Kwa nini Mema ni Mema?
Katika Kesi za Nuremburg, Mwendesha Mashtaka Mkuu wa Marekani wa wahalifu wa vita wa Nazi alikata rufaa kwa sheria ya juu zaidi ya “ya mkoa na ya muda mfupi” ili kusitisha mashtaka yake (Kesi ya…, 1946, 19:383, Julai 26). Wale wetu katika Apologetics Press tumetaja kesi hii kama mfano wa hitaji la kukiri kwa binadamu maadili ya ulimwengu wote ili kufanya maamuzi yenye lengo (kama, Miller, 2008). Na, ikiwa tunakata rufaa kwa sheria ya kimaadili ya ulimwengu wote, basi sheria hii lazima iwe na chanzo chake Mtoa Sheria wa wote, Muumba (ona Jackson, 1995). Hii ni njia fupi ya kueleza hoja ya kimaadili ya kuwepo kwa Mungu.
Pingamizi moja kwa hoja hii ya maadili limefupishwa na kubadilishwa kutoka kwa mjadala wa miaka 2,400 kuhusu swali lifuatalo: “Kwa nini wema ni mzuri?”Katika kumhoji kijana mpumbavu Euthyphro, Socrates na Plato wanajaribu kuamua ufafanuzi wa “mcha Mungu” au “mchafu” (Plato, 1997, ukurasa 4). Socrates anatoa fursa mbili, lakini anazikataa zote mbili: “Je, mchamungu anapendwa na miungu kwa sababu ni mchamungu, au ni mchamungu kwa sababu anapendwa na miungu?” (ukurasa 9). Mazungumzo kati ya Socrates na Euthyphro ni mapana, lakini matokeo ya jumla ni haya: (1) Euthyphro haiwezi kufasili “mcha Mungu” kuwa “kile kinachopendwa na miungu ya Kigiriki,” kwa maana miungu hiyo inasemwa kutokubaliana kati ya nyingine pindi fulani— jambo haliwezi kuwa la uchamungu na la uasi (ona ukurasa 4). Na, (2) baada ya majaribio mengi, Euthyphro hawezi kusema vitu vya wacha Mungu vina sifa gani, ikiwa “mcha Mungu” inamaanisha kitu kingine isipokuwa “kupendwa na miungu” (ukurasa 11).
Mazungumzo ya Euthyphro yamechukuliwa na wanafalsafa wa baadaye katika mjadala kuhusu kuwepo kwa Mungu hasa, na marekebisho haya yameratibiwa katika fasihi ya kifalsafa kama “Euthyphro Dilemma” (kama, Benn, 1998,ukurasa 47). Kwa mfano:
Kuna swali zaidi, ambalo limejadiliwa mara kwa mara, lakini liliibuliwa na Plato, katika mazungumzo yake, Euthyphro. Je, tunapaswa kufuata sheria za Mungu kwa sababu tu ni Zake au tuseme, kwa sababu sheria zake ni nzuri? Ikiwa wa pili, basi tunapaswa kuamua lililo jema ili kujua kwamba Mungu ni mwema. Ikiwa ya kwanza, basi mtu anapaswa kuamua ikiwa atamwamini Mungu au la kwa msingi wa ikiwa tunaweza kukubali sheria hizo. Vyovyote iwavyo, tunapaswa kujiamulia ni sheria gani za maadili tuko tayari kuzikubali (Solomon, 2008,ukurasa 460).
Labda njia iliyo wazi zaidi ya kufafanua tatizo hilo ni hii: Je, nzuri ni nzuri kwa sababu ni nzuri, au kwa sababu Mungu anasema ni nzuri? Ikiwa wema ni wema bila ya Mwenyezi Mungu (na Yeye anaubainisha tu), basi Mwenyezi Mungu hachukui nafasi ya juu ambayo walalahoi wamemtaja. Kwa upande mwingine, ikiwa nzuri ni nzuri kwa sababu Mungu anasema ni, basi kuna uwezekano kwamba Mungu ameamuru kitu ambacho ni kibaya (tunadanganywa) na Yeye ni kiholela tu katika mahitaji yake ya kimaadili: Angeweza tu kwa urahisi. sema kuwa uwongo ni mzuri kwani angeweza kusema ni mbaya. Tatizo hili linakusudiwa kuonyesha kwamba maadili yanayolengwa hayapo, kwa sababu maadili kwa hakika yamekitwa pekee katika utiifu wa kila wakala wa maadili (na katika makubaliano yoyote yanayotokea kati ya mawakala). Maelezo yoyote ya maadili yanayohusisha kiwango cha kimungu yanapingana au yanajieleza yenyewe (yaani, ni mviringo). Msimamo huu unalingana na msimamo wa kutoamini Mungu, kwani unaondoa hitaji la Mtoa Sheria wa kimungu.
Ni itikio gani kwa tatizo la Euthyphro linalopatikana kwa mwambi Mkristo kutumia? Fikiria kanuni tatu zifuatazo:
1. Kuna Sheria ya Maadili kwa Wote. Katika kitabu chake, Mere Christianity (2001, ukurasa wa 1-8), C.S. Lewis anatetea kuwepo kwa sheria ya maadili kwa wote (na Mtoa Sheria anayelingana) kwa njia ifuatayo (iliyofupishwa na Geisler, 1999):
1. Lazima kuwe na sheria ya kimaadili ya ulimwengu wote, au sivyo: (a) Kutokubaliana kwa maadili hakutakuwa na maana, kama sisi sote tunavyodhania. (b) Ukosoaji wote wa maadili haungekuwa na maana (kama vile, “Wanazi walikosea.”). (c) Sio lazima kutimiza ahadi au mikataba, kama sisi sote tunavyodhania kuwa ndivyo ilivyo. (d) Hatungetoa visingizio vya kuvunja sheria ya maadili, kama sisi sote tunavyofanya. 2. Lakini sheria ya kimaadili ya ulimwengu wote inahitaji Mpaji wa Sheria ya Maadili wa wote, kwa kuwa Chanzo chake: (a) Anatoa amri za maadili (kama watoa sheria wanavyofanya). (b) Anapendezwa na tabia zetu (kama watu wenye maadili). 3. Zaidi ya hayo, Mpaji huyu wa Sheria ya Maadili wa wote lazima awe mzuri kabisa: (a) La sivyo jitihada zote za kimaadili zingekuwa kazi bure mwishowe, kwa kuwa tunaweza kuwa tunatoa maisha yetu kwa kile ambacho si sahihi hatimaye. (b) Chanzo cha mema yote lazima kiwe kizuri kabisa, kwani kiwango cha mema yote lazima kiwe kizuri kabisa. 4. Kwa hiyo, lazima kuwe na Mtoa Sheria wa Maadili mzuri kabisa (ukurasa 500, vitu vya mabano katika asili).
Hitimisho kwamba mfumo wa kimaadili wa ulimwengu wote upo hutufanya tutilie shaka tatizo lolote ambalo linalenga kukanusha uwezekano wa mfumo huo. Mtanziko wa Euthyphro unaangukia katika kategoria hii. Zaidi ya hayo, mtanziko wa Euthyphro unathibitisha kutokuwepo kwa programu inapotumika kwa Mungu wa Biblia.
2. Mtanziko wa Euthyphro ni uwongo. Kwa madhumuni ya kujibu wakosoaji wa sasa wa Ukristo, mwombezi Mkristo hana haja ya kutathmini tatizo hilo kwa miungu ya Kigiriki, bali kwa mujibu wa Mungu mmoja, wa kweli (yaani, Mungu wa Biblia). Biblia inafundisha kwamba hakika Mungu ni mwema (kama, Mwanzo 1:13; 59:20; Kumbukumbu la Torati 6:24; Zaburi 89:14; n.k.). Asili ya Mungu ni kuwepo kama alivyo (Kutoka 3:14). Mungu hawezi kuwepo mbali na sifa Zake zote, kutia ndani wema. Ikiwa alikuwepo na alikosa sifa zake zozote, basi hangekuwa Mungu ambaye tunarejelea tunapozungumza juu ya Mungu wa kibiblia. Kwa hiyo, Mungu ni mwema, lakini si kwa mujibu wa kiwango cha wema ambacho kipo tofauti na Yeye. Kama ushahidi zaidi kwa hili, zingatia kwamba kuna vitendo vinavyowezekana ambavyo Mungu anakataa kufanya kwa sababu vitendo kama hivyo havipatani na asili yake ya maadili. Kwa mfano, Mungu hawezi kusema uongo (ona Miller, 2009; Colley, 2004).
Kwa sababu Mungu hana kikomo, wema hupimwa kuhusiana Naye. Yesu alionyesha hili katika mfano wake wa wafanyakazi katika shamba la mizabibu (Mathayo 20:1-15). Katika hadithi hiyo, ni mwenye shamba pekee (aliyemwakilisha Mungu) ndiye aliyekuwa na uwezo wa kuamua ni nini “kizuri” (20:15). Wanadamu, kama viumbe vilivyoumbwa, hawako katika nafasi ya kubishana na Mungu kuhusu haki au ubaya Wake (ona Ayubu 29-31; 38-40). Mtanziko wa Euthyphro unadhania kwamba tunafanya hivyo hasa, licha ya ukweli kwamba hatuna uwezo wa kufanya hivyo (Yeremia 10:23).
Kwa hivyo, hakuna tatizo kama inavyodaiwa na baadhi ya wanaovutia Euthyphro ya Plato (ona Warren and Flew, 1977, ukurasa 26-28,32). Walakini, wengine wanashikilia kuwa kanuni za maadili za Mungu hazina akili au kwamba Yeye anapingana (ona Butt, 2009b), na kwa hivyo lazima tumkatae Mungu wa kibiblia kwa kupendelea kutokana Mungu au wazo lingine la uungu. Sasa tunageukia tuhuma hii.
3. Ingawa kanuni za Mungu za maadili hazitokani na usawaziko wa kibinadamu, hata hivyo huvutia usawaziko wa kibinadamu.Kwa hakika, kama ingeonyeshwa kwamba kanuni za Mungu zinapingana na akili za kibinadamu, basi ingeonekana kwamba kanuni Zake zina upungufu katika kuweka msingi wa maadili ya kibinadamu, na kwamba hatukuumbwa kwa mfano Wake. Hata hivyo, hakuna kanuni hata moja ya kibiblia ya maadili ambayo inaweza, ikifasiriwa ipasavyo, kuonyeshwa kuwa inakinzana na maslahi bora ya binadamu.
Kielelezo cha uumbaji kingetarajia uwiano huo mkamilifu kati ya mahitaji ya binadamu na masharti ya maadili ya kibiblia, kwa vile Mungu alichochewa na tabia yake mwenyewe kuumba jamii ya wanadamu kwa njia ambayo ni “nzuri sana” (Mwanzo 1:31), na iliweka mahitaji juu ya ubinadamu ambayo yanafaa kwa utimilifu wa mahitaji ya mwanadamu. Ili kuonyesha ukweli wa taarifa hii kutahitaji masomo zaidi (kama, Butt, 2009a; Colley, 2010a; Colley, 2010b). Fikiria maneno ya mtunga-zaburi:
Sheria ya Bwana ni kamilifu, huiburudisha nafsi; ushuhuda wa Bwana ni amini, humtia mjinga hekima; amri za Bwana ni za adili, huufurahisha moyo; amri ya Bwana ni safi, huyatia macho nuru; kumcha Bwana ni safi, hudumu milele; hukumu za Bwana ni kweli na za haki kabisa. Ni za kutamanika kuliko dhahabu, Naam kuliko dhahabu safi nyingi; ni tamu kuliko asali na sega la asali. Zaidi ya hayo mtumishi wako huonywa, na katika kuzishika kuna thawabu kubwa (19:7-11; tazama 1Timotheo 1:8).
Kufaa kwa sheria za Mungu kwa mahitaji ya mwanadamu kunaeneza msukumo wa mtanziko wa Euthyprho, kwani ukweli kuhusu Mungu unaeneza mantiki ya mtanziko huo.
Kwa hiyo, jibu letu kwa mtanziko wa Euthyphro ni kama ifuatavyo: Wema hufafanuliwa na wema wa Mungu, ambao hauwezi kutenganishwa na asili yake. Kiwango chake cha wema kinatumika kwa wanadamu wote kwa sababu ya uumbaji.
MAREJEO
Benn, Piers (1998), Maadili (Montreal, Quebec: McGill-Queen’s Press).
Butt, Kyle (2009a), “Mawazo ya Kibiblia Kuhusu Mauaji na Mauaji hayapingani,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/articles/240253.
Butt, Kyle (2009b), “Je, Mungu Hana Maadili kwa Kuwaua Watoto Wasio na Hatia?,” [Mtandaoni], URL: https://apologeticspress.org/articles/240272.
Colley, Caleb (2004), “Mungu Hawezi Kudanganya,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/articles/2561.
Colley, Caleb (2010a), “Katika Kutetea Kanuni Bora,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/articles/240331.
Colley, Caleb (2010b), “Kutetea Msimamo wa Kibiblia Dhidi ya Uongo,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/articles/240320.
Geisler, Norman L. (1999), Baker Encyclopedia of Christian Apologetics (Grand Rapids, MI: Baker).
Jackson, Wayne (1995), “Kesi ya Kuwepo kwa Mungu [Sehemu ya III],” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/apcontent.aspx?category=12&article=362.
Lewis, C. S. (2001), Mere Christianity (New York: HarperCollins), toleo lililosahihishwa.
Miller, Dave (2008), “Sheria ya Juu,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/articles/240092.
Miller, Dave (2009), “Mambo Mungu Hawezi Kufanya,” [On-line], URL: https://apologeticspress.org/
makala/2292.
Plato (1997), Euthyphro, trans. G.M.A. Grube, katika Complete Works, ed. John M. Cooper (Indianapolis, IN: Hackett).
Solomon, Robert C. (2008), Tunakuletea Falsafa (New York: Chuo Kikuu cha Oxford), toleo la tisa.
Kesi ya Wahalifu Wakuu wa Vita vya Ujerumani (1946), Siku ya 187: Ijumaa, Julai 26, 1946, (Vol. 19, Sehemu ya 1 ya 12), (London: His Majesty’s Stationery Office), [On-line], URL: http ://www.nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/tgmwc-19/tgmwc-19-187-01.shtml.
Warren, Thomas B. na Antony G.N. Flew (1977), Mjadala wa Warren-Flew Juu ya Kuwepo kwa Mungu (Moore, OK: National Christian Press).
Ilichapishwa Julai 3, 2010
UZALISHAJI NA KANUSHO: Tuna furaha kutoa ruhusa ili makala haya yanakilishwe kwa sehemu au kwa ukamilifu, mradi tu masharti yetu yatazingatiwa.
Masharti ya Uzazi→
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
