Kuzaliwa kwa Kitabu (Sehemu ya 1)

[Maelezo ya Mhariri: Makala haya ni awamu ya kwanza katika mfululizo wa sehemu tatu unaohusu uadilifu wa maandishi ya Biblia kwa karne nyingi. Mwandishi msaidizi wa AP Dk. Rogers anahudumu kama Profesa Mshiriki wa Biblia katika Chuo Kikuu cha Freed-Hardeman. Ana M.A. katika Agano Jipya kutoka FHU pamoja na M.Phil. na Ph.D. katika Masomo ya Kiebrania, Kiyahudi, na Utambuzi kutoka Chuo Kikuu cha Hebrew Union-Taasisi ya Dini ya Kiyahudi.]

Mtu anaweza kusema kuwa uvumbuzi wa kitabu hiki ni maendeleo muhimu zaidi ya kiteknolojia katika historia ya Kikristo. Kile ambacho leo tunakiita “kitabu” kinarejelewa pia na neno la Kilatini codex, au msururu wa kurasa zilizounganishwa kwa upande mmoja. Ingawa tunachukulia ubunifu huu kuwa jambo la kawaida leo, wakati fulani, ulikuwa wa hali ya juu kama simu mahiri ya kisasa zaidi. Utayari wa Ukristo kukumbatia teknolojia mpya, pamoja na imani ya Kiyahudi ya kutoikubali, ilikuwa kati ya sababu muhimu zaidi za kukua kwa kanisa na kuenea kwa Injili katika karne za mapema za Enzi ya Kawaida. Kwa kuwa neno “Biblia” linamaanisha “kitabu,” iwe ni kitabu cha kukunjwa au kodeksi, ni lazima tuchunguze jinsi vitabu vilivyotokezwa katika ulimwengu wa kale ili kujua jinsi tulivyopata Biblia.

Kabla ya Kitabu

“Kitabu” kilicho katika mfumo wa kodeksi ni jambo la hivi majuzi. Inavyoonekana ilibuniwa na Warumi, hakuna mhusika hata mmoja wa Agano la Kale aliyewahi kuona kodeksi. Hivyo, hatupaswi kuwazia Musa, Isaya, au Danieli akisoma kitabu kama tunavyoweza leo. Njia zingine za uandishi zisizofaa zilitumiwa. Hata hivyo, kufikia wakati wa Agano Jipya, kodeksi ilikuwa imeenea ulimwenguni. Fikiria nyenzo na njia mbalimbali za uandishi kabla kitabu, kama tunavyokijua, hakijazaliwa.

Vidonge vya udongo

Nyenzo ya kwanza inayojulikana ya kuandika ni kibao cha udongo. Mfano wa Ashuru na Babeli, mabamba ya udongo yenye unyevunyevu yangeandikwa kwa kalamu na kwa kawaida kuwekwa kwenye Jua ili kukauka. Biblia ina rejeleo moja tu la maandishi kama hayo. Ezekieli, akiwa uhamishoni Babeli, anaagizwa, “Na wewe, mwanadamu, chukua bamba la udongo, uliweke mbele yako, ukachore juu yake mji, Yerusalemu” ( Ezekieli 4:1 ). Ingawa Ezekieli haamriwi kuandika maneno hapa, mchakato wa kuchora picha ni sawa. Neno la Kiebrania kwa ajili ya “bamba la kuandikia” (levēnāh) yaelekea limekopwa kutoka kwa neno la Kiakadia linalomaanisha “kuokwa,” Kiakadia kikiwa lugha ya Waashuru na Wababiloni. Neno sawa linaelezea matofali yaliyokaushwa mahali pengine yaliyotumiwa kwa vifaa vya ujenzi (kwa mfano, Mwanzo 11: 3; Kutoka 1:14).

Ostraca

Israeli ilikuwa na toleo lake la matope ya kuoka. Vipande vya udongo vilivyovunjika, vinavyojulikana kwa neno la Kigiriki ostraca, vilitumika kama neno la kale la karatasi chakavu. Ingawa Biblia haitaji kamwe vipande hivyo kuwa mahali pa kuandikia, mamia ya vipande vimegunduliwa huko Palestina tangu nyakati nyingi za historia. Mkusanyiko wa “Ostraca za Samaria,” ambayo huenda ikawa ya karne ya nane K.K., unajumuisha zaidi ya hati 100 zinazohusiana na kilimo. Barua za Lakishi, zilizoandikwa mapema katika karne ya sita K.K. Yudea ilipokuwa chini ya shambulio la Babiloni, andika mawasiliano kati ya ngome za kijeshi za kimkakati katikati ya kuzingirwa kwa Wababiloni.

Jiwe

Jiwe lilipatikana kwa urahisi katika Israeli ya kale. Nyenzo nzito na ya kudumu, jiwe lilikuwa ni nyenzo ya kuandikia kwa sehemu za kwanza za Maandiko (Kutoka 32:19; Kumbukumbu la Torati 9:17). Ijapokuwa hakuna Andiko lililochongwa katika jiwe ambalo limeokoka tangu wakati wa Agano la Kale, maandishi kadhaa ya kilimwengu yameokoka, mawili kati yake yanataja “nyumba ya Daudi,” na ya karne ya tisa K.W.K. (maandishi ya Tel Dan na maandishi ya Mesha). Katika Kielelezo 1, ujenzi wa kisanii wa maandishi ya Tel Dan, nimeangazia maneno “mfalme wa Israeli” katika mstari wa nane, na “nyumba ya Daudi” katika mstari wa tisa.

Plasta

Waisraeli pia walitumia plasta kama sehemu ya kuandikia. Waisraeli walichorwa kwenye jiwe, wangeweza kuchora plasta hiyo yenye maji mengi sanamu na maandishi. Nyenzo hii ya uandishi ilikuwa na faida ya kuwa nafuu na rahisi kufuta. Bila shaka, ilipunguzwa kwa matumizi ya ndani. Biblia inarejelea mara moja tu aina hii ya mawasiliano ( Kumbukumbu la Torati 27:2-3 ), lakini mifano mingi ya kilimwengu imesalia ambayo ni ya kupendeza kwa mwanafunzi wa Biblia. Moja ilipatikana katika mji wa Yordani wa Tel Deir ‘Alla na ilianzia mwishoni mwa karne ya tisa K.K. Maandishi haya ya plasta yanataja tabia ya kibiblia “Balaamu mwana wa Beori” (rejea Hesabu 22-24). Nyingine, iliyoanzia karibu 800 K.K. kutoka Kuntillet ‘Ajrud, iliibua hisia za kitaaluma kwa sababu ya tafsiri yayo iliyopendekezwa, “Kwa Yahweh wa Teiman na kwa Ashera yake.” Maandishi haya ya mwisho yanatoa usaidizi wa kiakiolojia kwa kile ambacho Biblia inatuambia: Israeli walimwabudu Bwana pamoja na miungu mingine (Kutoka 20:3; Waamuzi 3:7; 2 Wafalme 21:7). Ikiwa marejeleo ya Ashera, mungu wa kike, yanawakilisha imani potofu kwamba Mungu alikuwa na mke inabishaniwa na wanazuoni.

Vidonge vya Wax

Wapi kwa vile watu wa Mesopotamia walipendelea bamba la udongo, Wagiriki kwa ujumla walitumia bamba la nta. Vipande viwili vya mbao vya gorofa viliunganishwa kwa upande mmoja na bawaba au mfululizo wa kamba kupitia mashimo yaliyochimbwa. Vipande vya mbao vilipigwa kidogo ili kupokea koti nyembamba ya nta ambayo mwandishi angeweza kuandika na ujumbe unaotaka. Bidhaa inayotokana inafanana na kuonekana kwa kompyuta ya kisasa ya kompyuta (angalia Mchoro 2). Itawezekana kuunganisha sahani kadhaa za ziada za mbao ili bidhaa ianze kuchukua sura ya accordion. Ni kutokana na mfululizo huu wa vibao vya mtindo wa accordion ambapo tunapokea neno “codex,” na pengine dhana pia. Kompyuta kibao ya nta ilionekana kuwa maarufu miongoni mwa wanafunzi na wapokeaji kumbukumbu kwa sababu inaweza kufutwa haraka na kutumiwa tena.

Chuma

Mara kwa mara chuma kilitumiwa kama nyenzo ya kuandikia. Nakala ya mapema zaidi tuliyo nayo ya sehemu yoyote ya maandishi ya Biblia inapatikana kwenye hati-kunjo mbili ndogo za fedha ambazo ziligunduliwa katika kaburi la mwishoni mwa karne ya saba K.W.K. Vitabu hivi vina kile kinachoitwa “baraka ya ukuhani” (Hesabu 6:23-26). Dhahabu inatajwa kuwa nyenzo ya kuandikia katika Kutoka 28:36 ambapo Mungu anaamuru sahani ivaliwe na Kuhani Mkuu iliyochorwa “takatifu kwa Bwana.” Mchongo huu, hata hivyo, unawakilisha kesi ya kipekee kwa ofisi muhimu ya kiroho. Metal vinginevyo isingewezekana kama sehemu ya kawaida ya uandishi.

Papyrus

Mafunjo haionekani kuwa ya kawaida katika Israeli ya kale, lakini Biblia inarejelea mmea wa mafunjo mara mbili (Ayubu 8:11; 35:7). Kwa kupendeza, neno la Kiebrania linalotafsiriwa “funjo” (gōmeh ) hufafanua mashua iliyotengenezwa na mama ya Musa ( Kutoka 2:3 ), lakini neno hilo limetafsiriwa “mapuzi” katika New King James Version ( taz. Isaya 18:2 ambapo neno hilo linatumika katika muktadha unaofanana). Mimea ya majini iliyotokea Misri, mafunjo ikawa nyenzo kuu ya uandishi huko Misri kwa karne nyingi. Mfano wetu wa kwanza ni wa kawaida wa karibu 3000 B.K., ingawa mafunjo, kwa bahati mbaya, ni tupu.

Ili kutengeneza ukurasa wa mafunjo, mtu huanza kwa kumenya gome la mafunjo ili kufichua shimo hilo. Kisha pith hukatwa kwenye vipande nyembamba sawa ambavyo vimewekwa kando. Safu ya pili inayofanana kisha inawekwa kwa mlalo kwenye vipande vya wima kwenye pembe ya kulia. Nyundo nyepesi, ya mbao husonga tabaka hizi mbili pamoja hadi ziunganishwe na kuunda ukurasa unaodumu. Hatimaye, mafunjo hukaushwa na kusuguliwa kwa jiwe la pumice ili kutengeneza sehemu ya kuandikia laini na nyepesi. Kurasa nyingi kisha huunganishwa pamoja kwenye ukingo mmoja ili kuunda kusongesha kwa kuendelea.

Kwa sababu mafunjo hayo yalitoka Misri, mafunjo ya kwanza ya “Waisraeli” yaliyosalia ni mafunjo ya Tembo ya karne ya tano K.W.K. Nyaraka hizi zinaonyesha jamii ya Wayahudi wanaoishi kwenye Kisiwa cha Elephantine kusini mwa Misri, lakini bado wanawasiliana na nchi yao. Jumuiya ilituma barua kwa wakuu wa Uajemi na kwa makuhani wa Yerusalemu kuomba kibali cha kujenga upya Hekalu lao la Bwana na kuomba kuadhimisha Pasaka.

Ngozi ya Wanyama

Sehemu ya maandishi ya kudumu na ya gharama kubwa hapo zamani ilikuwa ngozi. Bado inatumika kwa hati muhimu za kumbukumbu leo (Tamko la Uhuru limeandikwa kwenye ngozi), ngozi hutengenezwa kwa uangalifu kutoka kwa ngozi za wanyama. “Vellum” ni neno linalotumiwa kuelezea ngozi bora zaidi ya zamani, na hati zetu bora zaidi za Agano Jipya zimeandikwa kwenye nyenzo hii. Kuongezeka kwa kodeksi ni angalau kuwajibika kwa umaarufu wa ngozi.

Uzalishaji wa ngozi unahusika sana. Baada ya ngozi kukatwa kutoka kwa mnyama, ilifutwa ili kuondoa nywele nyingi, epidermis, na nyama iwezekanavyo. Kisha ikaingizwa kwenye chokaa kilichochomwa kwa siku kadhaa na kufutwa tena ili kuondoa nywele yoyote ya ziada au nyama. Ngozi ililowekwa tena katika umwagaji wa chokaa ili kuitakasa, baada ya hapo ilinyoshwa kwenye sura ya mbao ili kukauka. Baada ya mchakato mrefu na unaorudiwa wa kulowesha na kukwarua, ngozi ingelainishwa kwa jiwe la pumice na kupakwa chaki, na kutoa sehemu ya maandishi laini na ya kudumu. Paulo anataja “vitabu vyake vya ngozi,” labda akimaanisha sehemu ya Biblia ( 2 Timotheo 4:13 ). Nakala kama hiyo ingekuwa yenye thamani sana, na inaeleweka kwa nini Paulo angetamani kuwa na kitu kama hicho siku chache kabla ya kifo chake.

Ngozi ilipendelewa kuliko mafunjo kadri wakati ulivyosonga mbele (hasa kufikia karne ya nne A.D.). Hii ilitokana na nguvu zake, uimara, uchangamano na uzuri wake. Kama Colin Roberts na T.C. Tambua sketi,

hata wafuasi hodari zaidi wa mafunjo hawangekataa kwamba ngozi yenye ubora ndiyo nyenzo bora zaidi ya kuandikia iliyowahi kubuniwa na mwanadamu. Ina nguvu nyingi sana, inabakia kunyumbulika kwa muda usiojulikana chini ya hali ya kawaida, haiharibiki kadiri umri, na ina uso nyororo, nyororo ambao ni wa kupendeza macho na hutoa upeo usio na kikomo kwa maandishi na mwangaza bora zaidi.

Uzalishaji na Gharama ya Vitabu

Sekta ya kisasa ya vitabu ni biashara kubwa ss, ikizalisha zaidi ya dola bilioni 27 duniani kote mwaka wa 2013.2 Nyumba kubwa zaidi za uchapishaji zinaweza kutoa zaidi ya kurasa milioni moja zilizochapishwa kwa siku! Karatasi za biashara zinaweza kununuliwa sana kwa chini ya dola moja, na seti maalum za marejeleo mara chache hazizidi $500. Zaidi ya hayo, zaidi ya 84% ya watu wa kisasa duniani wanajua kusoma na kuandika.3 Takwimu hizi ni tofauti kabisa na hali halisi katika ulimwengu wa kale.

Kwanza kabisa, utengenezaji wa vitabu ni wa kuchosha sana. Tayari tumezungumza juu ya kazi ambayo ingeenda katika kutengeneza karatasi moja ya nyenzo za kuandikia. Kisha mtu anapaswa kutafuta mwandishi, kununua mchanganyiko unaofaa wa wino, na kuamuru nyenzo. Kisha hufuata “kumfunga” katika kesi ya codex au kukunja karatasi kwenye fimbo ya mbao katika kesi ya kitabu. Mchakato kama huo hutoa nakala moja ya kazi moja, ambayo ilisahihishwa kabla ya nakala za ziada kufanywa. Hatua inayofuata ni kutengeneza nakala nyingi kwa utawanyiko. Kutawanya nakala huitwa kihalisi “kutoa” (ekdosis katika Kigiriki; editio katika Kilatini, ambapo tunapata neno “toleo”), na ni sawa na kile tunachoita leo “uchapishaji.”

Pili, vitabu vilikuwa ghali. Kila moja ya hatua zilizotajwa inagharimu pesa. Waandishi waliotozwa na laini, na ada yao iliwakilisha sehemu kubwa ya gharama ya uzalishaji. Amri ya Diocletian kurekebisha bei (iliyotolewa A.D. 301) inasema, “Kwa mwandishi kwa maandishi bora, dinari 25 kwa kila laini 100; kwa uandishi wa ubora wa pili, dinari 20 kwa mistari 100; kwa mthibitishaji kwa kuandika ombi au hati ya kisheria, dinari 10 kwa kila njia 100.”4 Uhakika kwamba mfalme aliona hitaji la kupanga bei unaonyesha kwamba mfumuko wa bei ulikuwa umekithiri katika siku zake. Ada za uandishi katika karne ya kwanza zingekuwa ndogo sana, lakini vitabu havikuwa nafuu. Martial inarekodi kwamba kitabu cha ubora wa juu cha takriban kurasa 40 (jumla ya takriban mistari 120) kingegharimu dinari tano, au karibu malipo ya wiki moja kwa mfanyakazi wa siku.5 Baadaye kidogo, Pliny Mdogo (takriban 61-115 A.D. ) inatufahamisha kwamba maktaba ya mjomba wake ya vitabu vya kawaida ingeweza kuuzwa kwa sesta 400,000 (takriban dinari 16,000).6

Ingawa vitabu vilikuwa ghali, pesa hazikurundikana kwenye mapaja ya mwandishi. Hakuna mwandishi wa karne za mapema za enzi yetu aliyetarajia kupokea fidia kubwa kwa uandishi wake. Hii ilikuwa biashara ya wauza vitabu. Wakati Kigiriki kilipokuwa lugha lugha ya ulimwengu wa kitamaduni baada ya ushindi wa Alexander, ulimwengu ulishuhudia ujenzi wa maktaba kadhaa za umma. Mikusanyiko hii ya umma ilizaa maktaba za kibinafsi, ambazo zililindwa kama hazina za thamani. Bila shaka, wakusanyaji wa vitabu walihitaji wauzaji wa vitabu. Tunayo majina ya watu kadhaa kutoka Roma ambao walidumisha maduka ya vitabu yenye hadhi tangu karne ya kwanza K.K. hadi karne ya pili A.D.: ndugu wa Sosii, Dorus, Tryphon, Quintus Pollius Valerianus, Secundus, na Atrectus.7

Wengi wa watu hawa wangekuwa na jukumu la kunakili vitabu walivyouza. Baada ya yote, librarius ni neno linalomaanisha “muuzaji vitabu” na “mnakili.” Jinsi walivyonakili vitabu hatujui. Baadhi wamefikiria mchaguzi (“msomaji”) akiwa amezungukwa na waandishi kadhaa akiandika maandishi kwa maagizo yake, lakini hakuna ushahidi wa moja kwa moja wa uchapishaji huo mkubwa uliopo.8 Kwa vyovyote vile, ni kweli kwamba wauzaji vitabu hawakuwajibikia vitabu. ya ubora bora. Wakusanyaji matajiri na wasomi walipendelea kuwaweka watumwa waliofunzwa kama waandishi.9 Mfano wa Cicero (106-43 K.K.) ni wa kipekee, lakini msambazaji wake wa vitabu, Atticus, alikuwa na jeshi la waandishi la kibinafsi la kutosha kukidhi mahitaji baada ya kifo cha Cicero.

Tunapaswa kutulia hapa kutaja kwamba aya zilizotangulia zinawakilisha kesi za kipekee. Watu wengi katika ulimwengu wa kale hawakuweza kusoma, na wengi wa wale waliosoma hawakuweza kununua vitabu. Kwa hivyo usomaji wa umma ukawa sehemu muhimu ya elimu ya umma isiyo rasmi. Tamaa ya wapagani ya kutaka kujifunza juu ya Wayahudi au Wakristo bila shaka ilisukuma wengi kuhudhuria masinagogi na, baadaye, makanisa, ambako inaonekana kwamba lengo kuu tangu mwanzo lilikuwa kusoma Maandiko. Kujua kusoma na kuandika au la, wote walikuwa na nafasi ya kuelimishwa katika Neno la Mungu.

Kutoka Tembeza hadi Codex

Dini ya Kiyahudi ilipendelea hati-kunjo. Hifadhi kubwa ya Hati za Kukunjwa za Bahari ya Chumvi iliyogunduliwa katika miaka ya 1940 na 1950 ilitokeza zaidi ya hati-kunjo 1,000 za nyenzo za kibiblia na zisizo za kibiblia. Hakuna kodeksi moja iliyopatikana. Upendeleo wa Dini ya Kiyahudi kwa hati-kunjo unategemea mapokeo ya muda mrefu ya kuelewa Maandiko ya awali ambayo yanapaswa kuandikwa kwenye hati-kunjo. Maneno ya Kiebrania, hata hivyo, yanakubali uwezekano mwingine. Neno linalotafsiriwa kwa kawaida “andika” (kātav) linaweza pia kumaanisha “andika,” na neno linalotafsiriwa “kitabu” au “kitabu” linaweza pia kumaanisha “maandishi.” Ushahidi wa mapema zaidi tulionao wa kuwepo kwa hati-kunjo hautanguliza milenia ya kwanza K.K., na hivyo hatuna uthibitisho unaoweka uvumbuzi wa hati-kunjo hadi wakati wa vitabu vya kale zaidi vya Biblia. Hata hivyo, haiwezi kukanushwa kwamba Dini ya Kiyahudi ilichukua hati-kunjo tangu zamani sana, na kuitumia peke yake.vely, angalau kwa maandishi ya Biblia, katika historia yao ya kale.

Wakristo, kwa kutofautisha, wanaonekana kuwa wamekubali kodeksi angalau kufikia karne ya pili, na pengine mapema katika karne ya kwanza A.D. Hatua hii inasimama kinyume kabisa na mwelekeo wa jumla. Kati ya vitabu vyote tulivyo navyo vya karne ya pili W.K., hati-kunjo bado ni 90% ya vitabu vyote! Kwa hiyo Wakristo walipinga utamaduni wa kitabu kama ulivyojulikana wakati huo. Jambo la maana hata zaidi ni kwamba kwa kuwa nakala za Kikristo za Agano la Kale zilitolewa kutoka kwa Wayahudi, ni lazima tukate kauli kwamba Wakristo walibadili kwa bidii njia ya Maandiko kutoka hati-kunjo hadi kodeksi. Hii ingekuwa sana “dhidi ya nafaka.” Basi kwa nini Wakristo walichukua hatua hiyo?

Kodeksi hiyo ilikuwa na faida kadhaa, zinazoeleza ushindi wayo wa mwisho juu ya hati-kunjo katika karne ya nne W.K.:

Kodeksi ilikuwa na uwezo mkubwa kuliko kitabu cha kukunjwa. Inaweza kuchukua nyenzo takribani mara mbili ya kitabu cha kukunjwa, ikiruhusu mwandishi kunakili mbele na nyuma (recto na verso).10 Masimulizi ya Injili yalikuwa yakisambazwa pamoja, kama vile barua za Paulo, kufikia mwishoni mwa karne ya pili. Zingekuwa na kurasa 130 au majani 260. 11 Kinyume chake, kitabu cha kukunjwa cha kawaida kina urefu wa kurasa 20 pekee.12 Kwa maneno mengine, kitabu cha kukunjwa kilicho na akaunti zote nne za Injili kitakuwa na urefu wa mara 13 kuliko kitabu cha kukunjwa cha urefu wa kawaida!

Kodeksi ilikuwa nafuu zaidi. Kadirio moja ni kwamba ingegharimu takriban 25% chini ya kitabu cha urefu sawa unaohitajika.13 Hii haimaanishi kuwa kodeksi ilikuwa nafuu. Amri ya Diocletian iliweka bei ya kodeksi ya kifahari ya Vergil kuwa dinari 2500. Tena, Edict si mwakilishi, wala kodeksi inayozungumziwa si ya kawaida, lakini ikiwa bei ya wastani katika nyakati za awali ilikuwa hata sehemu ya kumi ya thamani hiyo iliyoinuliwa, kodeksi ingekuwa nje ya anuwai ya bei ya nyingi. Basi, wazia jinsi hati-kunjo hiyo ingekuwa ghali zaidi.

Kodeksi ilibebeka zaidi. Kwa sababu ilihitaji takriban nusu ya urefu wa kitabu cha kukunjwa, kodeksi hiyo ilikuwa nyepesi zaidi kusafirisha. Pia, ili kuzuia hati-kunjo zisiyumbishwe na kufungua vilivyomo, masanduku (kapsie) yalitumiwa kama vyombo vya kuhifadhia. Hizi ziliongeza tu uzito na wingi wa roll.

 Kodeksi ilikuwa rahisi kutumia. Ili kutafuta marejeleo mapema kwenye kodeksi mtu anahitaji tu kurudisha kurasa. Kufanya vivyo hivyo na kusongesha mtu kungehitaji kulegea na kurudisha nyuma bila kukoma. Ikiwa marejeleo yanapaswa kuwa mwishoni mwa kitabu, mtu anaweza kurudia mchakato huo kwa muda mrefu. Kisha, ikiwa mtu angeangusha mpini, kitabu cha kukunjwa kilikuwa kikibingirika ndani ya chumba hicho, kikiwa kinasafiri. Makosa kama hayo yanaweza kusababisha kusokota na kupasuka. Pliny Mdogo anasimulia hadithi ya balozi wa Kirumi, Verginius Rufus, ambaye aliteleza na kuvunja mfupa wake wa shingo akifuatilia hati-kunjo ya mafunjo iliyotoroka.14

Kodeksi ilikuwa ya kudumu zaidi. Upande wa nje wa kitabu hicho ulikuwa wazi kila wakati. Kila mara ilipotolewa au kusuguliwa au kusagwa ilikuwa na uwezekano wa kuharibika na ilihitaji ukarabati. Papyrus hasa hukua dhaifu zaidi baada ya muda, na kurasa zote zilizotangulia hufichuliwa kila wakati hati inapofunuliwa. Kodeksi, kwa upande mwingine, ilikuwa na kifuniko cha mbao ili kulinda yaliyomo, hasa mwanzoni mwa kazi—mahali pale ambapo hati-kunjo zingeweza kuathiriwa zaidi. Hii haimaanishi, hata hivyo, kwamba kodeksi ilikuwa bora kwa kila njia. Ingawa jalada lilitoa ulinzi wa ziada, vifuniko asili vya kodi karibu kila mara vinakosekana. Mara nyingi, mwanzo na mwisho wa kazi, ambazo hutufahamisha vyema juu ya mwandishi na mpokeaji, hazipo kama matokeo.

Hitimisho

Jitihada zenye bidii zilizohusika katika kutokeza kitabu cha kale zinapaswa kutufanya tuthamini tamaa ya kusoma, kujifunza, na kusambaza habari. Hilo ni kweli hasa kwa ndugu na dada zetu wa karne za mapema. Biblia haikunakiliwa na kufungwa kwa sababu mchakato huo ulikuwa rahisi au wa bei nafuu. Tunapaswa kudhani kwamba makanisa mengi katika karne za mapema yaliona kuwa na bahati kuwa na hata kodeksi moja ya masimulizi ya Injili, barua za Paulo, au vitabu vya Musa. Makanisa machache yalikuwa na utajiri wa kutosha kupata Biblia nzima katika mabuku mengi ambayo bidhaa kama hiyo ingehitaji. Wakristo binafsi, kama sheria, hawangemiliki nakala za kibinafsi za vitabu vyovyote vya kibiblia.

Linganisha ukweli wa zamani na ule wa kisasa. Zingatia kwamba una uwezekano wa kuwa na dazeni ikiwa sio mamia ya vitabu vilivyofungwa nyumbani kwako. Pengine huna uwezo wa kupata Biblia katika umbo lake kamili. Jinsi tulivyopata Biblia inategemea kwa kiasi kikubwa uvumbuzi wa kitabu hicho, kwa maana neno lenyewe “Biblia” (biblos) linamaanisha “kitabu.”

Maelezo ya Mwisho

1 Colin H. Roberts na T.C. Skeat (1983), Kuzaliwa kwa Kodeksi (Oxford: Oxford University Press), ukurasa wa 7-8.

2 http://www.publishers.org/press/138/.

3 http://www.uis.unesco.org/literacy/Documents/fs26-2013-literacy-en.pdf.

4 Angalia William A. Johnson (2009), “The Ancient Book” katika The Oxford Handbook of Papyrology, ed. Roger Bagnall (Oxford: Oxford Vyombo vya Habari vya Chuo Kikuu), ukurasa 263.

5 Martial, Epigrams 1.117, ikirejelea duka la vitabu linaloangazia kazi za Martial mwenyewe katika nakala “iliyokwanguliwa kwa jiwe la pumice na kupambwa kwa zambarau kwa dinari tano” (tafsiri yangu).

6 Pliny Mdogo, Nyaraka 3.5.

7 Angalia Jérôme Carcopino (1940), Daily Life in Ancient Rome, trans. E.O. Lorimer, mh. Henry Rowell (New Haven: Yale University Press, toleo la 2003), uk. 194.

8 Angalia ukosoaji wa Gamble mwaka (1995), Vitabu na Wasomaji katika Kanisa la Early: A History of Early Christian Texts (New Haven: Yale University Press), uk. 88-89.

9 Atticus, rafiki wa Cicero, ni mfano mmoja (Cornelius Nepos, Life of Atticus 13).

10 Kwenye ukurasa wa papyrus, recto inawakilisha upande ambao nyuzi za papyrus hutembea kwa mlalo ilhali ile verso, ambayo kwa kawaida haizingatiwi kuwa inafaa kunakiliwa katika hali ya kusongesha, inawakilisha upande ambao nyuzi hizo huendeshwa kwa wima.

11 Angalia Roberts na Skeat, uk. 66.

12 Kwenye urefu wa kawaida wa safu, angalia Roberts na Skeat, ukurasa wa 169-72.

13 Kamari, uk. 55.

14 Pliny Mdogo, Waraka 2.1.

---

Published November 8, 2024