Kwa Nini Imani Katika Mungu Ni ya Asili kwa Wanadamu?

Mnamo Juni 18, 2012, mwanablogu maarufu na anayesomwa sana na asiyeamini kuwa hakuna Mungu, Leah Libresco alichapisha chapisho kwenye blogu yenye kichwa: “Hili Ndilo Chapisho Langu la Mwisho kwa Tovuti ya Patheos Atheist” (Merica, 2012). Katika chapisho hilo, Libresco alielezea kuwa hakuwa akiandikia tena tovuti ya wasioamini kuwa kuna Mungu kwa sababu yeye sio mtu asiyeamini kuwa kuna Mungu. Wakati wa miezi kadhaa kabla ya wadhifa huo, matatizo yake ya kiakili na uchunguzi wa kimantiki ulimpeleka kwenye hitimisho kwamba Mungu yupo (Libresco, 2012).

Ni sababu gani ya msingi iliyomlazimisha Libresco kufikia hitimisho hili la kitheistic? Alieleza kuwa maadili ndio ufunguo. Wakati wote akiwa mtu asiyeamini kwamba kuna Mungu, alijitahidi kuelewa jinsi wanadamu wanavyoweza kufuata maadili ambayo yanaonekana kuwa yenye kusudi ikiwa hakuna Mungu. Alipotafuta majibu miongoni mwa wanafikra na waandishi wasioamini Mungu, alikiri kwamba majibu yao hayakuwa ya kutosha.

Katika mahojiano na ripota wa habari wa CNN, Libresco alibainisha kwamba kubadilika kwake kutoka imani ya kuwa hakuna Mungu hadi theism kulikuwa “kitu sawa na nadharia yoyote ya kisayansi, karibu, kwamba ilikuwa na uwezo wa kueleza zaidi jambo ambalo nilikuwa na hakika nalo. Nina hakika kwamba maadili ni lengo, kujitegemea kwa binadamu; kitu tunachofichua kama wanaakiolojia si kitu tunachojenga kama wasanifu majengo” (Merica, 2012).

Uaminifu wa kiakili wa Libresco kuhusu maadili unaburudisha kuona. [KUMBUKA: A.P. haiungi mkono ushirika wa Libresco na Ukatoliki. Tazama Pinedo, 2008.] Uongofu wake unaangazia kipengele muhimu cha mchakato wa kutafuta ukweli: thamani ya maelezo. Kukiwa na idadi inayoongezeka ya watu wenye kutilia shaka, wasioamini, wasioamini kwamba hakuna Mungu, na wasioamini kwamba Mungu hayuko katika Marekani na ulimwenguni pote, ni muhimu kwa Wakristo kutafuta njia za kuwafundisha kuhusu Mungu, na kisha Yesu Kristo. Njia moja yenye matokeo ya kufanya hivyo ni kuonyesha kwamba wazo la Mungu hudumisha thamani yenye nguvu zaidi ya ufafanuzi kuliko kutokana Mungu kwa mambo halisi tunayoona karibu nasi. Kwa hiyo, tunapokaribia uhalisi ambao wanaamini na wasioamini kwamba kuna Mungu wanakubali, swali lingekuwa: “Ni wazo gani, theism au atheism, linalofafanua jambo hili vizuri zaidi?” Ili kulitunga kwa njia chanya zaidi, “Ikiwa kweli kuna Mungu, tungetarajia ulimwengu uweje?” Leah Libresco alitambua uhalisi wa maadili yenye lengo na akahitimisha kwamba ikiwa kutokana na Mungu kungekuwa kweli, hakungekuwa na maadili yenye lengo; lakini ikiwa kuna Mungu, basi maadili ya kimaadili ndiyo hasa tunayotarajia kupata.

Kanuni hiyo inaweza kupanuliwa kwa wingi wa hali halisi zilizopo katika ulimwengu wetu. Jambo ambalo makala hii inazungumzia ni uhakika wa kwamba wanadamu wana mwelekeo wa asili wa kumtambua Muumba mwenye nguvu isiyo ya kawaida na mwenye akili. Nakala hii inathibitisha ukweli kwamba ukweli huu unatambuliwa kwa ujumla na wasioamini Mungu na wanatheists. Kisha itashughulikia ni ipi kati ya mawazo haya mawili, atheism au theism, ambayo inachangia ukweli huu vya kutosha. Madhumuni ya jitihada hizo ni kufikia jumuiya ya wasioamini na ushahidi wenye nguvu ambao una uwezo wa kuwaleta kwenye imani katika Mungu, na hatua moja karibu na imani ya kuokoa katika Yesu Kristo.

“Ufahamu wa Mungu Bila Hiari” ya Ubinadamu

Inaweza kushangaza msomaji kwamba wote wasioamini Mungu na wanatheists wanakubali sana kwamba wanadamu wana mwelekeo wa kuamini katika muumba mwenye akili wa aina fulani. Richard Dawkins, bila shaka mwanafikra, mhadhiri na mwandishi mashuhuri ulimwenguni asiyeamini kuwa kuna Mungu, aliuliza swali hili: “Kwa nini, ikiwa ni uwongo, kila utamaduni ulimwenguni una dini? Dini ya kweli au ya uwongo inaenea kila mahali, kwa hiyo inatoka wapi?” (2006, uk. 159). Madai yake kwamba dini ni ya uwongo si sahihi, lakini kauli yake inaangazia ukweli—kwamba dini ni ya ulimwengu wote kwa wanadamu, na imekuwa katika kila utamaduni wa binadamu uliowahi kusomwa. Aliendelea kusema katika, kurasa chache baadaye: “Ingawa maelezo yanatofautiana kote ulimwenguni, hakuna tamaduni inayojulikana ambayo haina toleo la kuteketeza wakati, kuteketeza mali, matambiko ya kuchochea uadui, itikadi zinazopinga ukweli, zisizo na tija. ya dini” (uk. 166). Wanadamu ni wa kidini sana, Dawkins anarejelea hamu yao ya kutambua aina fulani ya muumbaji kama “tamaa ya miungu” (uk. 169). Marehemu mwandishi asiyeamini kuwa kuna Mungu Christopher Hitchens aliandika hivi: “Sigmund Freud alikuwa sahihi kabisa kueleza msukumo wa kidini, katika The Future of Illusion, kuwa usioweza kuzuilika hadi au isipokuwa wanadamu waweze kushinda woga wao wa kifo na mwelekeo wao wa kutamani. Hakuna dharura inayoonekana kuwa na uwezekano mkubwa” (2007, uk. 247).

Sam Harris, asiyeamini kuwa kuna Mungu, alilazimika kukiri ukweli kwamba wazo la Mungu ni mwelekeo wa asili wa mwanadamu. Aliandika: “Vile vile, majaribio kadhaa yanaonyesha kwamba watoto wana mwelekeo wa kudhani kubuni na nia nyuma ya matukio ya asili-kuwaacha wanasaikolojia wengi na wanaanthropolojia kuamini kwamba watoto, wakiachwa kabisa kwa hiari zao wenyewe, wangeweza kubuni dhana fulani ya Mungu” (2010, p. 151).

Utafiti ambao Sam Harris anarejelea ni wa kina. Paul Bloom na Deena Skolnick Weisberg wameandika makala, yenye kichwa “Chimbuko la Utoto la Upinzani wa Watu Wazima kwa Sayansi,” ambayo ilichapishwa katika jarida la Science mwezi wa Mei 2007. Wanapendekeza kwamba watoto wana mwelekeo wa kuhusisha madhumuni na muundo kwa karibu kila kitu, mwelekeo huu waandishi huita “teleolojia potovu” ([316]:996). Bloom na Weisberg walibainisha: “Walipoulizwa kuhusu asili ya wanyama na watu, watoto huwa na tabia ya kutoa na kupendelea maelezo ya uumbaji” (uk. 996).

Katika makala yenye kichwa “Je, Watoto ‘Wanaamini Bila Hiayari’?” Deborah Keleman aliandika utafiti ambao ulimpelekea kuhitimisha kwamba “pendekezo la kwamba watoto wanaweza kuwa wanatheism angavu linazidi kutekelezwa,” na “pamoja, matokeo haya ya utafiti yanapendekeza kwamba mbinu ya maelezo ya watoto inaweza kutambuliwa kwa usahihi kama theism angavu” (2004, 15: 299). Katika makala pana ya kurasa 49 katika Saikolojia ya Utambuzi, Margaret Evans alishangaa kwa sauti: “Kwa nini akili ya mwanadamu (angalau mawazo ya Kiprotestanti ya Magharibi) inaweza kuathiriwa sana na imani ya uumbaji na kwa kulinganisha na maelezo ya asili kuhusu asili ya viumbe?” (2001, 42:252).

Kwa kuzingatia uchunguzi wa sasa, Bloom alikiri hivi: “Kufikia sasa kuna kundi kubwa la utafiti linalodokeza kwamba wanadamu ni watu wanaoamini uumbaji. Tunapoona muundo usio wa nasibu, tunachukulia kwamba uliundwa na kiumbe mwenye akili” (Bloom, 2009, uk. 16-19). Alitoa maoni haya: “Mwanabiolojia wa mageuzi Richard Dawkins alikuwa sahihi kulalamika, basi, kwamba inaonekana ‘kana kwamba ubongo wa mwanadamu ulikusudiwa hasa kutoelewa imani ya Darwin’” (uk. 16-19). Watu fulani wasioamini kwamba kuna Mungu, kama David Mills, akiandikia wasikilizaji maarufu zaidi, wanadai kwamba “tunapaswa kutambua kwamba watoto wote huzaliwa wasioamini kuwako kwa Mungu. Hakuna mtoto anayezaliwa na imani ya kidini” (2006, p. 29). Lakini dai hilo linakosa uhakika kwamba wanadamu huzaliwa wakiwa na mwelekeo wa kufikia mahitimisho ya kidini. Kwa kustaajabisha, jumuiya ya wasioamini Mungu inatambua ukweli  kwamba wanadamu huzaliwa wakiwa na “tamaa ya miungu,” “teleolojia potovu,” na mwelekeo kuelekea “theism angavu.”

Wanatheolojia vilevile wanakubali kwamba wanadamu wana mwelekeo wa asili wa kuhitimisha kuwa kuna Muumba mwenye akili. Mtetezi wa Kitheistic Paul Copan anaelezea mwelekeo wa wanadamu kuelekea uumbaji kama “msukumo wa kidini” ambao “umeingizwa kwa kina” katika mchakato wa mawazo ya kibinadamu ya ulimwengu wote (2011, p. 30). Tunaweza kutoa taarifa kama hizo kutoka kwa waamini uumbaji ambazo zingesisitiza hitimisho la wazi kwamba, kwa kiasi kikubwa, jumuiya ya watu wanaoamini uumbaji inakubaliana na jumuiya ya wasioamini kwamba kuna mwelekeo wa ulimwengu wote, uliojengwa ndani, wa kuzaliwa, na wa angavu wa kibinadamu wa kuamini katika ulimwengu wote Muumba mwenye akili. Swali linalojitokeza ni uelewa gani wa asili, atheism au theism, unaelezea vyema kwa nini ubinadamu unaonyesha “theism angavu”? Ufunguo mmoja wa kufikia jibu la swali hili ni kuelewa matatizo ambayo ukweli huu unaleta kwa maelezo ya kutoamini Mungu, ya asili ya Ulimwengu.

Theism na Dini ni Dhana za “Gharama”.

Kwa mujibu wa mawazo ya kimaumbile, ya kutokana Mungu kwa asili ya Ulimwengu na dhana ya mageuzi kwa asili ya mwanadamu, kila kitu kilichopo lazima kiwe na sababu ya asili. Kwa hilo, inaeleweka kwamba wanamageuzi wasioamini kwamba kuna Mungu lazima watoe sababu ya kueleza ni kwa nini wanadamu ni “waamini wasioamini kwamba kuna Mungu” ambayo inapatana na imani zao za kutoamini kwamba Ulimwengu halisi ndio huu wote uliopo. Tatizo ambalo jumuiya ya wasioamini Mungu inaingia katika suala hili ni kwamba mawazo ya dini na theism yanapingana na kile ambacho mtu angetarajia kupata ikiwa atheism na mageuzi ya asili yalikuwa ya kweli. Kulingana na mageuzi [kwa hili tunamaanisha mageuzi ya kutoamini kwamba kuna Mungu, ya kimaumbile ambayo kwayo hakuna mbuni mwenye akili aliyeshiriki sehemu yoyote], uteuzi wa asili huondoa miundo ya kimwili na hali za kiakili ambazo ni ghali sana kulingana na thamani yao ya kuendelea kuishi. Kwa mfano, ikiwa katika kikundi fulani kidogo cha wanadamu kungekuwa na wazo angavu kwamba dubu wa Kodiak walitengeneza wanyama wazuri, kundi hilo lingeuawa na dubu kama hao hivi karibuni, na kipengele chochote cha ubongo ambacho kilihifadhi imani hiyo kingeondolewa katika idadi ya watu wote kwa ujumla.

Kwa kielelezo zaidi, ikiwa kikundi fulani cha wanadamu kilielekea kutumia jitihada nyingi kwenye sherehe za kidini ambazo hazikuwa na uhusiano wowote na kuendelea kuishi kwao kimwili, na kikundi kingine “kisipoteze” mali zao kwa kitu chochote isipokuwa uhai wao wa kimwili, uteuzi wa kiasili ungependekeza kwamba wale watu “wa kidini” ambao “walipoteza” mali zao hatimaye wangeshindwa katika mbio za kuokoka kimwili. Na kundi “lisilokuwa la kidini” lingechaguliwa kwa asili ili lienee zaidi na kuchukua nafasi ya kundi la kidini “la fujo”. Hata hivyo, tunaona kinyume kabisa.

Richard Dawkins alikiri tatizo hilo linalokabili mawazo ya watu wasioamini kwamba kuna Mungu. Alisema: “Dini ni fujo sana, ni fujo sana; na uteuzi wa Darwin huwa unalenga kuondoa upotevu” (2006, uk. 163). Mwanafalsafa asiyeamini kuwa kuna Mungu Daniel Dennett alisema:

“Chochote kingine ambacho ni dini kama jambo la kibinadamu, ni jitihada ya gharama kubwa, na biolojia ya mageuzi inaonyesha kwamba hakuna kitu cha gharama kubwa sana kinachotokea” (2006, p. 69).

Waandishi hawa wasioamini Mungu wanamaanisha nini wanaposema kwamba dini ni “fujo” na “gharama kubwa sana”? Dennett alifafanua wazo hilo aliposema kwamba wakati watu wanaangalia ubinadamu kote ulimwenguni wanachoona leo ni idadi ya watu zaidi ya bilioni sita, karibu wote ambao hutumia sehemu kubwa ya wakati na nguvu zao kwa aina fulani ya utendaji wa kidini:

Desturi kama vile sala ya kila siku (ya       hadhara na ya faragha) au kuhudhuria           sherehe mara kwa mara, lakini pia dhabihu     za gharama—kutofanya kazi kwa siku fulani    bila kujali ni shida gani inayokuja      inahitaji uangalizi wa haraka…na kutii     makatazo na matakwa mengi yanayozingatiwa     kwa bidii (uk. 75).

Dawkins alipanua mawazo yake ya “fujo” vile vile, aliposema:

Dini inaweza kuhatarisha maisha ya mtu mcha Mungu, pamoja na maisha ya wengine. Maelfu ya watu wameteswa kwa sababu ya uaminifu wao kwa dini fulani, wakiteswa na wakereketwa kwa kile ambacho   mara nyingi ni imani mbadala isiyoweza   kutambulika…. Watu waliomcha Mungu wameifia      miungu yao na kuuawa kwa ajili yao; damu      iliyochapwa migongoni mwao, walijiapisha kwa           maisha ya useja au kunyamaza kwa upweke, wote      wakiwa katika huduma ya dini. Yote ni ya nini?    Faida ni nini? (uk. 164-165).

Katika mazungumzo na maandishi yao, watu wasioamini kwamba kuna Mungu nyakati fulani wamedokeza kwamba huenda dini ina faida nyingi sana za kiafya hivi kwamba “inastahili” gharama. Wanaona mambo kama vile matokeo ya uchunguzi fulani unaoonyesha kwamba sala inaweza kupunguza mkazo au shinikizo la damu. Au wanaeleza juu ya manufaa ya kihisia-moyo ya kufaa katika jumuiya, ambayo desturi za kidini zingekuza na kutia moyo. Hata hivyo, karibu kote kote, wamekataa wazo kwamba dini ni yenye manufaa kwa ajili ya kuendelea kuishi kimwili kwa mwanadamu. Wanadai kwamba faida ndogo kama vile viwango vya chini vya mkazo au kupungua wa shinikizo la damu hakika haziwezi kuhalalisha matumizi makubwa ya rasilimali kwenye dini. [KUMBUKA: Ni rahisi kuona kwa nini wamekataa maelezo hayo. Ikiwa dini kwa kweli hutoa manufaa ambayo yangekuwa makubwa zaidi kuliko matokeo yoyote mabaya, basi itakuwa bora kwa ubinadamu kushikilia mawazo ya kidini bila kujali ukweli au uhalali wao. Kwa kuwa watu wengi wasioamini kwamba kuna Mungu wa kisasa wanatoa mwito wa kukomeshwa kwa dini, wanalazimika kudharau faida zake na kutafuta jibu lingine ambalo linaweza kuwalazimisha watu kutaka kuiondoa kabisa dini. Ingawa kwa hakika hatupendekezi wazo la kwamba dini ni yenye manufaa na ndiyo sababu “ilibadilika,” ni wazi kuona kwa nini jumuiya ya sasa ya wasioamini Mungu imeiacha.]

Sam Harris alidai, “Na hata kama makabila mara kwa mara yamekuwa chombo cha uteuzi wa asili, na dini ikathibitika kubadilika, lingebaki kuwa swali la wazi kama dini huongeza utimamu wa binadamu leo” (uk. 151). Makubaliano ya sasa ya wasioamini Mungu ni kwamba dini haiwapi wanadamu manufaa ya kutosha ya kimwili ili “kuongeza utimamu wa binadamu.” Je, basi, wasioamini Mungu hujibuje mambo mawili ya hakika kwamba (1) wanadamu ni waaminifu kwa hiyari na (2) theism hiyo ya kidini ni ya gharama kubwa sana na haitoi usawaziko wa kuishi kwa viumbe wetu?

Jibu la Sasa la Kukana Mungu: Dini ni Virusi au Bidhaa Ndogo

Je, ni maelezo gani ya kimaumbile yanayoweza kutolewa kwa ajili ya asili ya dini inayoenea kila mahali na ya gharama kubwa sana? Katika jaribio lao la kuonyesha kwamba theism si ya lazima na hatimaye ina madhara, jumuiya ya wasioamini Mungu imebuni wazo kwamba mawazo ya kitheolojia yanafanana na virusi vya akili vinavyomwambukiza mtu, si kwa manufaa ya mtu, bali kwa manufaa ya akili- virusi. Kwa maneno mengine, theism ni virusi vya akili ambavyo vimepitishwa kutoka kwa mwanadamu mwenyeji hadi kuwa mwenyeji wa mwanadamu kwa ajili ya maisha yake mwenyewe, na sio kwa manufaa ya viumbe vya binadamu vinavyoishi. Dawkins alieleza hivi: “Uhakika wa kwamba dini iko kila mahali pengine humaanisha kwamba imefanya kazi kwa manufaa ya kitu fulani, lakini huenda isiwe sisi au chembe zetu za urithi. Huenda ikawa kwa manufaa ya mawazo ya kidini tu yenyewe, kwa kadiri ya kwamba wanaishi kwa namna fulani ya jeni, kama waigaji” (uk. 165).

Dawkins amefafanua wazo hili na kutumia neno “memes” kuelezea mawazo ambayo anadai kuwa na tabia sawa na jeni. Anasisitiza kuwa theism ni “meme” ambayo hufanya kama virusi vya akili, kuwaambukiza watu na kuwalazimisha kuiga meme kwa kuwafundisha wengine kuihusu na kutumia rasilimali nyingi juu yake. Pamoja na mistari hii, Dan Dennett amependekeza kwamba “homa ya kawaida ni ya ulimwengu wote kwa watu wote kwa njia sawa na dini, lakini hatungependa kupendekeza kwamba mafua yanatufaidi” (uk. 165). Dennett, akitumia wazo la meme, alisisitiza: “Nadharia ya kumbukumbu inachangia hili. Kulingana na nadharia hii, walengwa wa mwisho wa marekebisho ya kidini ni kumbukumbu zenyewe…” (uk. 186).

Darrell Ray asiyeamini kuwa kuna Mungu aliandika kitabu kizima, The God Virus: How Religion Infects Our Lives and Culture, kulingana na wazo hili. Alifunguka kwa kusema:

Haikuwa hadi wazo la Richard Dawkins     la  “virusi vya akili” ndipo tulipata      njia ya kuchunguza dini kwa ukaribu      tunapoangalia milipuko ya virusi vya mafua.      Kitabu hiki kitaonyesha jinsi dini za kila    aina zinavyofaa katika ulimwengu wa asili,    jinsi zinavyofanya kazi katika akili na       utamaduni wetu na jinsi zinavyofanana na          vijidudu, vimelea na virusi vinavyoishi       katika miili yetu (2009, uk. 13).

Ili kujenga hoja yake kwa wazo la “dini-kama-virusi”, alitaja mambo mengi ambayo anaona kama ushahidi wa kuthibitisha madai yake. Aliandika hivi: “Mtu akishabadili dini, ni vigumu kuwa na mazungumzo ya kiakili kuhusu mambo yasiyo na akili ya dini yake. Ni kana kwamba kitu fulani kilimvamia mtu na kuchukua sehemu ya utu wake” (uk. 20). Aliendelea kuzungumzia hali ambayo rafiki yake alimpoteza baba yake kutokana na saratani. Kabla ya kumpoteza, rafiki huyo hakuwa “mdini.” Lakini baada ya kifo cha baba, rafiki huyo “alipata hoja kali ya kidini iliyobadili utu wake kwa njia kubwa.” Ray anasema “hakukuwa na njia ya kuwa na mazungumzo naye juu ya somo lolote bila dini kuingia ndani” (uk. 19). Alisisitiza zaidi kwamba “mfadhaiko unaweza kuamsha virusi vya tetekuwanga kwa watu wazima, na kusababisha hali inayojulikana kama shingles. Vile vile, msongo wa mawazo huelekea kuamsha tena virusi vya mungu kwa watu wengi” (uk. 25).

Dalili zingine zinazodaiwa za “virusi vya mungu” ni pamoja na wazo kwamba “dini kila wakati hufanya kazi ili kuhakikisha uhai wake yenyewe,” kama vile virusi hufanya (Ray, p. 36). Ili kusisitiza usemi huo, Ray alisema: “Nenda katika duka lolote la vitabu vya Kikristo, na utapata vitabu kuhusu kuishi katika ulimwengu wa kilimwengu, kuishi na mwenzi ambaye hajaokoka au jinsi ya kubadili marafiki. Virusi vya mungu daima vinahusika na kulinda na kupanua eneo lake—hivyo ndivyo vitabu hivi vinahusu” (uk. 176). Ray amechukua wazo la virusi vya meme/akili la Dawkins kwa hitimisho lake la kimantiki.

Jibu Rahisi Zaidi kwa Wazo la Virusi vya Mungu

Wazo moja rahisi sana linaonyesha wazi dosari katika dhana ya virusi vya Mungu. Iwapo mawazo yangekuwa ya kujitegemeza, na kujinakilisha “meme” ambazo zilikuwa zimetoka kwa ajili ya kujinusuru wao wenyewe, hiyo ingemaanisha kwamba wazo la kutokana Mungu lingeanguka chini ya hukumu sawa na “meme ya ubinafsi” inayohakikisha kusalimika kwayo yenyewe, madhara yanayoweza kutokea kwa mwenyeji wake. Ni kwa kigezo gani mtu yeyote angeweza kutambua kati ya mawazo “halisi” na meme hizo za kutisha zinazoambukiza ubongo. Ikiwa mtu alipendekeza seti ya vigezo, ni nani anayeweza kusema kwamba vigezo hivyo sio yenyewe, meme ya kutisha ambayo inaambukiza akili ya mtu anayejaribu kuondoa memes? Na tungejuaje kwamba dhana ya meme si meme tu ndani na yenyewe inayoambukiza akili za wasioamini Mungu wanaowasilisha wazo hilo? Msomaji anaweza kuona jinsi mazungumzo kama haya yangeingia haraka katika machafuko ya kiakili. Zaidi ya hayo, watu wangewezaje kuwajibika kwa jambo lolote wanalofikiri au kufanya? “Memes zangu zilinifanya nifanye hivyo!” Ingekuwa nadra kwa kila aina ya uhalifu mbaya. Na ingawa watu wasioamini kwamba kuna Mungu wamejaribu kutoa majibu kwa matatizo kama hayo, ikiwa memes ziko kama vyombo binafsi, ni nani anayeweza kusema kwamba “majibu” kama hayo ni zaidi ya memes?

Kwa kweli, wakati wa kuchanganua maandishi ya wale wanaowasilisha wazo la “meme/virusi”, msomaji anaweza kujua kwa haraka dosari katika mawazo yao. Kwa mfano, Ray alisema kwamba wakati virusi vya kidini vilipomtawala rafiki yake baada ya kifo cha baba yake, rafiki huyo alitaja dini katika karibu kila mazungumzo. Lakini hilo linaweza kusemwa kwa idadi yoyote ya watu ambao wamekuwa watu wasioamini Mungu kwa uwazi, ambao husisitiza kuingiza kutoamini kwao katika karibu kila mazungumzo waliyo nayo.

Ray alisema: “Katika maneno ya virusi, ina maana kwamba watu wameambukizwa kwa kina sana hivi kwamba hawawezi kuathiriwa na kwa ujumla hupuuza ushahidi wowote unaopingana na imani zao” (uk. 39). Bado inaweza kuonyeshwa kuwa ushahidi wa kisayansi unaopatikana unakinzana na itikadi kuu za mageuzi ya watu wasioamini kwamba kuna Mungu, jambo ambalo kwa ujumla halizingatiwi na jumuiya ya wasioamini kuwa kuna Mungu (ona Miller, 2012; Miller, 2013). Isitoshe, tulitaja kwamba Ray alisema: “Nenda katika duka lolote la vitabu vya Kikristo, na utapata vitabu kuhusu kuishi katika ulimwengu wa kilimwengu, kuishi na mwenzi ambaye hajaokoka au jinsi ya kubadili marafiki na jamaa. Virusi vya mungu daima vinahusika na kulinda na kupanua eneo lake—hivyo ndivyo vitabu hivi vinavyohusu.” Sali uiambie, vitabu, trakti, DVD, na vijitabu kuhusu imani ya kuwa hakuna Mungu vimekusudiwa kufanya nini? Je, hazikuandikwa kwa madhumuni hasa ya kulinda na kupanua “eneo” la kutokana na Mungu?

Wasikilize walalahoi wenyewe wanapoelezea juhudi zao za “kidini”. Mwandishi na mdadisi mahiri wa kutoamini kuwa kuna Mungu, Dan Barker, alilinganisha fundisho lake kuhusu kutomkana Mungu na “uinjilisti” na akasema: “Nikiwakilisha Wakfu wa Freedom From Religion, napata kushiriki katika ‘umisheni’ kama huo wa wasioamini kwamba kuna Mungu katika bara zima la Amerika….” Wakati fulani alisema, “Uinjilisti wa wasioamini Mungu hautokei tu mbele ya hadhira” (2008, p. 325).

Ona kejeli ya ukweli kwamba sura ya kwanza ya kitabu cha Dawkins The God Delusion ina kichwa “Asiye Mwamini Mwenye Kidini.” Katika sura hiyo, ananukuu maandishi ya Carl Sagan kutoka kwa kitabu kiitwacho A Pale Blue Dot. Sagan aliandika hivi: “Dini, ya zamani au mpya, ambayo ilikazia ukuu wa Ulimwengu wote mzima kama inavyofunuliwa na sayansi ya kisasa huenda ikaweza kutoa akiba ya staha na staha ambayo haipatikani sana na imani za kawaida.” Kisha Dawkins akasema: “Vitabu vyote vya Sagan vinagusa miisho ya ajabu ya kwamba dini imetawala katika karne zilizopita. Vitabu vyangu mwenyewe vina matarajio sawa. Kwa hiyo najisikia mara nyingi nikielezewa kama mtu wa kidini sana” (uk. 12). Zaidi ya hayo, Ray anarejelea “dini” kama meme/virusi haribifu, na bado katika kitabu chake chote, anatumia maneno ya kutoamini kuwa kuna Mungu mara kwa mara. Mfano mmoja ni pale anaposema: “Kwa kweli, kitu pekee unachoweza kuwafanya baadhi ya Wakana Mungu wakubaliane juu yake ni kwamba hakuna mungu” (uk. 51-52). Je, si wazo la “kidini” “kwamba hakuna mungu” ambalo lingeweza kuonyeshwa kwa urahisi kama kumbukumbu ambayo imeambukiza akili nyingi sana kwa madhara ya mwenyeji wa binadamu na licha ya kiasi kikubwa cha uthibitisho wa kinyume chake? Huo ndio upanga wenye makali kuwili wa dhana ya meme/virusi. Ikiwa inakata kabisa (ambayo haifanyi), basi inapunguza njia zote mbili.

Kuwepo kwa Mungu Hutoa Jibu la Kimantiki

Kufikia hapa tumegundua kwamba wote wasioamini Mungu na wanatheists wanakubali kwamba wanadamu ni “waaminifu wa angavu.” Hiyo ni, imani kwamba kuna Muumba mwenye akili, naye huja kwa kawaida kwa wanadamu. Wazo hili linaleta tatizo kubwa kwa asiyeamini Mungu kwa sababu dhana za Mungu na dini ni za gharama kubwa kwa jamii ya wanadamu. Kwa hiyo, katika kujaribu kueleza kwa nini theism imeenea sana, wanaifananisha na kirusi cha akili ambacho kiko nje kwa ajili ya kujiokoa wala si kwa manufaa ya “kiumbe mwenyeji.” Ufafanuzi huu, na mengine kama hayo, hayafaulu kwa kuwa hoja zinazotumiwa kutupilia mbali uhalali wa theism na dini zingefaa vivyo hivyo kushusha dhana zote —ikiwa ni pamoja na kutokana Mungu—kuwa “bidhaa-zaidi” zaidi ya “memes.” Hivyo, tunalazimika kumalizia, kama Paul Copan alivyofanya: “Majaribio ya hawa Waatheolojia Wapya ya kuelezea theolojia kuwa hekaya yenye manufaa, au mbaya zaidi, udanganyifu wenye kudhuru, hushindwa kutuambia kwa nini msukumo wa kidini umeingizwa sana. Iwapo Mungu yupo, hata hivyo, tuna sababu nzuri sana kwa nini shauku ya kidini inapaswa kuwepo” (uk.30).

Kwa maneno mengine, ikiwa kweli kuna Mungu, Ambaye ni Muumba mwenye akili na asiye wa kawaida Ambaye anawapenda wanadamu na anatamani wanadamu wajue ukweli, tungetarajia kuona nini? Tungetarajia kupata wanadamu “waliopangwa mapema” kwa ajili ya imani katika Mungu. Bila shaka, hatungetarajia wanadamu wote wafikie mwafaka ufaao kwamba Mungu yuko, kwa kuwa Mungu mwenye upendo angewapa wanadamu uwezo wa kuchagua mambo ya kuamini na jinsi wanavyochagua kutenda. Hata hivyo, tungetarajia Mungu kuwa na wanadamu waliobuniwa kiasi kwamba kutupilia mbali dhana za uumbaji au theism itakuwa si ya kawaida na ingehitaji aina fulani ya upangaji matokeo. Kwamba kuna Mbuni mwenye akili ndilo jibu linalodumisha thamani kubwa zaidi ya ufafanuzi.

Kwa kweli, kusoma zaidi katika fasihi ya wasioamini kunadhihirisha uhakika wa kwamba kukana Mungu ni “kinyume cha asili” katika maana ya kwamba si jinsi akili ya mwanadamu ilivyokusudiwa kuuona ulimwengu. Hebu turejelee makala ya Bloom na Weisberg yenye kichwa “Chimbuko la Utoto la Upinzani wa Watu Wazima kwa Sayansi.” Ni muhimu kuelewa ufafanuzi wao wa neno “sayansi.” Utafiti wao ulifanywa ili kuonyesha kwa nini Waamerika wengi wanakataa mageuzi ya kutoamini kuwa kuna Mungu. Kwa hiyo, neno “sayansi” linalinganishwa na “mageuzi ya watu wasioamini Mungu” katika maandishi yao. Kuelewa hii kuwa hivyo, ona kwamba walisema: “Sababu kuu kwa nini watu wanapinga matokeo fulani ya kisayansi [soma kwamba mageuzi ya asiyeamini Mungu], basi, ni kwamba mengi ya matokeo haya si ya asili na yasiyo ya kawaida” (2007, 316:996). Keleman alikubali alipoandika: “Maana yake ni kwamba kushindwa kwa sayansi kwa watoto kunaweza, kwa sehemu, kutokana na migogoro ya asili kati ya mawazo ya angavu na kanuni za msingi za mawazo ya kisasa ya kisayansi [evolutionary]” (2004, 15:299). Katika mazungumzo ya Dawkins kuhusu hali hiyo, anatia ndani ukweli kwamba Bloom anasema kwamba wanadamu “wana mwelekeo wa asili wa kuwa watu wanaoamini uumbaji.” Kisha Dawkins anatoa maoni kwamba “uteuzi wa kiasili ‘haufanyi akili yoyote ile inayoeleweka.’” Kwa hiyo, anakata kauli kwamba watoto ni “wataalamu wa kiasili, na wengi hawabadiliki kamwe” ( ukurasa wa 180-181 ).

Angalia kukiri kwa waandishi hawa wasioamini Mungu. Wanalazimishwa na uthibitisho kukubali kwamba kwa asili wanadamu wana mwelekeo wa kuamini kwamba kuna Mbuni mwenye akili. Wanalazimishwa zaidi na uthibitisho kuhitimisha kwamba itikadi mbalimbali za mageuzi ya watu wasioamini kwamba kuna Mungu ni kinyume na si za asili. Hata hivyo, licha ya uthibitisho huo, wanashikilia wazo la kwamba kwa njia fulani hali hii inaweza kupatanishwa na imani kwamba Mungu hayupo. Ona kwamba kudhaniwa kuwa hakuna Mungu hawangeweza kamwe kutabiri hali ya kwamba wanadamu wangekuwa “wanatheolojia wenye akili timamu.” Wala majibu yanayodaiwa kuwa ya kutokuwepo kwa Mungu kwa tatizo hayatoi thamani ya kutosha ya maelezo.Mwafaka rahisi na unaoungwa mkono kwa nguvu zaidi ni kwamba Mungu yuko, na ndiyo sababu wanadamu “wana mwelekeo wa asili wa kuwa watu wanaoamini uumbaji.”

Hatua Inayofuata

Mara tu uwepo wa Mungu unapothibitishwa kwa kutumia “theism angavu” ya mwanadamu, hatua inayofuata itakuwa ni kuona jinsi Mungu anatarajia viumbe Wake kutumia tabia hii iliyopangwa mapema. Ikiwa tunaweza kuthibitisha kwamba Biblia ni Neno la Mungu (na tunaweza, tazama Butt, 2007), basi tunaweza kuiendea ili kubaini jibu sahihi la binadamu. Kwanza, tunaweza kuona kwamba Mungu anatarajia kila mtu atumie mwelekeo huu ili kutathmini kwa usahihi uthibitisho ambao Ametoa ili kufikia mwafaka wa kwamba Yeye yuko. Warumi 1:19-21 inathibitisha hili:

Kwa maana ghadhabu ya Mungu imedhihirishwa kutoka mbinguni juu ya uasi wote na uovu wa wanadamu waipingao kweli kwa uovu; Kwa maana tangu kuumbwa kwa ulimwengu mambo yake yasiyoonekana yanaonekana, na kufahamika kwa kazi zake, yaani,   uweza wake wa milele na Uungu wake; hata wasiwe    na udhuru, kwa maana, ingawa walimjua Mungu, hawakumtukuza kama vile. Mungu, wala    hawakushukuru, bali walikuwa ubatili katika   fikira zao, na mioyo yao yenye ujinga ikatiwa       giza (emp. added).

Ona kwamba maandishi ya Biblia yanaonyesha wazi kwamba watu hao “wanaikandamiza ile kweli” ingawa “kile kinachoweza kujulikana kuhusu Mungu kinaonekana ndani yao. Zaidi ya hayo, makafiri watakuwa “bila udhuru” kwa sababu wana vifaa vya ushahidi, na mwelekeo wa asili na uwezo wa kufikia uamuzi sahihi.

Katika mahubiri yake kwenye Mlima wa Mars kwa Waathene, mtume Paulo alieleza kwamba Muumba “amefanya kutoka katika damu moja kila taifa la wanadamu wakae juu ya uso wa dunia yote… wapate kupapasa-papasa na kumwona, ijapokuwa hawi mbali na kila mmoja wetu” (Matendo 17:26-27). Maneno ya Paulo yanalingana kabisa na wazo la kwamba Mungu amewaumba wanadamu hivi kwamba kwa kawaida ‘wanapapasa’ kwa ajili Yake. Hili pia lingepatana kikamilifu na ukweli kwamba “wanasaikolojia wengi na wanaanthropolojia [wanaongozwa] kuamini kwamba watoto, wakiwa wameachwa kwa hiari yao wenyewe, wangebuni dhana fulani ya Mungu” (Harris, p. 151). Wanadamu “wanapapasa” kwa ajili ya Mungu.

Basi, ona mpango wa kimungu wa wokovu. Kwanza, mtu anapapasa-papasa kutafuta Muumba. Mtu huyo anaweza kumpata Muumba Aliyewaumba wanadamu na kutia ndani yao uwezo wa kumjua. Ujuzi wao juu ya Muumba huyu unapaswa kuwaongoza kwenye hitimisho kwamba wanadamu ni wazao Wake na sio matokeo ya mchakato wa asili, wa bahati nasibu (Matendo 17:29). Ukweli huu ulithibitishwa vya kutosha na maisha na kifo cha Yesu Kristo, Ambaye hatimaye atawahukumu wanadamu wote kulingana na ushahidi mwingi ambao Mungu ametoa na uwezo wao wa asili wa kutathmini ushahidi huo kwa usahihi (Matendo 17:31).

MAREJEO

Barker, Dan (2008), Godless (Berkeley, CA: Ulysses Press).

Bloom, Paul (2009), “In Science We Trust: Beliefs About the Natural World that are Present in Infancy Influence People’s Response to Evolutionary Theory,” Natural History Magazine, 118[4]:16-19.

Bloom, Paul and Deena Skoinick Weisberg (2007), “Childhood Origins of Adult Resistance to Science,” Science, 316 [5827]: 996-997.

Butt, Kyle (2007), Behold the Word of God: Exploring the Evidence of the Inspiration of the Bible (Montgomery, AL: Apologetics Press).

Copan, Paul (2011), Is God a Moral Monster? (Grand Rapids, MI: Baker).

Dawkins, Richard (2006), The God Delusion (New York: Houghton Mifflin).

Dennet, Daniel (2006), Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon (New York: Viking).

Evans, Margaret (2001), “Cognitive and Contextual Factors in the Emergence of Diverse Belief Systems: Creation versus Evolution,” Cognitive Psychology, 42:252.

Harris, Sam (2010), The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values (New York: Free Press).

Hitchens, Christopher (2007), God is not Great: How Religion Poisons Everything (New York: Twelve).

Kelemen, Deborah (2004), “Are Children ‘Intuitive Theists’? Reasoning About Purpose and Design in Nature,” Psychological Science, 15[5]:295-301.

Libresco, Leah (2012), “This is My Last Post for the Patheos Atheist Portal,” http://www.patheos.com/blogs/unequallyyoked/2012/06/this-is-my-last-post-for-the-patheos-atheist-portal.html.

Merica, Dan (2012), “Atheist Becomes Catholic,” http://religion.blogs.cnn.com/2012/06/22/prominent-atheist-blogger-converts-to-catholicism/.

Miller, Jeff (2012), “The Law of Biogenesis [Part I],” Reason & Revelation, 32[1]:2-5,9-11, https://www.apologeticspress.org/apPubPage.aspx?pub=1&issue=1018.

Miller, Jeff (2013), “Evolution and the Laws of Science: The Laws of Thermodynamics,” Apologetics Press, https://www.apologeticspress.org/article/2786.

Mills, David (2006), Atheist Universe: The Thinking Person’s Answer to Christian Fundamentalism (Berkeley, CA: Ulysses Press).

Pinedo, Moises (2008), What the Bible Says About the Catholic Church (Montgomery, AL: Apologetics Press).

Ray, Darrel (2009), The God Virus: How Religion Infects Our Lives and Culture (Bonner Springs, KS: IPC Press).

---

Published July 30, 2024