Jina “Mkristo”
Jumuiya ya Wakristo ni yenye kutokeza kwa maelfu ya majina yanayovaliwa na watu mmoja-mmoja na makanisa—kutoka “Katoliki” na “Kiprotestanti” hadi Kibatisti, Methodisti, Kipresbiteri, Kipentekoste, Mashahidi wa Yehova, Kiepiskopalia, na umati wa watu wengine wasiohesabika. Wale wanaotumia maneno haya ili kutambua mwelekeo wao wa kidini pia wangedai kuwa “Wakristo”—kana kwamba maneno ya pili ni masahihisho zaidi au ufafanuzi wa jina pana, la msingi zaidi la Mkristo.
Majina haya yametoka wapi? Historia inajibu swali hili kwa kila jina. Kwa mfano, “Katoliki” maana yake ni “pamoja” au “ulimwengu.” Kwa hiyo Kanisa Katoliki linapenda kusisitiza kwamba linajumuisha kanisa la ulimwengu wote. “Baptisti” inaunganishwa na neno la Kigiriki la kuzamishwa, na hivyo inawakilisha usadikisho wa mvaaji kwamba ubatizo ni kwa kuzamishwa. “Mbatisti” ni “mzamishaji.” “Presbiteri” linatokana na neno la Kigiriki presbuteros, ambalo hurejelea aina ya serikali ambayo kwayo kanisa linapaswa kupangwa. “Mkuu” katika Agano Jipya alikuwa mmoja wa wazee wengi waliofanya kazi kama viongozi au waangalizi wa kusanyiko la mahali. “Pentekoste” inarejelea siku ya Pentekoste katika Matendo 2 wakati Roho Mtakatifu alipowawezesha mitume kunena kwa lugha. Hivyo “Mpentekoste” ni yule anayeamini katika karama za kimiujiza za Roho. Majina mengine yote, istilahi, na vyeo ambavyo watu wanaodai kuwa Wakristo hujirejelea vinaweza pia kuelezwa kwa msingi wa fundisho fulani au kipengele fulani cha Ukristo ambacho kihistoria kilikuja kupokea mkazo wa pekee kati ya kundi fulani la watu.
Je, Agano Jipya linasema nini kuhusu hali hii ya mambo? Je, Kristo anaidhinisha matumizi ya majina na maneno tofauti ili kuwatambulisha watu binafsi na makanisa? Labda mahali pa kuanzia ni katika Agano la Kale wakati nabii wa kimasiya Isaya alitabiri kwamba siku ingekuja ambapo Mungu angetekeleza “jina jipya:”
Kwa ajili ya Sayuni sitanyamaza, na kwa ajili ya Yerusalemu sitatulia;
Hata haki yake itakapotokea kama mwangaza, na wokovu wake kama taa iwakayo.
Mataifa wataiona haki yako, na wafalme wote wataona utukufu wako.
Utaitwa kwa jina jipya, litakalotajwa na kinywa cha Bwana (Isaya 62:1-2).
Unabii huu wenye kuvutia una mambo manne yanayostahili kufikiriwa kwa ukaribu: (1) Haki/wokovu ungetoka Yerusalemu; (2) Mataifa wangeona haki/wokovu huu; (3) jina jipya lingetolewa; na (4) Bwana Mwenyewe angetoa jina hilo jipya.
Mtu lazima aende kwenye Agano Jipya ili kupata utimilifu na ufafanuzi wa madai haya ya ajabu. Idadi ya majina yanatumika kuwarejelea watu wa Mungu katika Agano Jipya, ikijumuisha mwamini, mfuasi, mtakatifu, mtumishi na ndugu. Lakini maneno haya yote yalitumika hapo awali katika Agano la Kale (Kutoka 4:31; Isaya 8:16; Yohana 9:28; Zaburi 106:16; Mithali 2:8; Mambo ya Walawi 25:46,55; Nehemia 1:2) . Hawakuwa wapya. Utabiri wa Isaya ulioongozwa na roho huturuhusu kubainisha tukio hususa ambalo jina jipya lilitolewa. Kiashiria chake cha kwanza kilikuwa kwamba haki au wokovu ungetoka Yerusalemu. Hapa kuna dokezo dhahiri la kuanza kwa enzi ya Ukristo katika Siku ya Pentekoste katika 30 B.K., iliyofafanuliwa kwa kina katika Matendo 2. Baada ya kifo chake na ufufuo, Yesu aliwaagiza mitume wake kwenda Yerusalemu na kungojea ujio wa Mtakatifu. Roho (Matendo 1:4,12). Walifanya hivyo, na Roho Mtakatifu, kama ilivyotabiriwa, akawatia nguvu mitume kuwasilisha ujumbe wa Injili na kuzindua Ukristo na kanisa la Kristo (Matendo 2). Kwa hakika, katika tukio hilo la neema, kama vile Isaya alivyotabiri, njia ya wokovu ilitoka kama mwangaza, na kuendelea kutoka Yerusalemu kama vile Yesu alivyotabiri (Matendo 1:8). Jambo la kwanza la unabii wa Isaya lilitimizwa.
Hata hivyo, umati uliokusanyika siku ya Pentekoste ulikuwa na Wayahudi wote (Matendo 2:5). Kwa hakika, ingawa karibu 3,000 waligeuzwa kuwa Wakristo siku hiyo (Matendo 2:41), na maelfu kadhaa baadaye (Matendo 4:4; 5:14; 6:1,7), waongofu wote walikuwa Wayahudi. Wasamaria (nusu-Wayahudi) hatimaye waliingizwa katika kanisa la Bwana (Matendo 8:5 na kuendelea). Lakini haikuwa mpaka labda miaka minane hadi kumi baadaye ambapo Wamataifa wa kwanza walitii Injili na kuongezwa kwa kanisa. Tukio hili kubwa lilitokea wakati Petro, kwa kuchochewa na maono ya mbinguni, alikubali kwenda kwenye nyumba ya akida wa Kirumi ili kuhubiri Injili kwake, familia yake, na marafiki wa karibu (Matendo 10:24). Wao, kwa upande wao, wakawa waongofu wa kwanza kabisa wa Mataifa kwa Ukristo kutokana na kusikia ujumbe uliohubiriwa na kujisalimisha kwa ubatizo wa maji (Matendo 10:47-48; 11:14).
Lakini tazama nyuma katika unabii wa Isaya. Tendo la pili ambalo Isaya alitazamia lingetukia, baada ya wokovu kutoka Yerusalemu, ni kwamba Mataifa wenyewe wangepokea haki/wokovu huohuo na vivyo hivyo kushangilia utukufu wa Bwana. Kuongoka kwa Kornelio katika Matendo 10 anajumuisha utimizo wa kigezo cha pili cha utabiri wa Isaya. Cha ajabu, mara tu baada ya kuongoka kwa watu wa mataifa katika Matendo 10, katika sura iliyofuata, Luka aliripoti kwamba Petro alikabiliwa na Wayahudi wa Yerusalemu waliokuwa na uadui ambao walikuwa wamesikia kuhusu kuingizwa kwa Mataifa katika kanisa la Kristo. Wakristo hawa Wayahudi walisisitiza kwamba atoe hesabu ya matendo yake. Alifanya hivyo katika Matendo 11:4-18 , akisimulia kwa mfululizo matukio ya Matendo 10. Baada ya kusikia juu ya matukio haya ya ajabu yaliyopangwa na Roho Mtakatifu, Wayahudi wenye uadui waliyeyuka, wakarudi nyuma, wakamtukuza Mungu, na kukubali: “Basi Mungu akawajalia Mataifa toba liletalo uzima” (Matendo 11:18). Hiki kilikuwa kibali cha ajabu ambacho kilisafisha zaidi njia kwa ajili ya misheni ya Mataifa.
Katika hatua hii katika masimulizi yake yaliyoongozwa na roho, kuanzia Matendo 11:19, Luka aliendelea kufafanua maana kamili ya kile ambacho kilikuwa kimetoka tu kutokea. Mateso yaliyowafukuza Wakristo wa Kiyahudi kutoka Yerusalemu (Matendo 8:1-4) yaliwalazimisha kusafiri katika maeneo mengi ya Mataifa. Hata hivyo, hawa Wakristo wa Kiyahudi walikuwa wamejizuia kutoa ujumbe wa Injili kwa Mataifa (Matendo 11:19). Lakini kwa kuongoka kwa nyumba ya Kornelio, Injili sasa ilianza kuwasilishwa kwa watu wengi wa Mataifa katika mji wa Antiokia: “Na mkono wa Bwana ulikuwa pamoja nao, na hesabu kubwa ya watu wakaamini, wakamgeukia Bwana. ( Matendo 11:21 ). Kando na nyumba ya Kornelio mwenyewe, Antiokia ikawa kanisa la kwanza la Mataifa la Kristo katika historia yote ya wanadamu. Kanisa la Yerusalemu mara moja lilimtuma Barnaba kwenda Antiokia ili kuthibitisha taarifa hizo, ambaye naye (kwa mantiki kabisa) alikwenda Tarso kumtafuta “mtume kwa Mataifa,” Paulo, ili kumtambulisha katika mchanganyiko wa Antiokia. Kwa pamoja, wanaume hao wawili walitumia mwaka mzima kukutana na kanisa na kufundisha watu wengi.
Kupatana na unabii wa Isaya, masharti mawili ya kwanza kwa Mungu kumpa Mungu jina jipya yalikuwa yametimizwa. Ikiwa matumizi ya unabii wa Isaya ni sahihi, mtu anapaswa kutarajia kukabidhiwa jina jipya. Hatujakatishwa tamaa. Kauli inayofuata kabisa ya Luka ni rahisi: “Na wanafunzi waliitwa Wakristo hapo kwanza huko Antiokia” (Matendo 11:26). Ni kauli ya kutisha kama nini! Inashangaza! Isaya alikuwa sahihi kabisa—amekufa! Fikiria mambo matatu yafuatayo kuhusu wakati huu wenye kustaajabisha katika historia ya wanadamu.
Kwanza, ona kwamba tangu kuanzishwa kwa Ukristo (Matendo 2), waongofu waliitwa “wanafunzi.”Hawakuitwa Wakristo siku ya Pentekoste! Ingawa maelfu walikuwa wamegeukia Ukristo, na sasa walikuwa wa Kristo na kwa hiyo walikuwa wafuasi wa Kristo, hata hivyo hawakuitwa Wakristo. Tofauti na Uyahudi, moja ya sifa kuu za Ukristo wa Agano Jipya ni matumizi yake ya kimataifa-bila kuzingatia kabisa ukabila. Kwa maana hili kanisa la Kristo lilifikia uwepo wake kamili pale tu watu wa mataifa mengine walipoingizwa katika ushirika wake (taz. “pia kwa Wayunani” katika Warumi 1:16; 2:9-10). Hali hii ilikuja tu na kuongoka kwa Kornelio na kuanza kwa kanisa la Antiokia la Kristo. Hivyo hatusomi kile ambacho tungetarajia kupata: kwamba “wanafunzi waliitwa Wakristo kwanza katika Yerusalemu.”
Pili, Luka alijumuisha kipengele cha kisarufi kinachofaa kuzingatiwa. Alisema wanafunzi “waliitwa.” Neno alilotumia (chrematidzo) kwa kawaida linatumika katika Agano Jipya kuhusiana na matukio hayo ambapo Mungu hasa ndiye Anayefanya wito: “kuteua, kuonya, au kuteua, kwa maelekezo ya Kiungu” (Clarke, ukurasa 772; tazama McCord, 2:311). Neno hili linatokea mara tisa katika Agano Jipya: Mathayo 2:12,22; Luka 2:26; Matendo 10:22; 11:26; Warumi 7:3; Waebrania 8:5; 11:7; 12:25 (Moulton, et al., 1978, ukurasa 1011). Katika kila hali, wito wa kimungu, onyo, au maonyo yanajidhihirisha katika muktadha (Thayer, 1901, ukurasa 671; Robertson, 1930, 3:160). Kwa hakika, tafsiri kadhaa zinaonyesha matumizi haya ya neno kwa kuingiza “na/kutoka/kwa Mungu” (KJV, ASV, NASB, RSV), au “kiungu” iliyoagizwa/kuonywa (NKJV) katika baadhi ya vifungu au vyote.
Tatu, tazama kipengele cha mwisho cha unabii wa Isaya: “ambalo kinywa cha Bwana kitalitaja” (Isaya 62:2). Wanahistoria wa kanisa wanasisitiza kwamba jina “Mkristo” lilitokea kwa sababu ya mnyanyaso ambapo maadui wa Kristo walianzisha jina hilo kuwa dhihaka. Hata hivyo, wamekosea. Isaya alitabiri kwamba Mungu Mwenyewe angekuwa mwandishi wa jina hilo. Na ndivyo Alivyokuwa. Jina Mkristo, kwa kweli, ni la pekee sana hivi kwamba linatokea mara tatu tu katika Agano Jipya na kila wakati linaashiria kipengele muhimu cha jina hilo. Mbali na Matendo 11:26, ambapo utimizo wa unabii wa Isaya unaangazia kuingizwa kwa watu wa Mataifa katika kanisa la Kristo, neno hilo linatokea tena katika Matendo 26:28. Katika hali hiyo, Paulo alijikaza sana kumgeuza Mfalme Agripa. Agripa alionyesha ufahamu wake kwamba kusudi la Paulo—utume na lengo lake maishani—lilikuwa kuwafanya watu Wakristo.. Alijitahidi kuwafanya watu kuwa wafuasi wa Kristo—si wafuasi wa Musa au wa dini nyingine yoyote.
Tukio la mwisho la neno Mkristo katika Agano Jipya ni matumizi ya Petro ya neno hilo katika muktadha unaohusu mateso ambayo watu wa Mungu wanapata na adui zao: “Lakini mtu akiteseka kwa sababu ni Mkristo, asione aibu; mtukuze Mungu katika jambo hilo” (1 Petro 4:16). “Katika jambo hili” katika NKJV ni utafsiri wa maneno halisi ya Kigiriki “katika jina hili,” yaani, jina “Mkristo.” Petro alisisitiza kwamba mateso yanayorundikwa juu ya mfuasi wa Kristo yanapaswa kubebwa kwa jina Mkristo—si jina lingine la kidini.
Akiandika zaidi ya miaka 200 iliyopita, Rice Haggard alitambua umuhimu mkubwa wa jina “Mkristo” katika mpango wa mambo wa kimungu, alipoandika hivi: “[Mimi] ni heshima inayostahili kwa Bwana Yesu Kristo, mwanzilishi wa Ukristo; kwamba wale wanaokiri dini yake, wanapaswa kuvaa jina lake” (1804, ukurasa 14).
MAREJEO
Clarke, Adam (no date), Clarke’s Commentary: Matthew-Acts (New York: Abingdon-Cokesbury).
Haggard, Rice (1804), An Address to the Different Religious Societies, on the Sacred Import of the Christian Name (Lexington, KY: Joseph Charless).
McCord, Hugo (no date), Fifty Years of Lectures (Atwood, TN: Atwood Church of Christ).
Moulton, W.F., A.S. Geden, and H.K. Moulton (1978), A Concordance to the Greek Testament (Edinburgh: T. & T. Clark), fifth edition.
Robertson, A.T. (1930), Word Pictures in the New Testament (New York, NY: Harper).
Thayer, Joseph H. (1901), A Greek-English Lexicon of the New Testament (Grand Rapids, MI: Baker, 1977 reprint).
UNAKILI NA MASHARTI: Tunafurahi kutoa ruhusa kwa makala hii kuzalishwa kwa sehemu au kwa ukamilifu, mradi masharti yetu yatazingatiwa.
Masharti ya Uzalishaji→
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
