Mungu na Sheria za Sayansi: Sheria ya Sababu na Athari
UTANGULIZI
Sheria ya sababu na athari inasema kwamba kila athari ya nyenzo lazima iwe na kitangulizi au sababu ya wakati mmoja. Msongamano wa vipande vya karatasi hautoi nguvu ya uvutano ya kutosha kusababisha mawimbi. Lazima kuwepo na sababu za kutosha zinazopelekea kutokea kwa wimbi kuu, mfano wa tetemeko kuu la ardhi chini ya maji baharini, (“Tsunami,”2000, uk.1064). Kuegemea mlima hakutasababisha kupinduka kwake. Kuruka juu na chini juu ya ardhi hakutasababisha tetemeko la ardhi. Kama kiti hakijawekwa katika chumba basi chumba kitabaki bila kiti. Kama maada isingeumbwa na kuwekwa katika ulimwengu basi tusingekuwepo. Lazima kuwe na kiambatanisho cha kutosha ama sababu kwa kila athari ya kitu fulani. Labda Sheria ya Sababu na Athari inaonekana kuwa rahisi kwa wengi, lakini akili ya kawaida ni ngeni kabisa katika masuala mengi hasa Mungu akihusishwa katika majadiliano.
SABABU NA HISTORIA
Sheria ya Sababu na Athari, au sheria/kanuni ya usababishi, imechunguzwa na kutambuliwa kwa milenia. Katika Phaedo, iliyoandikwa na Plato mnamo mwaka 360 K.K., “uchunguzi wa asili” unaongelea kuhusiana na usababishi, ambapo “sababu ya kila kitu, kwa nini kila kitu kinatokea na kwa nini kinaharibika na kwa nini kipo”vinajadiliwa(Plato,1966),1:96, msisitizo umeongezwa. Mnamo mwaka 350 K.K., Aristotle alichangia zaidi katika mjadala wa usababishi kwa kubainisha kwamba visababishi vinaweza “kuzungumzwa kwa maana nne”: nyenzo, rasmi, bora na mwisho (Aristotle, 2009). Kuendelea mbele zaidi milenia mbili kwa namna yoyote ile kusingeweza kubadili ukweli ulioshinikizwa na Sheria ya sababu na Athari. Mnamo mwaka 1781, mwanafalsafa mashuhuri Immanuel Kant aliandika kuhusu kanuni ya usababisho katika uhakiki wake wa sababu safi kwamba “kila kitu kinachotokea kinaonesha hali ya awali, ambayo inafuata kwa uhakika kabisa, kwa kuzingatia kanuni…. Mabadiliko yote hufanyika kulingana na sheria ya uhusiano wa sababu na Athari” (Kant 1781). Usambazaji wa haraka miaka mingine 350, uelewa wetu juu ya ulimwengu bado haukusababisha sheria kudharauliwa. Katika mwaka 1934, W.T Stace, profesa wa falsafa katika chuo kikuu cha Princeton, katika Acritical History of Greek Philosophy, aliandika:
Kila mwanafunzi wa mantiki anajua kuwa hii ni kanuni ya mwisho ya sayansi na ni msingi wa sheria nyingine zote. Kama tusingeamini ukweli wa usababisho, yaani, kila kitu kilicho na mwanzo kina sababu, na kwamba katika hali hiyo hiyo mambo yale yale yanatokea bila kubadilika, sayansi zote zingeanguka mara moja. Katika kila uchunguzi wa kisayansi ukweli huu unachukuliwa (1934, p.6 msisitizo uliongezwa).
Ukweli wa usababisho unathibitishwa sana kiasi kwamba unachukuliwa kuwa rahisi katika uchunguzi wa kisayansi. Miongo michache baadaye, Sheria ya Sababu na Athari bado ilikuwa haijafutwa. Katika “The Encyclopedia of Philosophy”, Richard Taylor aliandika, “Hata hivyo, ni vigumu sana kupingwa kwamba wazo la sababu si la lazima tu katika mambo ya kawaida ya maisha bali katika sayansi zote zinazotumika pia” (1967, uk.57, msisitizo ) Hata leo, wakati uchunguzi wa kisayansi umetufikisha mbali katika upeo wa maarifa, lakini bado Sheria ya zamani ya Usababiso haiwezi kukataliwa. Kamusi za leo zinafafanua “sababu” kuwa:
- “ni kanuni inayosema kwamba hakuna kitu kinachoweza kutokea bila kusababishwa” (“Causality,” 2009).
- “ni kanuni inayosema kwamba kila kitu kina sababu” (“Causality,” 2008).
Hakika, Sheria ya Sababu na Athari haijakataliwa, na haiwezi kukataliwa kimantiki, isipokuwa inapobidi ili kuunga mkono mtazamo duni wa ulimwengu. Athari zake zimekuwa zikijadiliwa kwa miaka mingi, lakini baada ya vumbi kutulia, Sheria ya Sababu na Athari bado haijatengwa, ikiwa imestahimili majaribio yaliyoletwa juu yake kwa maelfu ya miaka.
SHERIA YA KUSABABISHA—TATIZO KWA WASIOKUBALI UWEPO WA MUNGU
Wanauumbaji hawana shida kabisa na ukweli unaoelezwa na sheria hii iliyowekwa na Mungu tangu zamani. Kimsingi,Biblia ilieleza kuhusu kanuni hii milenia kadhaa ziliyopita katika Waebrania 3:4 inaposema kwamba “kila nyumba imejengwa na mtu fulani, ila yeye aliyevitengeneza vitu vyote ni Mungu.” Ni lazima nyumba iwe na sababu yaani mjenzi. Haiwezi kujijenga yenyewe. Hata hivyo, wanamageuzi wamebaki katika mshangao wanapojaribu kueleza jinsi ambavyo athari za ulimwengu uliochangamana na usio na kikomo unavyoweza kutokea bila sababu. Miongo mitatu iliyopita, Robert Jastrow, mwanzilishi na mkurugenzi wa zamani wa Taasisi ya Goddard ya Mafunzo ya Anga huko NASA, aliandika:
Ulimwengu, na kila kitu kilichotokea ndani yake tangu mwanzo wa nyakati, ni athari iliyotokea bila sababu yoyote maalum inayojulikana. Athari bila sababu inayojulikana? Huo sio ulimwengu wa sayansi; ila ni ulimwengu wa uchawi, wa matukio ya mwituni na tamaa za mashetani,ambao pia ni ulimwengu wa zama za kati ambao sayansi imejaribu kuuondoa. Kama wanasayansi, tufanye nini kuhusu picha hii? Sijui. Ningependa tu kuwasilisha ushahidi wa taarifa kwamba Ulimwengu, pamoja na mwanadamu mwenyewe, walianza pale ambapo wakati ulianza (1977, p. 21).
Jastrow anaposema kwamba hakuna “sababu inayojulikana”ya kila kitu katika ulimwengu, anarejelea ukweli kwamba hakuna sababu ya asili inayojulikana. Ikiwa wanaomkana Mungu walikuwa wa kweli, lazima kuwe na maelezo ya asili ya nini kilisababisha ulimwengu. Wanasayansi na wanafalsafa wanatambua kwamba lazima kuwe na sababu ambayo ingetosha kuleta maada na ulimwengu na hata hivyo bado hakuna sababu ya asili inayojulikana. Kamusi ya McGraw-Hill ya Masharti ya Kisayansi na Kiufundi inasema kwamba “sababu,” katika fizikia, ni “kanuni kwamba tukio haliwezi kutangulia sababu yake” (2003, p. 346). Hata hivyo, wakana Mungu lazima wakubali kwamba ili madai yao yawe sahihi, athari ya ulimwengu sio tu kwamba ilitangulia sababu yake, lakini kwa hakika ilikuja bila hiyo sababu! Mtazamo kama huo haupatani kabisa na sayansi. Kuzungumza kisayansi, kulingana na Sheria ya Sababu na Athari, ilibidi kuwe na Sababu ya ulimwengu. Kitabu pekee katika sayari hii ambacho kina sifa zinazothibitisha utolewaji wake kuwa juu ya uwezo wa binadamu ni Biblia (tazama Butt, 2007).
Mungu wa Biblia ndiye mwandishi wake (2 Timotheo 3:16-17), na katika mstari wa kwanza kabisa wa nyenzo zilizovuviwa alizowapa wanadamu, alieleza kwa mamlaka na uwazi kwamba Yeye ndiye aliyesababisha ulimwengu na yote yaliyomo ndani yake
SABABU ISIYOSABABISHWA?
Mara nyingi asiyeamini uwepo wa Mungu au mwenye kushuku, akijaribu kuvuruga na kuuweka kando ukweli wa sheria hii bila kuitikia, hujibu, “Lakini ikiwa kila kitu kilipaswa kuwa na mwanzo, kwa nini dhana hiyo hiyo haitumiki kwa Mungu?” huona kwamba kauli hii inatokana na kutoelewa kile ambacho Sheria ya Sababu na Athari inadai kuhusu ulimwengu. Sheria inasema kwamba kila athari ya nyenzo lazima iwe na kitangulizi cha kutosha au sababu ya moja kwa moja. Mungu wa Biblia ni Kiumbe wa kiroho (Yohana 4:24) na kwa hiyo haongozwi wala kutawaliwa na sheria za kimwili.
Kumbuka pia yale ambayo Profesa W.T. Stace aliandika katika Historia Muhimu ya Falsafa ya Kigiriki kuhusu sababu. “kila kitu chenye mwanzo kina sababu” (1934, p. 6, msis. umeongezwa). Kama ilivyoelezwa hapo juu, wanasayansi na wanafalsafa wanatambua kwamba, kimantiki, lazima kuwe na sababu ya awali ya ulimwengu kuwepo. [Wale wanaojaribu kubishana kuhusu umilele wa ulimwengu wanapingana moja kwa moja na Sheria ya Pili ya Thermodynamics (ona Miller, 2007).] Hata hivyo, Mungu, si kiumbe wa kimwili, mwenye kikomo, bali ni kiumbe wa milele, wa kiroho (kwa ufafanuzi), asingekuwa chini ya sharti la kuhitaji mwanzo. Kwa hiyo, sheria haimhusu Yeye. Zaburi 90:2 inasema hivi kuhusu Mungu, “Kabla haijazaliwa milima, wala hujaiumba dunia, Na tangu milele hata milele ndiwe Mungu.” (msis. umeongezwa). Biblia inamfafanua Mungu kuwa Kiumbe ambaye amekuwako sikuzote na atakuwako sikuzote—“tangu milele hata milele.” Kwa hiyo, hakuwa na mwanzo. Waebrania 3:4 inasema tena, “Kila nyumba imejengwa na mtu, lakini yeye aliyevitengeneza vitu vyote ni Mungu,” ikionesha kwamba Mungu hazuiwi na Sheria ya Sababu na Athari kama nyumba, bali ndiye Mjenzi Mkuu— Kisababishi kisichosababishwa—Kiumbe ambaye hapo awali alianzisha athari zote. Nukta. Sheria ya Sababu na Athari inaunga mkono kielelezo cha uumbaji, si kielelezo cha mageuzi cha wasioamini kuwa kuna Mungu.
MAREJEO
Aristotle (2009), Metafizikia, trans. W.D. Ross, http://classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.1.i.html.
Butt, Kyle (2007), Tazama! Neno la Mungu (Montgomery, AL: Apologetics Press), https://apologeticspress.org/pdfs/e-books_pdf/Behold%20the%20Word%20of%20God.pdf.
“Causality” (2009), Collins English Dictionary—Complete & Unabridged, toleo la 10. (New York, NY: HarperCollins Publishers), http://dictionary.reference.com/browse/Causality?x=35&y=25.
“Causality” (2008), Concise Oxford English Dictionary, (Oxford, U.K.: Oxford University Press), http://www.wordreference.com/definition/causality.
Jastrow, Robert (1977), Mpaka Jua Linapokufa (New York: W.W. Norton).
Kant, Immanuel (1781), Ukosoaji wa Sababu Safi, trans. J.M.D. Meiklejohn (London: Henry G. Bohn), toleo la 1878, http://philosophy.eserver.org/kant/critique-of-pure-reason.txt.
Kamusi ya McGraw-Hill ya Masharti ya Kisayansi na Kiufundi (2003), baa. M.D. Licker (New York: McGraw-Hill), toleo la sita.
Miller, Jeff (2007), “God and the Laws of Thermodynamics: A Mechanical Engineer’s Perspective,” Sababu & Ufunuo, 27[4]:25-31, April, https://apologeticspress.org/articles/3293.
Plato (1966), Plato katika Juzuu Kumi na Mbili, trans. Harold North Fowler (Cambridge, MA: Harvard University Press), http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DPhaedo%3Asection%3D96a.
Stace, W.T. (1934), Historia Muhimu ya Falsafa ya Kigiriki (London: Macmillan and Co.).
Taylor, Richard (1967), “Causation,” katika Encyclopedia of Philosophy, ed. Paul Edwards (New York: Maktaba ya Falsafa).
“Tsunami” (2000), Mshirika wa Oxford kwa Dunia, ed. Paul L. Hancock & Brian J. Skinner (Oxford University Press).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
