa yakitukia (Ezra 5:1; 6:14). Vitabu 20 vinatenganisha Hagai na Zekaria na kitabu cha Ezra, hata hivyo matukio yaliyo nukuliwa katika kila kitabu yalikuwa yakitukia kwa wakati mmoja. Ni wazi kwamba vitabu hivi havikupangwa kwa mpangilio wa matukio.
Ingawa 2 Mambo ya Nyakati inatajwa mbele ya kitabu cha Ayubu, matukio yaliyo andikwa katika Ayubu yalitukia muda mrefu kabla ya yale yaliyo nukuliwa katika 2 Mambo ya Nyakati. Kwa kweli ikiwa Biblia ingekuwa kitabu cha mpangilio mkali, matukio yaliyoandikwa katika ayubu yaelekea yangeandikwa mahali Fulani ndani ya kitabu cha Mwanzo, baada ya Mwanzo 6 (kwakuwa Ayubu 22:15-16 inaelekea zaidi kwamba inarejelea Gharika).
Katika Agano Jipya, mtu anaweza kudhani kwamba 1 Watheselonike inakuja baada ya kitabu cha matendo, kwamba Luka aliandika Matendo mapema kuliko Paulo alivyo andika barua yake ya kwanza kwa Watheselonike. Hata hivyo, ukweli ni kwamba, 1 Watheselonike iliandikwa miaka mingi kabla ya kitabu cha Matendo kukamilishwa.
Mbali na kwamba vitabu vya Biblia havikupangwa kulingana na mpangilio wa matukio, waandishi walio vuviwa hawakuandika habari kila mara kwa kufuata mpangilio kamili wa matukio. Kufanya dhana ya kwamba Biblia nzima iliandikwa kwa mpangilio wa matukio huzuia uelewa unaofaa wa maandishi. Kwa mfano, Mwanzo 2:5-25 haiendelei pale mwanzo mtu alipoishia; badala yake, inatoa habari nyingi zaidi kuhusu baadhi ya matukio yanayo tajwa katika sura ya kwanza ya Biblia. (Ijapokuwa Mwanzo 1 imepangwa kulingana na matukio, Mwanzo 2 imepangwa kulingana na mada). Tofauti za mpangilio wa majaribu ya Yesu yaliyo nukuliwa na (Mathayo 4:1-11 na Luka 4:1-13) hutatuliwa tunapotambua kuwa angalau mmoja wao hanukuu ukweli kwa mpangilio. Wengine pia wanahoji ikiwa Yesu aliulaani mti kabla au baada ya Yeye kusafisha Hekalu. Kwa kuwa Mathayo anaandika tukio hili kabla ya kulaaniwa kwa mti (21:12-19), na kwa kuwa Marko anaweka utakaso wa hekalu baada ya Yesu kuulaani mti huo (11:15-19), inafikiriwa kwamba mmoja wa wale waandishi wawili alikosea. Hata hivyo ukweli ni kwamba simulizi la Mathayo ni Muhtasari zaidi, wakati simulizi la Marko lina maelezo zaidi na lenye utaratibu. Simulizi hasa la Marko linaonyesha kwamba Yesu alifunga safari mbili kwenda hekaluni. Kwa hiyo, kama Albert Barnes alivyosema: “Marko ameeleza agizo hilo haswa zaidi, na amegawanya kile ambacho Mathayo anataja pamoja” (1997). Ni wazi kwamba masimulizi ya injili hayakupangwa ili ziwe mpangilio kamili wa matukio ya maisha ya Yesu.
Tunapojifunza pamoja na wale wanaojua mambo machache sana kuhusu Biblia, ni muhimu kwao kuelewa mpangilio wa maandiko. Kwa kutambua kwamba vitabu vingi vya Biblia (pamoja na matukio yaliyomo) haviko katika mpangilio unaofuatana, mtu atakuwa na matatizo machache ya kuchimba maandiko.
REJEA
Barnes, Albert (1997), Barnes’ Notes (electronic Database: Biblesoft).
UZALISHAJI NA KANUSHO: Tuna furaha kutoa ruhusa ili Makala haya yanakilishwe kwa sehemu au kwa ukamilifu, mradi tu masharti yetu yatazingatiwa.
Masharti ya uzalishaji
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
