Maangamizi ya Haki ya Mungu kwa Wakanaani
Katika miaka ya 1930 na 40, utawala wa Nazi ulifanya mauaji ya halaiki yaliyofadhiliwa na serikali ya kile kilichoitwa “makabila duni.” Kati ya Wayahudi takriban milioni tisa walioishi Ulaya mwanzoni mwa miaka ya 1930, kama milioni sita kati yao waliangamizwa. Wanazi waliwaua takriban watoto milioni moja wa Kiyahudi, wanawake milioni mbili wa Kiyahudi, na wanaume milioni tatu wa Kiyahudi. Wayahudi walikufa kwa njaa, walipigwa gesi, na kufanyiwa majaribio kama wanyama. Kwa kuongezea, utawala wa Nazi wa Adolf Hitler ulichinja Wapolandi wengine milioni tatu, Wasovieti, ombaomba, na watu wenye ulemavu (ona “Holocaust,” 2011 kwa habari zaidi). Watu wengi wenye akili timamu, wakiwemo Wakristo na watu wengi wasioamini uwepo wa Mungu (k.m., Antony Flew, Wallace Matson), wamefasiri matendo ya Wanazi kwa jinsi walivyokuwa—wakatili, wasio na huruma, na wakorofi.
Miaka 3,400 hivi kabla ya maangamizi makubwa, Mungu wa Biblia aliamuru Waisraeli ‘wawaangamize wakaaji wote wa nchi’ ya Kanaani (Yoshua 9:24). Walipaswa kushinda, kuua, na kuwafukuza Wahiti, Wagirgashi, Waamori, Wakanaani, Waperizi, Wahivi, na Wayebusi (Kutoka 23:23; Kumbukumbu la Torati 7:1-2; Yoshua 3:10). Baada ya kuvuka Mto Yordani, tunajifunza katika kitabu cha Yoshua kwamba Waisraeli “waliharibu kabisa kila kitu kilichokuwa ndani ya mji [wa Yeriko], mwanamume na mwanamke, kijana na mzee, ng’ombe, na kondoo, na punda, kwa makali ya upanga…. Wakauteketeza kwa moto mji na vitu vyote vilivyokuwa ndani yake” (Yoshua 6:21, 24). Pia “waliwaangamiza wenyeji wote wa Ai” (Yoshua 8:26), na kuua wanaume na wanawake 12,000, na kumtundika mfalme wao (8:25, 29). Huko Makeda na Libna, Waisraeli “wasimwache hata mmoja” (Yoshua 10:28, 30). Walipiga Lakishi “na watu wote waliokuwamo ndani yake kwa makali ya upanga” (10:32). Kisha Waisraeli waliteka Gezeri, Egloni, Hebroni, Debiri, na Hazori (10:33-39; 11:1-1). “Basi Yoshua akatwaa miji yote ya wafalme hao, na wafalme wao wote, akawapiga kwa makali ya upanga. akawaangamiza kabisa, kama Musa mtumishi wa Bwana alivyoamuru” (Yoshua 11:12).
Mungu aliamuru Waisraeli waue maelfu yasiyohesabika, labda mamilioni ya watu kotekote katika nchi ya Kanaani. Yalikuwa ni mauaji ya halaiki kwa maana kwamba yalikuwa ni maangamizi yaliyopangwa, ya kimfumo, na yenye mipaka ya idadi ya mataifa kutoka eneo dogo katika Mashariki ya Kati (taz. “Mauaji ya Kimbari,” 2000; cf. pia “Mauaji ya Kimbari,” 2012). Lakini, haikuwa vita dhidi ya jamii fulani (kutoka genos ya Kigiriki) au kabila. Wala Waisraeli hawakuagizwa kuyafuata na kuyaua mataifa ya Wakanaani ikiwa yangekimbia kutoka Nchi ya Ahadi ya Israeli. Waisraeli walipaswa kuyafukuza na kuyanyang’anya mataifa nchi yao (kuwaua wote waliopinga kunyang’anywa), lakini hawakuagizwa kuangamiza jamii au kabila fulani kutoka kwenye uso wa dunia.
Hata hivyo, watu wengi huona kwamba amri za Mungu za kushinda na kuharibu taifa la Kanaani ni zenye matatizo. Mungu mwenye upendo angewezaje kuagiza kundi moja la watu, kuua na kushinda kundi lingine? Mkosoaji mashuhuri zaidi wa Ukristo wa Amerika mwishoni mwa miaka ya 1700 na mapema miaka ya 1800, Thomas Paine (mmoja wa Mababa Waanzilishi wa Amerika ambao hawakudai kuwa Wakristo), alimwita Mungu wa Agano la Kale “Mars ya Wayahudi, Mungu mpiganaji wa Israeli,” Ambaye alikuwa “mkorofi, mwenye kudharauliwa, na mchafu” (Paine, 1807). Karne mbili baadaye, Richard Dawkins (yaweza kuwa ndiye mtu asiyeamini uwepo wa Mungu anayejulikana zaidi ulimwenguni leo), alichapisha kitabu chake The God Delusion, ambacho punde kilikuja kuwa kitabu chenye mauzo zaidi cha New York Times. Mojawapo ya misemo iliyonukuliwa mara nyingi kutoka katika kazi hii inatoka ukurasa wa 31, ambapo Dawkins alimwita Mungu, “mbaguzi wa rangi, muuaji wa watoto wachanga, muuaji ya halaiki… mnyanyasaji mbaya sana” (2006). Kulingana na uwanja mmoja wakutafuta kwa mtandao, nukuu hii (kwa sehemu au nzima) inapatikana kwenye mtandao takriban mara milioni moja. Ukweli ni kwamba, wakosoaji wa Mungu wa Biblia wanapenda kurudia madai kwamba, kwa sababu ya maagizo yake kwa Waisraeli kuua mamilioni ya watu katika ushindi wao wa Kanaani, Mungu wa Biblia (inadaiwa) amejionyesha kuwa asiyetii, mwenye aibu, mchukizaji, mhusika wa mauaji ya halaiki, “jitu ovu” (Dawkins, p. 248; cf. Hitchens, 2007, p. 107).
Je, Kampeni ya Mungu Dhidi ya Kanaani Ilikuwa Isiyofaa?
Mungu aliye, mwema Zaidi (Mk. 10:18), mwenye upendo wote (1 Yohana 4:8), Mungu Mtakatifu kabisa (Mambo ya Walawi 11:44-45) angewezaje kuamuru Waisraeli waue kwa upanga makumi ya maelfu ya wanadamu,bila kuruhusu “abaki hata mmoja.” katika Kanaani? Je, uangamizaji wa kimfumo na uliopangwa wa mataifa kama huo si sawa na vitendo vya mauaji ya Wanazi katika miaka ya 1930 na 40, kama vile wasioamini Mungu na wakosoaji wengine wa Ukristo wangetaka tuamini? Kwa kweli, matendo ya Mungu katika ushindi wa Israeli dhidi ya Kanaani yalikuwa katika upatanifu kamili na upendo wake wa hali ya juu, rehema, haki, na asili yake takatifu.
Kuwaadhibu Watenda Maovu Si Kutopenda
Sawa na jinsi wazazi, wakuu wa shule, polisi, na mahakimu wenye rehema wanavyoweza kutoa adhabu kwa haki kwa wavunja sheria na watenda maovu, vivyo hivyo, pia na Muumba wa ulimwengu mzima ajuaye yote, mwenye upendo wote. Wazazi wenye upendo na wakuu wa shule wametoa adhabu ya viboko ipasavyo kwa watoto kwa miaka mingi (rej. Mithali 13:24). Polisi wenye rehema, ambao daima wanaokoa maisha ya wasio na hatia, wana mamlaka (kutoka kwa Mungu na kwa serikali pia—Warumi 13:1-4) kuua mtu mwovu anayeua wengine. Mahakimu waadilifu ndio wenye mamlaka ya kumhukumu kifo mbakaji wa watoto. Upendo-fadhili na adhabu ya viboko au kifo havikinzani. Kabla ya kuiteka Kanaani, Mungu aliwaamuru Waisraeli, akisema,
Usimchukie ndugu yako moyoni mwako … Usifanye kisasi, wala kuwa na kinyongo juu ya wana wa watu wako; bali umpende jirani yako kama nafsi yako…Na mgeni akikaa pamoja nawe katika nchi yako, usimdhulumu. Mgeni akaaye pamoja nawe atakuwa kama mzalia kwenu; mpende kama nafsi yako; kwa maana ninyi mlikuwa wageni katika nchi ya Misri; Mimi ndimi Bwana, Mungu wenu. (Mambo ya Walawi 19:17-18, 33-34; taz.Warumi 13:9).
Myahudi mwaminifu alitarajiwa, kama vile Wakristo, “asimpinge mtu mwovu” (Mathayo 5:39) bali badala ya “kwenda naye maili ya ziada” (Mathayo 5:41) na “kugeuza shavu lingine” (Mathayo 5:39). “Upendo,” hata hivyo, “ni utimilifu wa sheria” (Warumi 13:10; taz. Mathayo 22:36-40). Hata hivyo, kwa kupendeza, Mwisraeli aliamriwa kuwaadhibu (hata kuwaua) wavunja sheria. Sura tano tu baada ya kuamuru Mwisraeli mmoja mmoja “asilipize kisasi,” bali “mpende jirani yako kama nafsi yako” (Mambo ya Walawi 19:18), Mungu alisema mara mbili kwamba wauaji wangepokea hukumu ya kifo (Mambo ya Walawi 24:21, 17).
Uovu wa Wakaaji wa Kanaani
Mataifa ya Kanaani yaliadhibiwa kwa sababu ya uovu wao uliokithiri. Mungu hakuwafukuza Wakanaani kwa sababu ya kuwa jamii au kabila fulani. Mungu hakuwatuma Waisraeli katika nchi ya Kanaani ili kuharibu idadi ya mataifa yenye uadilifu. Kinyume chake, mataifa ya Kanaani yalikuwa yamepotoka sana. Walifuata “desturi zenye chukizo” (Mambo ya Walawi 18:30) na kufanya “machukizo” (Kumbukumbu la Torati 18:9). Walifanya ibada ya sanamu, uchawi, uaguzi, na ulozi. Walijaribu kuwaroga watu na kuwaita wafu (Kumbukumbu la Torati 18:10-11).
“Mazoea yao ya ibada yalikuwa ya kishenzi na ya uasherati kabisa” (Unger, 1954, p. 175). “Miungu yao…haikuwa na tabia yoyote ya kiadili,” jambo ambalo “lazima lilitokeza sifa mbaya zaidi kwa walioabudu na ilihusisha mazoea mengi yenye kuvunja moyo sana wakati huo,” ikiwa ni pamoja na utupu wenye kuamsha tamaa, ibada ya kuabudu asili, ibada ya nyoka, na hata kafara ya watoto (Unger, 1954, p. 175; cf. Albright, 1940, p. 214). Kama Musa alivyoandika, wakaaji wa Kanaani “wangeteketeza wana wao na binti zao katika moto kwa miungu yao” (Kumbukumbu la Torati 12:30). Mataifa ya Kanaani hayakuwa chochote bali wasio“na hatia”. Kwa kweli, “madhehebu haya ya Wakanaani yalikuwa ya uasherati kabisa, yaliyoharibika, na yenye ufisadi, yakichafua kwa hatari na kuhalalisha kikamilifu amri ya Mungu ya kuwaangamiza waabudu wao” (Unger, 1988). Walikuwa wakorofi sana kiasi kwamba Mungu alisema waliitia nchi unajisi na nchi haikuweza kuwaficha tena—“nchi iliwatapika wakaaji wake” (Mambo ya Walawi 18:25). [KUMBUKA: Israeli lilikuwa taifa lisilokamilika (kama mataifa yote yalivyo), lakini bado Mungu aliwatumia kuwaadhibu Wakanaani. Mungu aliwaonya Waisraeli kabla ya kuingia Kanaani, hata hivyo, kwamba kama wangeiacha sheria yake, wao pia, wangeadhibiwa vikali (Kumbukumbu la Torati 28:15). Kwa kweli, sawa na jinsi Mungu alivyotumia Waisraeli kuleta hukumu juu ya wakaaji wa Kanaani katika siku za Yoshua, Alitumia mataifa ya kipagani ya Babeli na Ashuru kuhukumu na kushinda Israeli mamia ya miaka baadaye.]
Uvumilivu wa Mungu
Tofauti na hisia za kipumbavu, za msukumo, za hasira ya haraka za watu wengi (Mithali 14:29), Bwana“si mwepesi wa hasira na mwingi wa rehema” (Zaburi 145:8). Yeye ni “mvumilivu…, hapendi mtu ye yote apotee, bali wote wafikilie toba” (2 Petro 3:9). Mara tu baada ya kuwakumbusha Wakristo huko Rumi kwamba Agano la Kale “liliandikwa ili kutufundisha sisi, ili kwa saburi na faraja ya Maandiko tupate kuwa na tumaini,” mtume Paulo alimtaja Mungu kuwa “Mungu wa saburi” (Warumi. 15:4-5). Katika Agano la Kale lote, waandishi wa Biblia walimuonyesha Mungu kuwa mvumilivu.
Ingawa katika siku za Nuhu, “uovu wa mwanadamu ulikuwa mwingi duniani” na “kila kusudi analowaza moyoni mwake lilikuwa baya tu sikuzote” (Mwanzo 6:5), “ustahimilivu wa kimungu ulikuwa ukingoja” (1 Petro 3:20) (Inaonekana kana kwamba Mungu alikawia kuijaza dunia kwa muda wa miaka 120 wakati ujumbe wa Roho wake wa haki ulipohubiriwa kwa ulimwengu mwovu—Mwanzo 6:3; 2 Petro 2:5). Katika siku za Abrahamu, hatimaye Mungu aliamua kuwaepusha wale waliouawa, jiji potovu la Sodoma, sio hata watu 50 waadilifu walipatikana wakiishi humo, bali watu 10 tu waadilifu.
Na namna gani kabla ya Mungu kuharibu mataifa ya Kanaani? Je, Mungu aliamua haraka kuwafukuza katika nchi? Je, Aliitikia uovu wa watu kama mwendawazimu au mjinga, asiyejali? Au alikuwa mvumilivu, kama vile Biblia inavyosema mara kwa mara na kutoa mifano? Hakika Mungu alingoja. Alingoja zaidi ya karne nne ili kuleta hukumu juu ya wakaaji wa Kanaani. Ingawa tayari Waamori walikuwa watu wenye dhambi katika siku za Abrahamu, Mungu alichelewa kuwapa wazao wa mzee wa ukoo Nchi ya Ahadi. Angengoja hadi Waisraeli walipokuwa Misri kwa mamia ya miaka, kwa sababu wakati ambapo Mungu alizungumza na Abrahamu “uovu wa Waamori” ulikuwa “haujakamilika” (Mwanzo 15:16). [KUMBUKA: “Waamori walikuwa kabila kubwa na lenye nguvu sana katika Kanaani kiasi kwamba wakati fulani wanaitwa kwa ajili ya wakazi wote wa kale, kama walivyo hapa” (Jamieson, Fausset, and Brown, 1997).] Katika siku za Ibraham, wakaaji wa Kanaani hawakuzorota sana kiasi kwamba Mungu angeleta hukumu juu yao. Hata hivyo, kufikia wakati wa Yoshua (zaidi ya miaka 400 baadaye), uovu wa Wakanaani ulikuwa umejaa, na Mungu alitumia jeshi la Israeli kuwaangamiza.
Ndiyo, Mungu ni mvumilivu, lakini ustahimilivu wake si uvumilivu “ya milele”. Subira yake kwa wenye dhambi wasiotubu hatimaye itaisha. Iliisha kwa ulimwengu mwovu katika siku za Nuhu. Iliishia Sodoma na Gomora katika siku za Ibrahimu. Na hatimaye iliisha kwa wakaaji wa Kanaani, ambao Mungu aliwaangamiza kwa haki.
Vipi Kuhusu Watoto Wasio na Hatia?
Watoto wa Kanaani hawakuwa na hatia ya dhambi za wazazi wao (rej. Ezekieli 18:20); hawakuwa na dhambi, hawakuwa na hatia, walikuwa wanadamu wa thamani (cf. Mathayo 18:3-5; ona Butt, 2003). Kwa hiyo Mungu angewezaje kwa haki kuchukua maisha ya watoto, watoto wowote, “wasiojua mema na mabaya” (Kumbukumbu la Torati 1:39)? Ukweli ni kwamba, kama Dave Miller alivyosema kwa usahihi, “kujumuisha watoto katika uharibifu wa idadi hiyo kuliwaepusha na hali mbaya zaidi—ile ya kulelewa kuwa waovu kama wazazi wao na hivyo kukabili adhabu ya milele. Watu wote wanaokufa wakiwa utotoni, kulingana na Biblia, wanapelekwa katika Paradiso na hatimaye watakaa Mbinguni. Watoto walio na wazazi ambao ni waovu lazima wateseke bila hatia wakiwa duniani (k.m., Hesabu 14:33)” (Miller, 2009). Mungu, Mpaji wa Uzima (Matendo 17:25; Mhubiri 12:7), na ni Mungu pekee aliye na haki ya kuchukua uhai wa viumbe wake wakati wowote anapochagua (kwa makusudi ya haki aliyo nayo). Nyakati fulani katika historia, Mungu alichukua uhai wa wanadamu kutoka katika hukumu ya haki. Wakati mwingine (kama ilivyo kwa watoto), kwa sababu za rehema. [KUMBUKA: Kwa mjadala mzuri Zaidi na wa kina juu ya uhusiano kati ya (1) wema wa Mungu, (2) kupingana, kuchukiza kwa kutokuamini Mungu, na (3) Mungu kuleta vifo vya watoto wachanga mbalimbali katika historia,angalia makala ya Kyle Butt. “Je, Mungu Hana Maadili kwa Kuwaua Watoto Wasio na Hatia?” (2009).]
HITIMISHO
Ingawa mara nyingi maadui wa Mungu wa Biblia husikika wakichambua ushindi wa Israeli kwa Kanaani, ukweli ni kwamba ushindi huo ulipatana kabisa na asili ya Mungu yenye upendo, utakatifu, na uadilifu mkamilifu. Baada ya kungoja kwa subira kwa mamia ya miaka, hatimaye Mungu alitumia Waisraeli kuleta hukumu juu ya maelfu ya Wakanaani waovu. Sambamba na hilo, aliwaepusha watoto wao katika maafa mabaya zaidi kuliko kifo cha kimwili-kitisho cha kukua katika tamaduni potofu na kuwa kama wazazi wao waliopenda miungu-na mara moja akawaingiza katika mahali pasipo na maumivu, mahali pa ajabu panapoitwa Paradiso (Luka 16:19-19). 31; 23:43).
MAREJEO
Albright, William F. (1940), Kutoka Enzi ya Mawe hadi Ukristo (Baltimore, MD: Johns Hopkins).
Butt, Kyle (2003), “Je, Watoto Wanaenda Kuzimu Wanapokufa?” Apologetics Press, https://apologeticspress.org/apcontent.aspx?category=13&article=1201.
Butt, Kyle (2009), “Je, Mungu Hana Maadili kwa Kuua Watoto Wasio na Hatia?” Apologetics Press, https://apologeticspress.org/article/260.
Dawkins, Richard (2006), The God Delusion (New York: Houghton Mifflin).
“Mauaji ya Kimbari” (2000), Kamusi ya Urithi wa Marekani ya Lugha ya Kiingereza (Boston, MA: Houghton Mifflin), toleo la nne.
“Mauaji ya Kimbari” (2012), Merriam-Webster Online Dictionary, http://www.merriam-webster.com/dictionary/genocide.
Hitchens, Christopher (2007), Mungu si Mkuu (New York: Kumi na Mbili).
“Holocaust” (2011), Encyclopedia.com, http://www.encyclopedia.com/topic/Holocaust.aspx#1.
Jamieson, Robert, na al. (1997), Jamieson, Fausset, Brown Bible Commentary (Hifadhi ya Kielektroniki: Biblesoft).
Miller, Dave (2009), “Je, Mungu Aliamuru Mauaji ya Watoto?” Apologetics Press, https://apologeticspress.org/apcontent.aspx?category=13&article=2810.
Paine, Thomas (1807), “Insha juu ya Ndoto,” http://www.sacred-texts.com/aor/paine/dream.htm.
Unger, Merrill F. (1954), Akiolojia na Agano la Kale (Grand Rapids, MI: Zondervan).
Unger, Merrill F. (1988), “Canaan,” The New Unger’s Bible Dictionary (Elektroniki Database: Biblesoft).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
