KUJIBU MADAI

Watu wamejaribu kwa muda wa karne nyingi, kuhalalisha kukataa kwao uvuvio wa Biblia, kwa sababu kadhaa. Baadhi wamedhani kuwa Biblia haina uvuvio kabisa, tangu wazazi wao walipowafundisha, kama watoto, kwamba Biblia ni matokeo tu ya binadamu wa kale. Wengine hawajawahi kusoma Biblia wala kujifunza vithibitisho vyovyote, kwamba imetoka kwa Mungu. Njia waliyoichagua, ya kutoamini, inaweza kuchanua zaidi kutokana na tofauti kuliko kitu kingine chochote. Baadhi wameikataa Biblia, kwa sababu wafuasi wengi wanaowajua, wanaenenda kinyume na Mungu, wanaenenda kwa migawanyiko, na wanaenenda kinafiki. Wengine hawana nia tu ya kuishi kwa mujibu wa mapenzi ya Mungu, na hawataki kuelezwa na Yesu, Mitume wake, au Manabii  kuhusu lipi la kufanya. Hawa watu wanakataa kuamini, kwa sababu kama wakiamini, wanaweza kujikuta wanalazimika kuacha shughuli zao zisizofaa zinazowafurahisha.

Labda sababu hasa inayoonyeshwa mara kwa mara katika karne ya 21, kwa nini watu wanakataa madai ya Biblia, kwamba imevuviwa, ni kwa sababu ya “kile kinachodhaniwa ni Migongano” katika maandiko matakatifu. Inadaiwa kwamba waandishi wa Biblia walifanya makosa mengi katika uandishi wao, mara nyingi wakipingana ama na kile ambacho mwandishi mwingine wa Biblia amekiandika, wakipingana na mambo yaliyo wazi kihistoria kijografia au kisayansi. Vitabu vingi na mitandao, ambavyo vipo ili kuvumisha “migongano ndani ya Biblia” vimechapwa katika miaka ya karibuni. Kwa mfano, Katika kitabu chake “Encyclopedia of Biblical Errancy”, Dennis McKinsey alisema;

Kila mchambuzi wa Biblia anapaswa kutambua kwamba kitabu ni mazingira halisi yasiyofaa ya kupingana, kukosa usahihi, sayansi dhaifu, hesabu mbaya, jiografia isiyo sahihi, uasherati, mashujaa wanaozorota, manabii wa uongo, kurudia-rudia kunakochosha, uchawi wa kitoto, miujiza ya kijinga, na mazungumzo makavu kama vumbi. Lakini kupingana kunabaki kuwa ni kitu cha wazi sana, chenye nguvu (ushawishi), na kinachoweza kuthibitishwa kirahisi, na ni tatizo la wazi linalokisumbua kitabu, (1995, Ukurasa 71).

Mike Davis, Mwandishi wa “The Atheist’s Introduction to the New Testament” alidai katika kurasa zake tatu za mwanzo wa kitabu chake;

Nilipoanza kusoma Agano Jipya kwa umakini mkubwa … Nililigundua kwamba limejaa “kupishana sana” na kutoendana/kutokubaliana, kuliko nilivyowahi kudhani au kukumbuka tokea siku zangu katika shule ya jumapili ya kibaptisti. … Unaweza kutumia Biblia kuhakikisha kwamba, Biblia yenyewe, haiaminiki. Kama umezoea hizi dosari za kibiblia, unaweza ukashinda kila mdahalo na Mkristo yoyote mwenye msimamo

Maandiko ya mwanzo ya dini ya Kikristo yamejaa upuuzi, kupingana, na mafarakano, kiasi kwamba njia pekee ya kushikilia ukweli wa maandiko ya Kikristo ni kuipuuza Biblia yenyewe. Bahati nzuri kwa Makanisa mengi ya Kikristo, hili sio tatizo, kwa sababu Wakristo wengi hawasomi Biblia kwa umakini. Na hawajui undani wake huku wakiogopa au wakihofia, isipokuwa kwa kile wahubiri wanachowaambia Jumapili asubuhi, (2008, Ukurasa 1 – 3)

Katika utangulizi wa Mtandao wake maarufu, “The Skeptic’s Anotated Bible”, Steve Wells, anatetea kwamba “Kupingana na unabii wa uongo, vinaonyesha kwamba Biblia sio sahihi, ni wakati wetu sote kukoma kuiamini, au kujifanya kuiamini, kitabu kisichostahili kuaminiwa (2013). Dan Barker, Raisi mwenza wa taasisi ya “Freedom from Religion” na mmoja wa Wapagani maarufu wa Amerika, aliandika katika kitabu chake, kisicho cha Mungu kwamba “Watu wasiofungwa na msimamo wa kitheolojia wanagundua kwamba Biblia ina mamia ya kutofautiana, kutokubaliana na au kupishana ….. Hakuna mtu mwaminifu, anayeweza kukifanya kiwe kitabu kilichokamilika, na kisicho na makosa …. Kupingana kule kunasisitiza ukweli kwamba, ukilinganisha, Biblia sio chanzo cha kuaminika cha ukweli” (2008, ukurasa 222, 242).

Kwa mfano, inadiwa Yesu alikosea aliposema, miaka 2,000 iliyopita kwamba “kizazi hiki hakitapita, hata hayo yote yatakapotimia” (Mathayo 24: 34). Kwa mujibu wa Mike Davis, “Yesu anawaambia wasikilizaji wake kwamba siku ya hukumu itakuja kizazi anachochoongea nacho hakijapita …. Yesu alikosea (Ukurasa wa 1). 

Fikiria, kwa kuwa Mathayo aliandika kwamba “Wanyang’anyi” (wingi) walimdhihaki Yesu msalabani (Mathayo 27: 44), wakati Luka aliandika kwamba “Na mmoja wa wale wahalifu” alimtukana Yesu (Luka 23: 39), Ama Mathayo au Luka alikosea (Angalia Wells). Na kwa kuwa Yesu alidai kwamba “Zakaria alikuwa mwana wa Barakia” (Mathayo 23: 35), Wakati, mwandishi wa Nyakati alimtaja “Zakaria kama mwana wa Yehoyada” (2 Nyakati 24: 20), Yesu atakuwa alifanya kosa jingine (Angalia McKinsey, 2000, Ukurasa 30).

Tena na tena wanaendela, inayodhaniwa kuwa ni migongano imeorodheshwa mmoja baada ya mwingine. Ukurasa baada ya ukurasa wa tofauti au kupishana katika Biblia inachapishwa kwenye mitandao au hata katika karatasi. Miaka mitano tu, baada ya Dennis McKinsey kutoa kamusi yake yenye kurasa 550 ya “Makosa ya Biblia” (1995), aliandika tena “Kiongozi cha rejea” (reference guide) ya kurasa 850, yenye kichwa, Makosa ya Biblia – Kitabu ambacho kilikusudia kuelezea “Karibu kila  sura muhimu ya maandiko matakatifu ambayo ina makosa, kujipinga na uongo, akielezea tatizo katika kila moja” (2000, ukurasa 13).

Kwa wasioamini, makosa ya Biblia, ni moja ya sababu kuu, kama sio sababu kubwa kabisa ya, kwa nini wameikataa Biblia kama neno la Mungu. Miaka michache iliyopita, bwana mmoja aliwaandikia Apologetic Press, akielezea kwa nini amekuwa asiyeamini; “Nilipogeukia mimi”, alieleza, “Ni pale nilipogundua kwamba Biblia ina makosa”. Mtu mwingine, aliwasiliana na sisi, muda kadhaa uliopita, akijitambulisha mwenyewe kama asiye Mkristo, na akionyesha kwamba “hizi tofauti ndani ya Biblia, ni moja kati ya vigezo vikubwa kabisa vya mimi kutokuwa Mkristo”. Akijibu makala ya mwaka 2010, kwamba asiyeamini John Loftus, aliandika juu ya kwa nini alikataa Biblia. Mmoja aliyemjibu alisema “ Sababu kuu ya mimi kutoamini Biblia ni neno la Mungu, ni kwa sababu ya makosa ndani ya Biblia. Ninaamini kwamba kuna kupingana kwingi, makosa na unabii usiotimia katika Biblia (Imenukuliwa toka Loftus, 2010).

Ingawa baadhi ya Wakristo, wamepinga kimakosa kwamba, usahihi wa Biblia hauko ndani ya uvuvio wa maandiko matakatifu, na kwamba kujadili au kufanya mdahalo juu ya jambo hilo ni hatari kwa habari ya Kristo (rejea Cukrowski, na wengine, 2002, ukurasa 44). Ukweli ni kwamba (kama wapagani wanavyojua yote vizuri sana), kama wandishi wa Biblia walifanya makosa – kama walipinga maelezo yao, wenyewe kwa wenyewe – Basi Biblia itakuwa imetoka katika akili za wanadamu, na sio Mungu (rejea 2 Petro 1: 20, 21). Moja kati ya vitu vya mwanzo ambavyo mtu yeyote anayetafuta ukweli, angetaka kuvijua, kama mtu fulani angekuja kwake akidai kuwa na ufunuo toka kwa Mungu, ni kama, “ufunuo” ulikuwa ni sahihi ki- ukweli. Kuwa na makosa kwa ujumbe ingekuwa ni kielelezo cha kwanza kwamba ujumbe ule ni wa kibinadamu, na sio uliotumwa toka mbinguni (Angalia Lyons and Miller 2004 kwa maelezo zaidi). Na kwa upande mwingine, usahihi wa kiukweli ungekuwa ni kitu cha kwanza kukitegemea toka katika hati yoyote, inayodai kuwa na pumzi ya Mungu (2Timotheo 3: 16).

Wapagani wametetea hoja yao kwamba kama Mitume na Manabii waliovuviwa, walifanya makosa katika maandishi yao, basi hawakuongozwa na “Uvuvio waMungu” (2Timotheo 3: 16). Mahali ambapo Wapagani wamekosea sana, hata hivi, ni kule kuhitimisha kwamba waandishi wa Biblia walifanya makosa. Kiukweli, kule “kupingana” ambako inadhaniwa waandishi wa Biblia walifanya, kimsingi ni kwa kufikirika tu au kutafsiri vibaya kwa upande wa msomaji. Yeyote anayejaribu kiukweli kuelewa Biblia au kazi yoyote ya zamani, lazima azingatie misingi kadhaa muhimu ya kutafasiri, ambayo inaruhusu kuichukulia kwa umakini kazi ile inayotafasiriwa. Ili kuwatendea haki waandishi wa Biblia, kama ambavyo tungetaka wengine watutendee, sheria zifuatazo za kutafasiri lazima zitumike. Bila hizo sheria kutumika mahali pake, uelewa wa haki na usiopendelea wa maandiko matakatifu hautatumainika.

Misingi ya Kushughulika na Madai ya Kupingana

Waandishi wa Biblia Hawana Hatia, Mpaka itakapothibitika.

Fikiria maisha yangekuwa ya fujo namna gani kama tungefikiria kwamba kila kitu mtu alichokisema, au alichokifanya hakiaminiki. Kama tungefikiria kwamba kila kitu wazazi walichotuambia ilikuwa ni uongo, tugekuwa tumekunywa sumu, au tumezidisha dozi ya dawa, ambavyo vingetuua. Kama tutadhani kwamba kila kitu tulichojifunza juu ya historia ni uongo, tusingejenga juu ya misingi ya mafanikio ya vizazi vilivyotangulia. Kama tuliishi kila siku chini ya hisia kwamba kila tunayewasiliana anatudanganya juu ya kila kitu, maisha karibia yasiwezekane.

Kwa kawaida watu wanaelewa umuhimu wa msingi wa “kutokuwa na hatia mpaka ithibitike.” Mwalimu hawezi kumhalalisha kwa kudhani tu kwamba mwanafunzi aliyefanya vyema katika majaribio, aliibia, mpaka alithibitishe hilo. Inawezekana alipata habari hizo mahali pengine, na wakati mwingine. Inawezekana pia kuwa alijifunza vyema darasani ndiyo maana hakuwa na haja ya kusoma nyumbani. Au inawezekana pia kwamba “alipata bahati” akapata kwa kubahatisha yale maswali ambayo hakuyajua. Mwalimu asingekuwa na haki ya kumwadhibu mwanafunzi kama huyo bila uthibitisho kwamba aliibia. Polisi hana haki ya kufikiria kwamba, kwa sababu mauaji yamefanywa na mtu mwenye viatu vya kijani, basi mtu wa kwanza nitakayemuona akiwa  amevaa viatu vya kijani ndiye muuaji.

Katika maisha yetu ya kila siku huwa tuamchukulia mtu kuwa mkweli, mpaka pale tunapokuwa na ushahidi kwamba alidanganya. Kama karani atamwambia aliyepiga simu kwamba bosi yuko kwenye matembezi, na mpiga simu akapata ujumbe wa mtandao toka kwa bosi juu ya mambo ya kazi, je mpiga simu ana haki ya kuhitimisha kwamba yule karani ni mwongo? Sivyo kabisa. (Ni wangapi wanaofanya kazi hata kama wako matembezini?). Yule bosi angeweza kuwa katika jengo hilo hilo na bado akawa “matembezini” kwa sababu zozote. (Wangapi husimama kazi kwa muda na kujipa muda wa kuwa “matembezini”?). Chukulia mtu akikuuliza unakwenda wapi, na ukamjibu “naenda nyumbani”. Hata hivi, ukiwa njiani, ukasimama ili kupata maziwa na mayai kidogo kibandani. Kama mtu yule aliyekuuliza unaenda wapi, akikuona pale kibandani, je ana haki ya kuamua kwamba wewe alimuongopea kwa sababu ulisimama njiani kupata maziwa? Kwa kweli Hapana. Ukweli ni kwamba, watu wengi wenye kufikiri, waangalifu, wanaelewa kwamba “hatuna hatia, mpaka pale itakapothibitishwa” na kwamba madai ya uongo ni ya kupingwa na kulaumiwa.

Tunawapa watu faida ya mashaka na kwa ujumla kuwachukulia kuwa wakweli juu ya jambo, isipokuwa tu, tunapokuwa na ushahidi kinyume chake. Tunaposoma waraka wa historia au kitabu, sheria ile inapaswa kutumika. Maandishi yale yatachukuliwa kuwa ni ya kweli, mpaka itakapothibitishwa vinginevyo. Je tunao uthibitisho kwamba mwandishi wa historia za kale alikuwa anadanganya, au alikosea juu ya jambo lile? Kama sivyo tuwe waangalifu tunapowalaumu waandishi bila uhakika. William Arndt alifanya vyema, aliposema:

Wazo la mwanzo lazima mara zote liwe kwamba mwandishi hakujipinga mwenyewe. Sheria hii inaonekana katika kushughulikia waandishi wasio wa dini. Kwa maumivu gani, kwa mfano, Wahariri hawapo ili kuleta kukubaliana kati ya kauli zinazoonekana kupingana katika maandishi ya Plato! Msingi ambao kwao waliongozwa, ulikuwa kwamba, Hakuna kupingana kutakakodhaniwa kuwepo, mpaka jitihada zote za kupatanisha zitakaposhindikana. Hii ni kwa mujibu wa haki au Kutopendelea.Basi kiwango hicho hicho kitumike pia tunavyozichukulia  zile aya ngumu au tata katika Biblia (1995, pamoja na fafanuzi).

Kitabu kinapaswa kudhaniwa kwa ndani kuwa kinakubaliana, mpaka pale itakapoonyeshwa na kuhitimishwa kwamba kinapingana chenyewe ndani kwa ndani. Mtazamo huu ulikubalika katika historia ya uandishi, na unakubalika hata leo katika maeneo mengi. (Huwezi kutegemea kuwa na darasa la historia ya zamani linaloendana ukitumia chanzo cha wanahistoria  kama Herodotus, Thucydides, Josephus nk, kama utafikiria kuwa walikuwa waongo wote).Profesa wa sheria, anayeheshimika sana, wa chuo kikuu cha Havard, wa karne ya 19, Simon Greenleaf, alishughulika na huu msingi katika kitabu chake, “The Testimony of the Evangelist; The Gospel Examined by the Rules of Evidence:”

Mwongozo wa sheria ya Manispaa kwenye somo hili unafahamika, na unatumia nguvu sawa kwenye maaandiko yote ya kale, ikiwa ni makala au vinginevyo, na kama inavyokuja kwanza kwa mpangilio, katika kushitaki haya maelezo, inaweza kuwa, kwa ajili ya urahisi tu, ikateuliwa kama sheria yetu ya kwanza; “Kila hati, ambayo kwa dhahiri ni ya zamani, toka katika hazina, au kwenye ulinzi maalumu na ikiwa haina alama yoyote ya kughushiwa, Sheria inachukulia kwamba ni halisi, na inasambaza kwa wapinzani mzigo wa kuithibitisha vinginevyo”  (1995, ukurasa 16, pamoja na fafanuzi).

Kwa kweli, njia inayokubaika kiakili ya kuyaendea maandishi ya zamani ni kudhani kuwa hayana tatizo, hayana hatia. Biblia hakika inastahili kuchukuliwa hivyo.

Uwezekano Utatosha

Kama mfanyakazi mwenzako, anayeogofya, mwenye hasira alikuona ukichukua dola 20, katika kisanduku cha pesa kazini, siku ya Alhamisi jioni, je atakuwa na haki ya kumweleza kila mtu, mara moja kwamba wewe ni mwizi? Kitu pekee huyu, mshutumu, anachojua ni kwamba ulichukua kiasi cha pesa katika kisanduku cha pesa pale kazini. Hana wazo kama bosi alikupa ruhusa, hajui kama ulikuwa unajirejeshea pesa uliyotumia kwa manunuzi ya kampuni. Hajui kama mmeshakubaliana na meneja mkuu, ununue vitu vya kazi, wakati unakuja kazini kesho asubuhi. Huyu mwenzako mwenye hasira, yeye anachojua tu ni kwamba (1) Hakupendi, (2) Sasa hii ni sababu ya wewe kufukuzwa kazini.

Mara nyingi, yeyote anayeichukulia hali kama hiyo haraka, anaona kuwa itakuwa vibaya kiasi gani kurukia hitimisho kama hilo. Kwa nini? Kwa sababu, kuna uwezekano mwingi, wa wewe kuchukua  dola 20 kihalali, kutoka katika droo ya kampuni. Bila kuwa na taarifa zaidi na ushahidi wa kutosha, uwezekano halali kabisa wa wewe kutokuwa na hatia unatakiwa “kudhaniwa” mpaka itakapothibitishwa vinginevyo. Kama mtu au hati yoyote ya kihistoria (Mfano Biblia), lazima “idhaniwe” kwamba haina hatia, haina shida, mpaka itakapothibitishwa vinginevyo. Hivyo, pasipokuwa na ushahidi zaidi, jibu lolote linalowezekana linatosha.

Chukulia picha ya video iliyopigwa wakati unachukua zile dola 20, ilitolewa miaka 50 baada ya wewe kufariki, na hakuna aliye hai ambaye angeweza kuelezea namna moja au nyingine, ya wewe kutokuwa na hatia au kuwa na hatia. Bado, kwa kuwa mwenye video ile anaweza kuwachafua, kuharibu jina la wajukuu zako, anaiweka ile video kwenye mtandao, na kuwaelezea wajukuu, kama kizazi cha mwizi. Tena hakuna mtu mwenye haki anayeweza kufikiri kwamba tendo hilo lilikuwa sawasawa. Kwa nini?, Kwa sababu, japokuwa hakuna mtu duniani (kwa sasa) anayejua kuhusu mazingira yaliyozunguka ile dola 20, walijua kwamba kulikuwa na sababu halali zinazowezekana, za yeye kuchukua zile pesa kwa uaminifu.

Kwa kuwa Mitume na Manabii, na wale wengine walioandika mwanzo wameshakufa kwa karibu miaka 1,900, maswali yanapoibuka leo, juu ya kile walichoandika, ni wazi kwamba haiwezekani kuwauliza walichomaanisha. Ingawa tungependa kujua kwa nini Mathayo aliandika kitu fulani kwa namna moja, na Luka namna nyingine, tunaweza tusijue kwa kweli. Swali muhimu ni hili; “je inawezekana hasa kwa maelezo yote (ya Mathayo na ya Luka), kuwa ya kweli?

Kwa mfano, Mathayo na Marko walianndika kwamba, “Wanyang’anyi” (wingi) walimshutumu Yesu msalabani (Mathayo 27: 44; Marko 15: 32). Luka kwa upande mwingine alitaja kwamba, “Na mmoja wa wale Wahalifu… alimtukana ..” (Luka 23: 39). Maelezo ya Luka ni tofauti na yale ya Mathayo na Marko, lakini je ni lazima yawe yanapingana? Kwa maneno mengine inawezekana kwa maelezo yote kuwa kweli?

Zingatia huu uwezekano wa namna mbili, juu ya wahalifu waliotundikwa sambamba na Yesu.

Uwezekano wa kwanza, inawezekana kabisa kwamba, mwanzo wote wawili walimshutumu Yesu, lakini baadaye mmoja akatubu. Baada ya kusikia maneno ya Yesu msalabani, na kuona tabia yake ya kusamehe, mmoja wa wahalifu anaweza akawa alisukumwa kutambua au kukiri kwamba Yesu ni Masihi. Ni mara ngapi tumetoa kauli juu ya mtu au kitu, lakini baadaye kufuta kauli mda mfupi baada ya kupata taarifa zaidi?

Ufafanuzi wa uwezekano wa pili kwa tofauti hizo unahusisha uelewa wa namna ya hotuba inayojulikana kama “synecdoche” Kamusi ya Meriam inalitafasiri neno kwamba ni aina ya hotuba ambayo, sehemu inawakilisha kitu kizima. (Kama, hamsini kwa Meli hamsini), kitu kizima kuwakilisha sehemu (kama jamii kwa jamii kuu) … au jina la kifaa kuwakilisha kitu kilichoundwa kwa kifaa hicho (Mfano Mbao kuwakilisha jukwaa),” (2003). Kama waandishi wa Biblia walivyotumia aina ya hotuba kama; mifano, sitiari, kejeli, na maneno mengine yenye maana sawa na… Kama tulivyoona maana ya neno “synecdoche” aina hii ya hotuba inaweza kutumika katika njia tofauti (Dungan 1888, kurasa 300-309);

• Kitu kizima kinaweza kuwakilisha sehemu.
• Sehemu inaweza kuwakilisha kitu kizima.
• Muda unaweza kuwakilisha sehemu tu ya muda.
•  Umoja unaweza kutumika sehemu ya wingi.
• Na wingi ukatumika sehemu ya umoja.

Inawezekana kwamba Mathayo na Marko, walitumia wingi sehemu ya umoja katika maelezo yao juu ya wahalifu waliomshutumu Kristo msalabani. Usije ukafikiri kwamba hiyo ndiyo namna pekee, tazama sehemu nyingine mbili katika maandiko ambapo namna hiyo hiyo ya hotuba imetumika.

• Mwanzo 8: 4 inaonyesha kwamba safina ya Nuhu “ilitua katika milima ya Ararati”. Swali; Safina ilitua katika mlima mmojawapo kati ya milima hiyo au ilitua katika Milima yote kwa wakati mmoja? Japokuwa Safina kilikuwa ni chombo kikubwa, kwa vyovyote isingetua kwenye Milima yote ya Ararati; badala yake ilitua katika mmoja wapo tu.
• Katika Mwanzo 21: 7, Sara aliuliza, “Ni nani angemwambia Ibrahimu, Sara atanyonyesha wana? Maana nimemzalia mwana katika uzee wake.” Yeyote anayejua sana Biblia anakumbuka kwamba Sara alikuwa na mtoto mmoja tu. Kwa namna fulani, hata hivyo mtu anaweza kutumia hiyo aina ya hotuba “synecdoche” na akaongelea mtoto mmoja, (kama alivyofanya Sara) kwa kutumia neno “Wana”. Mara nyingi ninapotaka wanangu wanisikilize, huwa nawarejelea kama “Wavulana na Wasichana.” Nina wavulana wawili na msichana mmoja. Hata hivi kuwaita eti, wavulana na msichana, haivumi vizuri, kama ile ya wavulana na wasichana. Hivyo natumia wingi (wasichana) mahali pa umoja (msichana). Lakini kwa namna ninavyotumia maelezo hayo, msisitizo hauko katika umoja au wingi wa nomino, bali katika aina maalumu (wasichana na wavulana).

Inaweza kuwa Mathayo na Marko waliangalia aina ya watu, ambao dhihaka hii ilitoka kwao kuliko idadi hasa ya watu katika aina hiyo. Mathayo anataja jinsi “watu waliokuwa wakipita njiani” (27: 39), askari (27: 27), Waandishi, Wazee, na Kuhani Mkuu (27: 41) na hata “Wanyang’anyi” (27: 44), wote walimdhihaki Yesu. Kwa hiyo waliomdhihaki Yesu walitoka katika makundi tofauti ya watu. – ikiwa ni pamoja na wanyang’anyi (Ingawa ni mmoja tu aliyemdhihaki Yesu).

Tena mwanafunzi mwangalifu wa Biblia, hapaswi kutoa jibu kamili hasa kwa madai ya kupingana; anapaswa kuonyesha, namna moja halali au zaidi, ya kupatanisha ili kuondoa maumivu ya mwanzo ya “kupingana” kwa aina yoyote. Kuhusu wanyang’anyi waliokufa pamoja na Yesu, mpagani hawezi kukataa kwamba, maelezo yote yaliyopita ni majibu  yanayokubalika, juu ya kwa nini Mathayo na Marko waliandika “Wanyang’anyi” wakimdhihaki Kristo, badala ya “Mnyang’anyi”.

Ni yapi kati ya maelezo haya ni sahihi? Pasipokuwepo taarifa zaidi, jibu maalumu, laweza lisiwezekane. Hata hivyo majibu yote yana sifa. Ama moja likatosheleza kujibu shitaka la makosa. Kwa kama karne iliyopita, msomi wa Biblia anayeheshimika, na mhubiri wa Injili,  J. W. McGarvey, alitoa maoni juu ya jambo hili kama ifuatavyo:

Hatufungwi kuonyesha ukweli wa nadharia fulani; ila tu kwamba inaweza kuwa ya kweli. Kama inawezekana kabisa, basi inawezekana pia kwamba hakuna kupingana ambako kupo; kama inawezekana, basi inawezekana kwamba hakuna kupingana …. Inafuata, pia kwamba kunapokuwepo kupingana kati ya waandishi wawili, haki ya kawaida inataka kwamba, kabla hatujatangaza mmoja ama wote wawili kukosea, tunapaswa kutumia kabisa ujuzi katika kutafiti, dhana inayowezekana kwenye mazingira ambayo kwayo zote zaweza kuwa kweli. Heshima ya jumla ya mwandishi inapokuwa nzuri, ndivyo wajibu huu unavyokuwa wa lazima, tusije tukawalaumu kwa uongo, wale ambao wanachukuliwa kuwa na heshima (1886, 2: 32 pamoja na fafanuzi)

Mpinzani mmoja wa Biblia, alinukuu, madai ya tofauti ambayo ni rahisi kuelezea na akaendelea  kulinganisha Biblia na “mume asiye mwaminifu” ambaye “amekamatwa katika kujipinga, akatajwa kama mwongo, na hivyo hategemewi kusema ukweli” (Smith, 1995; rejea Lyons, 2004). Ki ukweli hata hivyo, mzigo wa kuhakikisha ulikuwa juu ya mkosoaji wa Biblia, kuweka wazi madai yake na hakufanya hivyo. Mtu lazima akumbuke jinsi ilivyo ya kusikitisha kutoa tuhuma za kutokuwa mwaminifu katika ndoa, wakati hakuna ushahidi wa hilo. Ki uhalisia Biblia inapaswa kufananishwa na mwanaume mwaminifu, ambaye ameshutumiwa kimakosa kwa ukafiri au upagani kwa nia ya kuharibu hadhi yake. Mpagani, ambaye suala lake liko kwenye hisia tu. Biblia haina hatia, mpaka itakapothibitishwa vinginevyo. Na hakuna hatia ambayo imeshathibitishwa. Kinyume chake, uwezekano wa maelezo halali, upo, kwa zile aya ngumu za maandiko matakatifu.

Muktadha ni Muhimu

Mawasiliano mazuri hayawezekani bila washiriki kuzingatia muktadha ambao kwao kauli hizo zimeundwa. Mama ana maana gani, anaposhuhudia kijana wake akishinda pointi ya 30, katika mechi ya mpira wa wavu, anampigia kelele mume wake, ambaye ni askari wa zima moto, “Kijana wetu yuko moto”? Ni wazi hataki au hamaanishi mume wake jasiri, kukimbilia mtungi wa kuzimia moto, kuja kumzima kijana wao anayeungua moto. Baadaye jioni hiyo, wakati kijana wao akichoma nyama nyuma ya nyumba, mama anapiga kelele tena, kwa maneno yale yale kwa mume wake, baada ya kuona tanki la gesi limelipuka usoni kwa kijana wao, je anamaanisha nini kwa sasa? Bila shaka mume hatakuwa na tatizo akielewa haraka ujumbe, akizingatia muktadha ambamo umetoka.

Katika maisha yetu ya kila siku, wote Wakristo na Wapagani, kwa kawaida wanaelewa umuhimu wa kutafasiri kauli za kila mmoja wao, kwa muktadha zilivyotolewa, au zilivyomaanisha. Inapokuja kwenye kutafasiri maandiko matakatifu vyema na kwa haki, hata hivyo, wakosoaji wa Biblia (na mbaya zaidi hata baadhi ya waamini), mara kadhaa, ama wanapuuza au wanaacha kabisa muktadha halisi, ambamo ile aya zinazoulizwa zimo. Zingatia, kwa mfano, aya ya kwanza kabisa, ya kitabu cha Mike Davis, “The atheist’s Introduction to the New Testament”; Ni jinsi gani Biblia inavyopuuza mafundisho ya msingi ya ukristo:

Kwa mimi, Mathayo 24: 34, ilikuwa ni kiko cha kuvutia tumbaku. Ilinithibitishia kwamba ukristo unaweza usiwe kitu cha kweli. Mwisho wa simulizi. Shitaka limefungwa. Ni mstari ambao Yesu anawaambia wasikilizaji wake kwamba siku ya hukumu itakuja kabla kizazi anachoongea nacho hakijapita – ikimaanisha kwamba baadhi yao watakuwa bado wanaishi, jua litakapotiwa giza, na nyota kuanguka, na Yesu kuja chini toka mbinguni juu ya mawingu ya utukufu. Imekuwa ni karibu miaka 2,000 sasa, tangu kizazi kile kilipokwisha, na jua bado linang’aa, nyota bado zinatema mwanga wake angani, na mawingu yanafika lakini bila msafiri juu yake kutoka mbinguni, awe mwenye utukufu au vinginevyo. Kwangu mimi hii ilifunga suala hilo. Yesu alikosea. Kwa hiyo, bila shaka hakutoka kwa Mungu, ila ni mtu tu, akihubiri kile alichoamini, na asiyestahili imani yetu kuliko mtu mwingine (2008, ukurasa 1).

Je Davis yuko sahihi? Je Yesu alikosea alipotabiri “kizazi hiki (yaani kizazi chake – EL) hakitapita mpaka yote yatimie? Kwa mujibu wa Davis, tangu “Yesu awaambie wasikilizaji wake kwamba siku ya hukumu itakuja kabla kizazi alichoongea nacho hakijapita” na kwa kuwa kizazi hicho kimeshapita karibu miaka 1,900 iliyopita, “Biblia yenyewe haiaminiki”  na Yesu “itakuwa hakutoka mbiguni” (ukurasa 1, 2).

Kiuhalisia, anachokiri Davis na ambacho hatimaye “kilimthibitishia” kwamba Biblia na Yesu pia, haviaminiki, sio chochote ila, kutafasiri vibaya maandiko matakatifu – kushindwa kuzingatia muktadha ambamo Yesu alizungumzia. Yesu hakukosea katika maoni yake katika mathayo 24: 34 – Kizazi cha Yesu hakikupita kabla ya kushuhudia mambo ambayo Yesu aliyowaambia katika Mathayo 24: 34. Lakini, Yesu hakusema katika aya hizo, kile Davis anachodhani aliwaeleza kabla. Davis na wengine wengi, wanaamini kwamba, kabla ya aya ya 34, Yesu alikuwa akielezea matukio ambayo yatatukia muda mfupi kabla ya siku ya hukumu, mwisho wa dunia. Ukweli ni kwamba, hata hivyo, Yesu alikuwa anatabiri juu ya uharibifu unaokuja juu ya Yerusalem katika mwaka wa 70 BK, na sio hukumu ya mwisho.

Mitume wa Yesu walipokwenda kumuonyesha jengo la Hekalu (Mathayo   24: 1), Yesu alisema “Hamuyaoni haya yote? Amini nawaambia, Halitasalia hapa jiwe juu ya jiwe ambalo halitabolew” (Mathayo 24: 2). Baadaye Yesu alipokuwa katika mlima wa Mizeituni, wanafunzi wake walimuuliza maswali mawili, wakianza na; “Mambo hayo yatakuwa lini”? (Mathayo 24: 3). Katika sura ya 4 – 34 Yesu  alijibu hili swali la kwanza, akiweka wazi baadhi ya ishara  zinazoashiria Rumi kuharibu Yerusalem, pamoja na Hekalu, vilikuwa karibu. [Angalia; “Kuangushwa kwa taratibu za kiyahudi vimewekwa katika mfumo wa namba za kinabii, ambavyo ni sifa za fasihi za Agano la Kale, mfano, Manabii walipoonyesha kwa mfano wa picha kupinduliwa kwa maadui wa Yehova (Isaya 13: 10, 11; 34: 2..; Ezekieli 32: 7,8)” (Jackson, n.d.); rejea Mathayo 24: 29-31; Angalia pia Miller, 2003.] Halafu katika aya za 35 – 51, (pamoja na sura yote ya 25), Yesu alijibu swali la pili la wanafunzi, “Nayo ni nini dalili ya kuja kwako na ya mwisho wa dunia? (Mathayo 24: 3). Kufupisha katika Mathayo 24: 4 – 34, Yesu aliwaambia kabla, juu ya kuja kwa uharibifu wa Yerusalemu mwaka wa 70 BK, wakati katika 24:35 – 25: 46, alielezea juu ya kurudi kwake na hukumu ya mwisho ya dunia yote.

Ni vibaya kiasi gani kwamba Wapagani wengi wanaamini wamevitoa thamani, Biblia na Ukristo, wakati ki-uhalisia wamepuuza muktadha wa aya na kugeuza aya za Biblia ili zimaanishe kitu ambacho Mungu hakukusudia (rejea 2Petro 3: 16). Ukweli kwamba Mike Davis anaonyesha Mathayo 24: 34, kama aya ambayo mara na mara zote, imemthibitishia kwamba Biblia haiaminiki, anapaswa kutueleza kitu juu ya udhaifu uliozidi wa swala la Wapagani dhidi ya Ukristo. Kiukweli, aya ya Biblia yenye uvuvio inapotafasiriwa kwa haki – ndani ya muktadha, ambao hizo kauli zinapatikana – “kupingana” kwingi kutapotea kama ukungu wa asubuhi, na wale waaminifu wanaotafuta ukweli, wataiona Biblia jinsi ilivyo; Neno la Mungu lisilo na makosa.

Kuelewa asili halisi ya kupingana.

Inaweza kuwashangaza baadhi kuelewa kwamba, Ingawa wapagani wanajulikana sana kwa kutumia mara kwa mara kwa neno “kupingana” katika kusisitiza kwamba waandishi wa Biblia walikosea, watetezi wa Biblia wanafurahi sana kujadili “kupingana” na hasa hasa kupingana hasa ni kitu gani. Kama ilivyo kwenye majadiliano yoyote yenye maana, hatuwezi kuwa na mazungumzo yenye mantiki kuhusu “kupingana” isipokwa hili neno litafasiriwe na lieleweke kwanza.

Sheria ya kupingana ni moja ya msingi muhimu sana wa kufikiri. Kiukweli, karne kuu ya Nne K.K. Mwana falsafa wa Kigiriki, Aristotle aliandika katika kazi yake mashuhuri ya Filosofia, inayoitwa ‘Metaphysics’ kwamba hii sheria, ni “sheria muhimu kuliko zote” (4; 3). Ni sheria “ambayo kila mmoja anapaswa kuwa nayo, anayeelewa chochote yaani, … na ambayo kila mmoja anapaswa kuielewa, anayeelewa chochote” (4: 3). Sheria ya kupingana ni ipi? Ni kama Aristotle alivyodokeza, “kwamba sifa zile zile haziwezi, kwa wakati mmoja kumilikiwa na kutomilikiwa na somo moja na kwa namna moja” (4: 3). Kwa maneno mengine, kama kitu kile kile, kinasemekana kuwa, na kutokuwa (1) kwa mtu yule yule, mahali, au kitu kile kile (2) kwa wakati huo huo na (3) kwa mtazamo ule ule, hapo “kupingana” halisi kabisa kupo. Kwa mfano, haiwezekani kwa gilasi ya maji ile ile kuwa tupu kabisa na kujaa kabisa, kwa wakati huo huo na kwa maana ile ile. 

Hata hivi, kama moja ya hizo namna tatu zilizotajwa hapo juu sio kweli, au haijulikani, mtu hawezi kutetea kwamba kuna “kupingana”. Tunaweza kuwa na uhakika, kwamba tunaongelea gilasi ile ile ya maji, kwa wakati ule ule na kwa maana ile ile? Kama ndivyo basi kuna kupingana. Na kama sivyo kupingana hakupo. Kama zile namna tatu hazieleweki, haiwezi kuthibitika kwamba kupingana kupo, na sheria namba moja (iliyojadiliwa katika sehemu ya I ya makala haya) inahusika; Waandishi wa Biblia hawana hatia mpaka itakapothibitishwa vinginevyo.

Zingatia sheria ya kupingana kwenye kauli mbili tofauti (1) “Ricky Smith ni tajiri” na (2) “Ricky Smith ni maskini”. Je sentensi hii zinapingana? Wengi wanaweza kujaribiwa kwa kusema haraka , “Naam”. Hata hivi bila kujua kwa hakika kwamba kauli hizo zimetolewa kuhusu tajiri, Ricky Smith wa huko Oklahoma, wakati kauli ya pili ni kuhusu Ricky Smith mwingine, aliye maskini anayeishi New York. Tunapolinganisha kauli mbili, lazima tuhakikishe kwamba mtu yule yule, sehemu ile ile, kitu kile kile, muda ule ule, ndivyo vinavyoangaliwa.

Lakini vipi kama tunaongelea Ricky Smith yule yule? Je kauli za Ricky Smith ni tajiri na Ricky Smith ni maskini, zitakuwa zinapingana? Sio lazima pia. Inaweza kuwa vipindi viwili tofauti vya muda vinaangaliwa. Ricky Smith anaweza kuwa alikuwa maskini akiwa mtoto na akaendelea kupambana katika umasikini mpaka mwanzoni mwa umri wa miaka 20, Ricky Smith aliyekuwa tajiri sana wakati akiwa na miaka 40. Hivyo, kama kauli zile mbili kuhusu Ricky zinarejea nyakati mbili tofauti katika maisha yake, hakika hazipingani.

Nini zaidi, inawezekana kwamba Ricky Smith yule yule akawa masikini na tajiri, hata kama ni kwa wakati mmoja, kama maneno “tajiri” na “masikini” yametumika kwa maana tofauti. Ricky Smith anaweza kuwa bilionea (tajiri), lakini kama sio Mkristo, kiroho ni masikini. Kwa upande mwingine Ricky Smith anaweza kuwa hana kitu (masikini), lakini akawa “katika Kristo” akiwa na “Baraka zote za rohoni” (Waefeso 1: 3) na kwa njia hiyo akawa tajiri kiroho. (“Je Mungu hakuwachagua maskini wa dunia hii wawe matajiri wa imani” – Yakobo 2: 5?)  Isipokuwa kama maneno yametumika kwa maana moja, basi Ricky Smith angeweza akawa tajiri na masikini kwa wakati mmoja.

Ikiwa neno “kupingana” limetafasiriwa na kueleweka vizuri, basi wanafunzi wa Biblia na Wapagani wataona haraka kwamba, kinachoitwa “kupingana” ni tofauti za kawaida tu ambazo hazihitaji kupingana. Watu tofauti, sehemu, na vitu vinaweza kujadiliwa. Nyakati tofauti zinaweza kuzingatiwa. Au maneno na kauli vinaweza kutumiwa kwa maana tofauti. Zingatia hizi kanuni tatu juu ya madai ya matatizo katika maandiko matakatifu.

Je ni Mtu yule yule, Sehemu ile ile au Kitu kile kile, vinavyozingatiwa? 

Matendo 12: 2 na Matendo 15: 13.

Kwa mjibu wa Matendo 12: 1, 2, “Mfalme Herode alinyoosha mikono yake, kuwatenda mabaya baadhi ya watu wa Kanisa. Akamuua Yakobo ndugu yake Yohana, kwa upanga.” Sura tatu tu baadaye, hata hivi Luka anaandika kwamba Yakobo alikuwa hai na mzima wakati wa mkutano mkuu wa Yerusalem (Matendo 15: 13…). Tukio lililofanyika baada ya kifo cha Yakobo. Inawezekanaje zote, Matendo 12 na Matendo 15 kuwa sahihi? Inawezekanaje Yakobo kuwa amekufa na anaishi kwa wakati mmoja? Maelezo rahisi na ambayo yanawezekana ni kwamba, Matendo 12: 2 na Matendo 15: 13 zinarejea watu tofauti – ambao wote waliitwa Yakobo. Yakobo aliyepoteza maisha yake mikononi mwa Mfalme Herode, alikuwa ni Mtume, na ndugu wa Yohana (Matendo 12: 2), Mwana wa Zebedayo (Mathayo 4: 21). Yakobo wa Matendo 15, alikuwa ni ndugu wa Bwana (Galatia 1: 19, Mathayo 13: 55; Matendo 12: 17). Jina Yakobo linatoka mara 42 katika Agano Jipya, likiwarejea watu wanne (4) tofauti. Hao wawili waliotajwa hapo juu, pamoja na Yakobo mwana wa Alfayo (Luka 6: 15) na Yakobo baba yake na Yuda (Luka 6: 16). Kama ilivyo kwa mtu yeyote katika maandiko matakatifu, Uangalifu mkubwa lazima uwepo kwa mtu yule ambaye maandiko husika yanamhusu.

Mathayo23: 35 na 2 Nyakati 24: 20

Mfano wa Yakobo katika kitabu cha Matendo ni wa awali kabisa. Katika nyakati zingine katika maandiko matakatifu, rejea kwa mtu maalumu inaweza ikawa si halisi sana, na kwa kiasi kikubwa inaweza ikapingwa. Kwa mfano, katika Mathayo 23: 35, Yesu alirejea kwa Wayahudi waliomuua “Zakaria, mwana wa Barakia kati ya patakatifu na madhabahu”. Wapagani wamebisha kwamba huyu Zakaria, “ni mwana  wa Yehoyada hasa kama inavyoonyehwa na 2 Nyakati 24: 20 … Jina Barakia halimo kwenye Agano la Kale” (McKinsey, 2000, ukurasa 30; rejea Morgan, 2003). Ukweli ni kwamba, hata hivyo, haiwezi kuthibitishwa kwamba Yesu alikuwa  akirejea Zakaria mwana wa Yehoyada” (2 Nyakati 24: 20) katika karipio lake kwa Mafarisayo katika Mathayo 23: 35. Swali la maana linaweza kuwa kwamba Yesu alikuwa akirejea mmoja wa, angalau watu watatu;

Kwanza, inaweza kuwa kwamba Yesu alikuwa akirejea kwa Zakaria, nabii mdogo, aliyehubiri nyakati za Ezra (Ezra 5: 1), miaka 400 baada ya Zakaria mwana wa Yehoyada, kinyume na  maoni ya Dennis McKinsey kwamba “jina Barakias au barakia, haliko katika Agano la Kale” (Ukurasa 30), Zakaria, nabii mdogo, anaitwa hasa mwana wa Barakia (inaandikwa Barakias katika Septuagint – EL), mwana wa Ido” (Zakaria 1: 1; rejea Ezra 5: 1; 6: 14). Ingawa waandishi wa Agano la Kale hawakuandika juu ya kifo chake, Yesu, mwana wa Mungu, anaweza kujua jinsi alivyokufa, na huenda ilijulikana kupitia simulizi za Kiyahudi. [Angalia; mtu lazima aweke akilini kwamba Agano la Kale, sio chanzo pekee cha taarifa za Agano Jipya kuhusu nini kilitokea tangu uumbaji mpaka kuja kwa Kristo. Waandishi wa Agano jipya walivuviwa na Mungu (2 Petro 3: 16; 1 Wakorintho 14: 37; Yohana 16: 13). Paulo alijuaje kwamba Yanes na Yambre walipingana na Musa (2 Timotheo 3: 8 pamoja na fafanuzi), wakati majina ya waganga wa Farao hayakutolewa katika Agano la Kale? Yuda alijuaje kwamba, Malaika mkuu Mikaeli na Ibilisi walishindana juu ya mwili wa Musa” (Yuda 9), wakati hakuna mwandishi wa Agano la Kale aliyetaja tukio kama hilo? Paulo na Yuda ama walifahamu ukweli huo toka katika simulizi na wakauanika kwa uvuvio, au Mungu aliwafunulia habari hizi kwa miujiza. Hali kadhalika katika Mthayo23: 35  Yesu angeweza kuwa alirejea kwenye kifo cha mmoja wa Manabii wa Agano la Kale, ambacho hakikuandikwa katika Agano la Kale, lakini kilijulikana kwa Mungu na labda simulizi za kiyahudi pia.

Pili; Ingawa wengi wanawaza kwamba Yesu alikuwa anarejea kwa mfia dini aliyeitwa Zakaria toka nyakati za Agano la Kale, kuangalia vizuri maoni ya Yesu, kunaweza kufunua vinginevyo. Aliwakemea Mafarisayo, akisema

Ole wenu Waandishi na Mafarisayo, wanafiki! Kwa kuwa mnayajenga makaburi ya Manabii na kuyapamba maziara ya wenye haki, na kusema kama sisi tungekuwepo zamani za baba zetu, hatungalishirikiana nao katika damu ya Manabii. Hivi mwajishuhudia wenyewe, kwamba ninyi ni wana wao waliowaua Manabii, kijazeni basi kipimo cha baba zenu. Enyi nyoka, wana wa majoka, mtaikimbiaje hukumu ya jehanamu? Kwa sababu hiyo angalieni, mimi natuma kwenu Manabii, na wenye hekima na Waandishi, na wengine wao ninyi mtawaua, na kuwasulubisha na wengine wao mtawapiga katika Masinagogi yenu na kuwafukuza mji kwa mji, hivyo ije juu yenu damu yote ya haki, iliyomwagika juu ya nchi, tangu damu ya Habili, yule mwenye haki hata damu ya Zakaria bin Barakia, mliyemwua kati ya patakatifu na madhabahu. Amini nawaambia, mambo hayo yote yatakuja juu ya kizazi hiki (Mathayo 23: 29-36 pamoja na fafanuzi).

Angalia kwamba Yesu aliongea na maadui zake wa karne ya kwanza, akisema “Mulimwua” Zakaria, mwana wa Barakia (Mathayo 23:35). Usomaji wa moja kwa moja wa aya hii, bila kufikiria kwamba Zakaria alikuwa mmoja wa zaidi ya watu dazeni mbili, waliokuwa na jina Zakaria katika Agano la Kale, inaweza kumaanisha kuwa Mafarisayo wenyewe, walimuua mwenye haki aliyeitwa Zakaria kwenye miaka ya 30BK. Labda, kama Burton Coffman alivyohitimisha:

Kristo hapa alirejea mauaji ya siri yaliyofanywa, sio na mababu zao, bali wao wenyewe … Kristo alijaribu na hilo “pigo la radi” la ukweli ili liwaingie, lakini hata hilo lilishindwa. Kwamba hakuna mauaji kama hayo yaliyoandikwa katika Agano la Kale au Agano Jipya, na kwamba hapakuwa na ufahamu wa kawaida juu ya hilo katika siku za Kristo, na kwamba hakuna simulizi zilizosimuliwa zikirejea jambo hilo – Vitu hivi havileti ugumu kabisa, lakini vinalenga moja kwa moja kwa Mafarisayo na kuonyesha juhudi zao katika kufunika matendo yao maovu  na kuyaficha yasionekane na wengi … Ni ushahidi zaidi wa upotovu wao, kwamba hakuna hata mmoja wao aliyekiri, hata baada ya yeye, aliyejua mawazo yao, kuyafunua hadharani! Hatia yao ya siri vilikwenda nao kaburini, isipokuwa kwa huu mwale wa mwanga, kutoka kwenye midomo ya Kristo, ilifanya ijulikane wakati wa tukio la kuhukumiwa kwao kwenda kuzimu kwa uovu wao (1974, ukurasa 375, pamoja na fafanuzi).

Tatu; Zingatia ukweli kwamba Msemaji wa Mungu mara kadhaa alisema vitu ambavyo havijaja, kama vile vimeshakuja, (Kama inavyojulikana “ukamilifu wa kinabii” rejea Isaya 53; 21: 1-10), inaweza kuwa (hata hivi kwa uwezekano mdogo) kwamba Yesu alikuwa anaongelea juu ya kifo cha Zakaria ajaye. Kwa mujibu wa Yosefu, karibu miaka 35 kufuatia kifo cha Yesu, Wazelote wawili walimchinja Zakaria. Mwana wa Baruchi, katikati ya Hekalu, kwa sababu tu ni tajiri, kwa kuchukia uovu na kupenda uhuru (1984, 4:5:4).

Jibu lolote liwalo lote kwa swali hili, “Juu ya Zakaria yupi Yesu alimrejea?” Kitu kimoja hakina mashaka kabisa; Wapagani hawana hata kipande kidogo cha ushahidi kwamba Mathayo 23: 35 ni aya isiyo na uvuvio na yenye makosa. Inaweza kuwa kweli kwamba Yesu alikuwa akirejea kwa Zakaria tofauti kabisa na yule anayetajwa katika 2 Nyakati 24: 20. Na kama sheria ya kupingana inavyoeleza, isipokuwa imethibitishwa kwamba mtu yule yule ndiye anayezingatiwa katika kauli hizi mbili tofauti, si haki na haina maana kudai kwamba kuna kupingana.

Je ni Kipindi kimoja cha Wakati Kinachozingatiwa.

Mwanzo 1: 31 na Mwanzo 6: 6.

Kwenye evilbible.com Mtandao unaounga mkono “kusambaza ukweli mbaya juu ya Biblia” (“Biblical …” 2013), Madai ya kwanza kabisa juu ya “kupingana kwa wazi” yaliyoorodheshwa inahusisha Mwanzo 1: 31 na Mwanzo 6: 6. Kwa kuwa Mwanzo 1: 31 panasema, “Mungu akaona kila kitu alichokifanya, natazama ni chema sana” na Mwanzo 6: 6 panafunua kwamba, “Bwana akaghairi kwa kuwa amemfanya mwanadamu duniani, akahuzunika moyo” Biblia inasemekana kujipinga na kutoaminika. Inadaiwa, Mungu hawezi kuridhishwa na kutoridhishwa na uumbaji wake. Ukweli ni kwamba, hata hivyo, Mungu angeridhika na kutoridhika na uumbaji wake, Kama kauli zile zilikuwa zikirejea nyakati mbili tofauti. Mwanafunzi yoyote wa Biblia anajua kwamba, ingawa sura nne tu kamili, zinatenganisha, Mwanzo 1: 31 na Mwanzo 6: 6 –  tukiongelea mpangilio wa matukio,  Aya hizi mbili zimetenganishwa na zaidi ya miaka 1,000. “Mwanzoni Mungu alifurahishwa na uumbaji wake, miaka mamia kadhaa baadaye, “Bwana akaona kwamba uovu wa mwanadamu ni mkubwa duniani, na kwamba kila kusudi analowaza moyoni mwake ni baya tu siku zote” (Mwanzo 6: 5), Mungu baadaye “alihuzunika kwamba amemuumba mwanadamu duniani, na akahuzunika moyo” (Mwanzo 6: 6). Panatuambia wazi kwamba maelezo rahisi kama hayo yameepuka kwa dhahiri fikra za Wapagani.

Mathayo 27: 5 na Matendo 1: 18

Kwa miaka sasa, maelezo juu ya kifo cha Yuda Iskariote, yamekuwa ni moja ya madai juu ya Biblia kujipinga, yanayorejewa na wanaohoji usahihi wa Biblia. Inaonekana kama vile kila kitabu cha kipagani, au mtandao, unaotilia shaka uadilifu wa Biblia, wanaorodhesha kifo cha Yuda, kama moja ya kutokubaliana kwa wazi katika maandiko matakatifu. Wakati ambapo Mathayo, aliandika kwamba Yuda, “alikwenda akajinyonga” baada ya kumsaliti Yesu, kwa vipande 30 vya fedha (27: 5), Luka aliandika, “akaanguka kwa kasi, akapasuka matumbo yake yote yakatoka” (Matendo 1: 18). Kwa sababu Mathayo tuanataja Yuda kunyongwa, wakati Luka alitaja Yuda  kuanguka kifudi fudi na kupasuka katikati, kupingana halisi kunadhaniwa kuonekana wazi.

Tofauti kati ya maelezo haya mawili yanaelezeka kirahisi na yana maana, tutakapozingatia kwamba Mathayo na Luka walikuwa wa kirejea nyakati mbili tofauti. Mathayo aliandika kujinyonga kwa mwanzo kwa Yuda, wakati Luka aliandika kilichofanyika wakati fulani baadaye, (labda siku kadhaa baadaye).  Mara baada ya Yuda kujiua, mwili wake, ungeanza kuoza, kama maiti imeachwa tu (bila kujaribu kuihifadhi), bakteria mara wanaanza kuvunja vunja viungo mbalimbali vya mwili, na matokeo yake, hewa hutoka ndani ya mwili, ambayo hatimaye husababisha mwili kuvimba. Miaka michache iliyopita, kijijarida kiliripoti jinsi Nyangumi mkubwa, alivyojileta mwenyewe ufukweni mwa Taiwan na akafa. Akiwa njiani, akisafirishwa kupitia jiji la Taiwani, kwenda kwenye kituo maalum cha utafiti, yule mamalia aliyevimba na ambaye hakutobolewa, akapasuka, na kulowanisha wapita njia na waendesha pikipiki kwa damu na matumbo. Kwa mujibu wa mwanasayansi mmoja wa Taiwani, “Kwa sababu ya taratibu za asili za kuoza, hewa nyingi ilijikusanya, na msukumo ulipojijenga, ukawa mkubwa sana, tumbo la Nyangumi likapasuka” (Whale Explode… 2004). Kuhusu kuoza kwa namna hiyo, kwa hakika siyo vigumu kadhani  kwamba kuoza kwa mwili wa Yuda, ambao unaweza kuwa unavimba kwa siku kadhaa, unaweza kuwa ulianguka, umbali mfupi (kutoka popote uliponing’inia), na kupasuka wazi kirahisi, mara ulipo gonga ardhi. Kama Wayne Jackson alivyohitimisha kuhusu Yuda katika maoni yake bora juu ya Matendo ya Mitume, “Lugha hailazimishi uhasama. Ama alijinyonga mwenyewe toka juu sana. Kwa kamba kukatika, au vingine, hakuna aliyeondoa mwili wake kwa muda, hatimaye ulianguka kwa uzito wake, na mwili ule uliooza ukapasuka (2005 ukurasa 13). Tena sababu kwamba Mathayo 27: 5 na Matendo 1: 18, hazipingani, tukizingatia kifo cha Yuda, ni kwa sababu hawazingatii muda ule ule kabisa – Angalau mpagani hawezi kuthibitisha kwamba wanarejelea muda ule ule – na hivyo madai ya kupingana hayaonekani, na hakuna kuwajibika.

Je Maneno yanayolinganishwa na Semi, Vimetumika kwa Maana ile ile?

Mathayo27: 5-7 na Matendo 1: 18.

Maelezo juu ya kifo cha Yuda, siyo tatizo pekee ambalo Wapagani wanalo juu ya Matendo 1: 18. Kwa kuwa Mathayo 27: 5-7, inaonyesha kwamba kuhani mkuu, alitumia fedha ya usaliti, ambayo Yuda aliitupa Hekaluni, kununua konde la mfinyanzi, Wadadisi wanatetea kwamba kuna kupingana, kwa sababu Matendo 1: 18, panaweka wazi kwamba Yuda, alinunua lile konde kwa fedha ya damu. Ni wazi kwamba Yuda asingeweza kununua konde kwa sababu alitoa vipande 30 vya fedha kuwarudishia wakuu wa makuhani, kabla ya kujinyonga. Hivyo kusema kwamba Yuda alinunua konde la mfinyanzi ni kinyume na ukweli.

Kama mmoja anaamini, ni kosa kusema kwamba baba alinunua   gari kwa ajili ya kijana wake, wakati hasa kijana amenunua gari kwa dola 3, 000 ambazo baba yake amempa, hivyo Matendo 1: 18 na Mathayo 27: 5-8 zinaweza kuchukuliwa kuwa zinapingana. Kama mmoja anaamini kwamba ni udanganyifu kusema mwajiri, aliwanunulia chakula wafanyakazi wake, wakati kiukweli, ilikuwa ni mmoja wa wafanyakazi aliyetoa fedha kwa mhudumu, hivyo matukio yaliyoandikwa katika Matendo 1: 18, yanaweza kunekana kama maigizo. Lakini watu wasiopendelea na wenye akili, hawawezi kufikia hitimisho kama hili, kwa sababu watu wengi wanatambua ukweli wa sheria inayofahamika vyema “Yeye anayetenda kupitia mtu mwingine, anachukuliwa katika sheria kutenda yeye mwenyewe” (Agency 2010), ambayo imeegemea kwenye msemo wa kilatini “Qui facit per alium, facit per se.”

Katika Matendo 1: 18, msomaji halazimishwi kuhitimisha kwamba Yuda binafsi alinunua konde la mfinyanzi, bali kama inavyoonekana, kote katika maandiko matakatifu, Luka alikuwa akionyesha kwamba Yuda aliwezesha, namna ya kununua hilo konde. (Kumbuka, mzigo wa kuthibitisha uko juu ya yule anayedai kupingana kwamba Luka angeweza kuwa hatumii neno kununua, kwa maana moja, na uthibitisho halisi kama huo haujawahi kutolewa). Waandishi wa Biblia mara kwa mara waliwakilisha mtu kama anafanya kitu, wakati kiukweli, alitoa jinsi ya kufanya kitu hicho. Kwa mfano, Musa aliandika juu ya jinsi Yusufu alivyoongea na ndugu zake, kama kumuuza katika Misri (Mwanzo 45: 4, 5, rejea Matendo 7: 9), wakati hasa walimuuza kwa Waishimaeli – ambao baadaye wakamuuza Misri. Yohana alieleza kwamba “Mafarisayo wamesikia kwamba Yesu anafanya wanafunzi wengi kuliko Yohana na kuwabatiza, (lakini Yesu mwenyewe hakubatiza bali wanafunzi wake) (Yohana 4: 1-3). Biblia inaposema “Pilato alimchukua Yesu na kumpiga  mijeledi (Yohana 19: 1), watu wengi wanaelewa inawezekana aliamuru Yesu kupigwa, na sio kwamba alifanya kupiga yeye mwenyewe.

Kama mtu atasema kwamba Yuda “alinunua” konde kwa ijara ya udhalimu (Matendo 1: 18), au kwamba kuhani mkuu, “alizinunulia konde la mfinyanzi” (Mathayo 27: 7), ameeleza ukweli ule ule isipokuwa kwa njia tofauti.

Mathayo 23: 35 na 2Nyakati 24: 20.

Wakati tukizingatia namna tofauti ambazo kwazo waandishi walitumia maneno na misemo, ni sawa kutembelea tena, Mathayo 23: 35 na 2 Nyakati24: 20. Chukulia kwamba Yesu alipotaja “Zakaria mwana wa Barakia (Mathayo 23: 35), kwamba alikuwa akirejea kwa Zakaria mwana wa Yehoyada (2Nyakati 24: 20). Rejea kama hiyo bado si lazima iweze kupingana kwa angalau sababu mbili; Ya kwanza; Inawezekana sana, Barakia na Yehoyada walikuwa ni mtu yule yule, lakini akawa na majina tofauti. Baba mkwe wa Musa alijulikana kama Reueli na Yethro (Kutoka 2: 18; 3: 1). Gidioni alipata jina Yerubaali, baada ya kuharibu madhabahu ya Baali (Waamuzi 6: 32; 7: 1; 8: 29, 35). Katika 2 Wafalme 15, Baba wa Mfalme Yotham, aliitwa yote Azaria (Mstari wa 7) na Uzia (Mstari wa 32). Majina ni tofauti bali yanarejea mtu yule yule (2 Nyakati 26: 1-23; Isaya 1: 1). Mtume Petro wakati mwingine anaitwa Petro, Simoni, Simoni Petro na Kefa (Mathayo 14: 2; 16: 16; 17: 25; Yohana 1: 42; 1 Wakorintho 1: 12). Watu wamevaa majina mengi kwa karne. Katika nyakati hizi, watu wengi, wangefikiri watu kadhaa wanaoitwa kwa majina mbalimbali. (ingawa kijana wangu mkubwa anaitika kwa jina la kati tu, “Bo”, wakati fulani tunamwita kwa jina lake la kwanza “Elisha.” Na nyakati nyingine tunaweza kumwita kwa jina lake kamili “Elisha Lyons”). Je haiwezekani kwamba Yehoyada pia alijulikana kama Barakia? Inawezekana! Mtu anashangaa kwa nini wadadisi wa Biblia wana hakika kwamba Yesu alifanya makosa, wakati hata wao wamezoea kuwaita wengine kwa majina mbalimbali.

Inaweza pia kuwa Yehoyada alikuwa babu wa Zakaria na Barakia alikuwa baba yake. Neno “mwana” linatumika kwa maana kadhaa katika maandiko matakatifu. Mbali na kulitumia kuashiria mwana kwa kuzaa hasa, waandishi wa Biblia  wamelitumia kumaanisha; (1) Mkwe (1 Samweli 24: 16; ikirejea 18: 27), (2) Mjukuu (Mwanzo 29: 5), (3) Kizazi (Mthayo 1: 1) (4) Mwana kwa uumbaji, kama ilivyo kwa suala la Adam (Luke 3: 38), (5) Mwana kwa elimu au mafunzo (1Samweli 3: 6) nk. Baada ya kusoma Mwanzo 29: 5, mtu anaweza kufikiri kwamba Labani alikuwa mwana wa Nahori, lakini Mwanzo 24, panaelezea kwamba, alikuwa hasa ni mjukuu wa Nahori (24: 24, 29 ikirejea 22: 20-24). Mefibosheti anaitwa mwana wa Sauli katika 2Samweli 19: 24, wakati hasa alikuwa mwana wa Yonathani, mwana wa Sauli (2 Samweli 9:6; 4: 4). Mefibosheti alikuwa kiufundi, ni mjukuu wa Sauli, ingawa maandiko matakatifu yanamrejea kwa urahisi tu, kama “mwana wa Sauli”. Hii ni mifano miwili tu ambapo Biblia inapeleka kwa msomaji kwamba neno “mwana” lilitumika kumaanisha, mjukuu. Mtu anaweza akashangaa, ni mara ngapi, neno hili “mwana” limetumika namna hii kote katika maandiko, na bado, kinyume na mfano wa Labani na Mefibosheti, na halikufafanuliwa kuwa ni wajukuu. Kwa kweli Zakaria mwana wa Yehoyada, unaweza kuwa ni mmoja wa mifano kama hiyo. Kwa kuzingatia uwezekano huu, mtoa maoni, R.C. Lenski aliandika;

Hii inawezekana kama tutakumbuka umri mkubwa wa Yehoyada, miaka 130, na tunapotafakari matendo yake makuu, na kuyafanya kusifiwa sana kuitwa mwana wake. Hivyo katika Nyakati, Zakaria, angeitwa kwa jina la babu yake  aliye mashuhuri, lakini katika Mathayo kwa jina la Baba yake, jina la baba, likiwa limehifadhiwa katika simulizi za kiyahudi, au katika rekodi za ukoo. Wayahudi pia mara kwa mara walimwita mtu “mwana” wa babu shujaa, hasa wakati babu mwenyewe akiwa bado hai. (1961, ukurasa 920).

Ukweli ni kwamba, kuna maelezo halali ya uwezekano kadhaa, wa kwa nini Yesu alimrejea Zakaria kama “mwana wa Barakia” na wowote kati ya uwezekano huo kihalali kabisa inaondoa hizo lawama za kipuuzi za kupingana. Kiurahisi, kwa sababu tunaweza tusijue kwa hakika utambulisho wa Zakaria, aliyetajwa na Yesu, haimaanishi tuna haki kumuita Yesu na Waandishi wa Biblia kuwa hawana uvuvio. Ki ukweli kupingana kwa wazi katika suala hili hakupo katika Biblia, bali katika mashitaka ya mdadisi wa Biblia Dennis McKinsey. Kwenye ukurasa wa 30 wa kitabu chake “Biblical Errancy” (Makosa ya Kibiblia), McKinsey alisisitiza kwamba Zakaria wa Mathayo 23: 35 “Ni mtoto hasa wa Yehoyada.” Hata hivyo baadaye katika kitabu hicho hicho aliandika (haraka kufuatia nukuu katika Mathayo23: 35); “Zakaria aliyetajwa aliuawa Yerusalem mwaka 69 BK, hivyo kwamba Mathayo anamfanya Yesu arejee tukio la miaka 40 baada ya kifo chake. Huyu ni  yule yule Zakaria Baruku, ambaye, kwa mujibu wa Josefu, alichinjwa Hekaluni, mda mfupi kabla ya kubomolewa Yerusalemu” (Ukurasa wa 195). Kwa kweli ni Wapagani, sio Yesu, Mathayo, wala mwandishi yeyote aliyevuviwa anayejipinga.

Taarifa za Nyongeza sio Lazima Zipingane.

Moja kati ya sheria za tafasiri zinazopuuzwa mara kwa mara, na ambazo wadadisi wa Biblia hawaijali wanaposhambulia maandiko matakatifu, ni kwamba, habari za ziada sio lazima ziwe habari zinazopingana. Mwandishi mmoja wa Biblia anapotoa maelezo zaidi ya mwingine juu ya jambo fulani, sio sahihi kusema kwamba mmoja wa waandishi hao amekosea. Mwandishi wa habari katika karne ya 21, anaandika juu ya mtu pembezoni mwa barabara, ambaye ameepuka kifo sasa hivi kufuatia janga fulani, wakati mwandishi mwingine anaandika jinsi  mtu yule yule na mke wake (aliyesimama karibu yake) wanavyoteseka baada ya kupona chupuchupu kwenye janga hilo, haimaanishi mwandishi wa kwanza alikuwa anakana uwepo wa mke. Kwa sababu zake, zisizojulikana kwa wasomaji wake, alichagua kuongelea mmoja wa waliopona.

Chukulia umesikia mkimbiaji wa chuo kikuu akisema kwamba alichana sehemu ya ndani ya misuli ya goti lake la kushoto wakati anacheza mpira wa kikapu, akiwa sekondari mwaka 2012. Lakini baadaye unamsikia akisema kwamba, alichana sehemu ya ndani ya misuli ya goti lake la kulia, akicheza mpira wa kikapu, akiwa sekondari mwaka 2012. Je kauli hizi zinapingana? Unaweza kumdhania huyu ndugu anadanganya? Hapana kabisa. Kwa nini? Kwa sababu inaweza kuwa kabisa kwamba, huyu ndugu alijeruhi goti lake la kushoto na goti lake la kulia katika mwaka ule ule. (Watu wengi yamewakuta haya). Habari ya nyongeza, au ya pekee, haimaanishi ushuhuda wa watu wawili tofauti unapingana, bali unaweza kuwa unajazilizana. Mara nyingi katika maandiko, na hasa ndani ya maelezo ya Agano Jipya, habari za ziada zinatolewa ambazo wadadisi hawawezi kuzithibitisha wazi kuwa zinapingana.

Yohana 19: 38 – 40.

Zingatia jinsi Mathayo, Marko na Luka, walivyoandika juu ya jinsi mtu aitwaye Yusufu, alichukua mwili wa Yesu, kufuatia kusulubiwa kwake, “akauzinga kwenye sanda ya kitani, na akaulaza katika kaburi lililochongwa mwambani” (Luka 23: 53; Mathayo 27: 59, 60; Marko 15: 46). Mtume Yohana hata hivi, aliandika kwamba, Yusufu hasa alisaidia katika kumzika Yesu, aliandika; “Yusufu wa Arimathaya … alichukua mwili wa Yesu. Na Nikodemu, ambaye mwanzo alikuja kwa Yesu usiku, naye pia alikuja, akileta mchanganyiko wa manemane na udi, yapata ratili mia. Basi wakautwaa mwili wake Yesu wakaufunga sanda ya kitani pamoja na yale manukato, kama ilivyo desturi ya Wayahudi katika kuzika” (Yohana 19: 38-40). Je maelezo ya kuzikwa kwa Yesu yanapingana? Wapagani hawawezi kuthibitisha kwamba kuna shida hiyo. Tukio hili, kwa urahisi ni mfano wa habari za ziada, zikitolewa na mmoja wa waandishi wa Biblia. Ingekuwa kwamba Mathayo, Marko na Luka walisema kwamba, Yusufu alikuwa mtu pekee aliyehusika katika maziko ya Yesu, hapo Wapagani wangekuwa na jambo la kubishia. Lakini kama ilivyo, Yohana kiurahisi alijazilizia maelezo ya wengine, akiongeza ukweli wa ziada kwenye simulizi.

Yohana 18: 40.

Marko na Luka walipoandika jinsi wayahudi walipomwomba Pilato amwachie Baraba, wote walimwita muuaji (Marko 15: 7; Luka 23: 18, 19; Matendo 3: 14). Na bado Yohana alipoandika kuhusu Baraba, aliondoa mjadala wote juu ya ubaya wake wa nyuma, na kirahisi alionyesha kwamba “Baraba alikuwa mnyang’anyi” (Yohana 18: 40). Je inawzekana kwamba Baraba alikuwa, vyote, mwizi na muuaji? Naam. Kuna magereza ngapi duniani leo, zinazoweka watu waliofanya vyote, uuaji na wizi?

Yohana 20: 1

Baadhi ya sehemu zinazodadisiwa sana za Biblia, ni zile zinazoandika ushuhuda wa kufufuka kwa Yesu. Kwa mujibu wa Dan Barker, “Ufufuo wa Yesu ni mmoja wa simulizi chache, ambazo zimesimuliwa tena na tena katika Biblia …  Tunapolinganisha maelezo, tunaona kwamba hayakubaliani … Simulizi ya kufufuka kwa Yesu … si ya kutumainia, na haipatanishiki” (2008 ukurasa 281, 116). Maelezo ya kufufuka kwa Yesu yakoje, hakuna matumaini ya kuyapatanisha? Sababu moja ya madai haya ya uongo, ni kwa sababu Barker na wadadisi wengine wanakataa kutambua, ukweli kwamba, habari za nyongeza, sio lazima ziwe zinapingana. Ingekuwa lazima kwa mtume Yohana kutaja kila mwanamke aliyekuja kwenye kaburi la Yesu, asubuhi ya kufufuka kwake, au alikuwa na uhuru wa kutaja wachache kama alivyotaka (Yohana 20: 1 rejea Mathayo 28: 1; Luka 24: 1)? Kama Mariamu Magadalena alikuwa kaburini siku ya jumapili asubuhi, na Yohana aliandika kwamba alikuwepo, bila kuwakana wengine (waliotajwa na Mathayo, Marko na Luka) pia walikuwepo, je rekodi yake ya matukio inaweza kuwa ya kweli? Naam. Tofauti zipo miongoni mwa maelezo ya waandishi wa Injili, lakini hakuna anayeweza kuthibitisha kwamba zinaachana. Kama ambavyo mtu anaweza kusema, “nilikwenda mbugani na ndugu Bill, Bob na Bubba,” angeweza kwa kweli kusema pia, “ nilikwenda mbugani na ndugu Bill na Betty”. Kauli hizi hazipingani, mtu anamjaziliza mwingine. Mtu anaweza kutaja Bill na Betty katika muundo mmoja (mfano kwenye ibada ambapo kanisa linawajua wanandoa), na katika muundo mwingine (mfano kazini, ambapo wanaume tu ndio wanajulikana), anaweza kwa kweli akawataja wanaume tu.

Waandishi wa Biblia wanaweza kuwa hawakutaja vitu jinsi ambavyo baadhi yetu tunadhani wangefanya, lakini hayo mapenzi binafsi, au ya kimila, havibatilishi maandishi yao. Kote katika maelezo ya injili, kauli zinajazilizwa. Ushahidi wa ziada mara kwa mara hutolewa. Na ukweli ni kwamba, ujazilizwaji huo unapaswa kutegemewa kutoka kwa waandishi; waliovuviwa, na wanaojitegemea, ambao hawakushiriki katika kula njama ili kutoa kwa usahihi habari njema za Yesu Kristo. Mtu anapogundua kwamba ujazilizwaji hauwezi kulinganishwa kwa pamoja na kupingana, vingi kati ya vinavyoitwa ‘kupingana kwa Biblia, vinafafanuliwa kirahisi, na kiakili namna hiyo.

Hitimisho

Wakati mwingine kauli zinatofautiana kwa sababu zinapingana. Ukweli ni kwamba, hakuna kitu, “kinachoweza kuwa, na kutokuwa, kwa mtu yule yule, sehemu ile ile, kitu kile kile na kwa muda ule ule na kwa maana au mtazamo ule ule” kadharika tofauti sio lazima zimaanishe kwamba maelezo mbalimbali yanatofautiana. Kwa kweli ni kutowajibika na kutofikiri kutafasiri tofauti zilizoelezwa kihalali kama kupingana.

Watu kwa ujumla wanaelewa kwamba tofauti zinaweza kuwepo sana katika maelezo mbalimbali, bila mtu kuhitajika kutoa mashitaka ya kupishana. Hata hivyo, inapokuja kwenye Biblia, watu wengi wanaacha nyuma sababu na fikra za haki. Kwao maelezo tofauti lazima yawe “yanapingana”. Kueleza kwa namna tofauti na kwa waandishi tofauti, lazima kumaanishe kwamba “mtu fulani alikosea”. Ingawa haikuthibitishwa na madai yasiyothibitishwa karibu katika kila eneo la maisha linawekwa nje haraka kama madai ambayo hayana msingi, hasa inapokuja kwenye Biblia, tofauti huwa zinadhaniwa kuwa ni kupingana.

Kiuhalisia, uandikaji tofauti, lakini wa kweli katika maandiko, ndivyo hasa mtu anavyopaswa kutegemea kuvipata katika kitabu chenye vitabu vidogo 66, vilivyoandikwa na karibu waandishi tofauti 40, waliowaandikia watu tofauti, kwa nyakati tofauti, na katika sehemu tofauti na kwa malengo tofauti. Na zaidi tofauti katika maandiko matakatifu yako sambamba na zile tunazoweza kuzielezea tunazozitegemea kwenye maelezo ya kila mmoja wetu katika nyakati hizi.

Ukweli ni kwamba, kama Mitume na Manabii waliandika kwa kujitegemea, bila kushirikiana na kila mmoja, tofauti lazima zitegemewe. Hata hivi, tofauti hizo sio kupishana kunakoonyeshwa. Ni kupishana katika  akili za hao wanaokataa sheria za kupingana na sheria nyingine za msingi, zilizojadiliwa katika makala haya.

Rejea

“Agency” (2010), Cornell University Law School, http://www.law.cornell.edu/wex/agency.

Aristotle (n.d.), Metaphysics, trans. W.D. Ross, http://classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.4.iv.html.

Arndt, William (1955), Does the Bible Contradict Itself? (St. Louis, MO: Concordia).

Barker, Dan (2008), Godless: How an Evangelical Preacher Became One of America’s Leading Atheists (Berkeley, CA: Ulysses).

“Biblical Contradictions” (2013), EvilBible.com, http://www.evilbible.com/Biblical%20Contradictions.htm.

Coffman, James Burton (1974), Commentary on the Gospel of Matthew (Abilene, TX: ACU Press).

Cukrowski, Kenneth L., Mark W. Hamilton, and James W. Thompson (2002), God’s Holy Fire (Abilene, TX: ACU Press).

Davis, Mike (2008), The Atheist’s Introduction to the New Testament: How the Bible Undermines the Basic Teachings of Christianity (Denver, CO: Outskirts Press).

Dungan, D.R. (1888), Hermeneutics (Delight, AR: Gospel Light), reprint.

Greenleaf, Simon (1995), The Testimony of the Evangelists (Grand Rapids, MI: Kregel Classics).

Jackson, Wayne (2005), The Acts of the Apostles (Stockton, CA: Courier Publications).

Jackson, Wayne (no date), “A Study of Matthew 24,” http://www.christiancourier.com/articles/19-a-study-of-matthew-24.

Josephus, Flavius (1987), The Wars of the Jews, in The Life and Works of Flavius Josephus, trans. William Whitson (Peabody, MA: Hendrickson).

Lenski, R.C.H. (1961), The Interpretation of St. Matthew’s Gospel (Minneapolis, MN: Augsburg).

Loftus, John (2010), “Why I Don’t Believe the Bible is God’s Word,” Debunking Christianity, November 11, http://debunkingchristianity.blogspot.com/2006/07/why-i-dont-believe-bible-is-gods-word_12.html.

Lyons, Eric (2004), “To Galilee or Jerusalem?” Apologetics Press, https://www.apologeticspress.org/apcontent.aspx?category=6&article=730.

Lyons, Eric and Dave Miller (2004), “Biblical Inerrancy,” Reason & Revelation, June, 24[6]:57-64.

McGarvey, J.W. (1886), Evidences of Christianity (Cincinnati, OH: Standard).

McKinsey, C. Dennis (1995), The Encyclopedia of Biblical Errancy (Amherst, NY: Prometheus).

McKinsey, C. Dennis (2000), Biblical Errancy (Amherst, NY: Prometheus).

Merriam-Webster Online Dictionary (2013), http://www.merriam-webster.com/dictionary.

Miller, Dave (2003), “There Will Be No Signs!” https://www.apologeticspress.org/articles/1838.

Morgan, Donald (2003), “Bible Inconsistencies: Bible Contradictions?” http://www.infidels.org/library/modern/donald_morgan/inconsistencies.html.

Smith, Mark A. (1995), “Gospel Wars: Galilee-vs-Jerusalem,” http://www.jcnot4me.com/Items/contradictions/GALILEE-vs-JERUSALEM.htm.

Wells, Steve (2013), The Skeptic’s Annotated Bible, www.skepticsannotatedbible.com.

“Whale Explodes in Taiwanese City” (2004), BBC News, January

29, http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3437455.stm.

Imechapwa;  Aprili 30, 2006

MASHARTI YA KUNAKILI: Tunayo furaha kutoa ruhusa kwa makala hii kunakiliwa, iwe ni kwa sehemu tu, au hata yote kabisa, ilimradi tu, vigezo na masharti vizingatiwe.

---

Published September 5, 2024