Je, Kitabu cha Mormoni kinatoka kwa Mungu?
Mtu anawezaje kutofautisha kati ya ukweli na uwongo? Je, mtu anaweza kujua ni dini gani iliyo sahihi? Je, ni lazima mtu ategemee mielekeo ya ndani na hisia zinazohusika? Au je, ukweli wa kidini unaweza kutambulika na kufahamika kulingana na tathmini lengo? Dini nyingi (kama vile, Ubudha na Uhindu) huegemeza uaminifu wao juu ya uzoefu fulani wa fumbo au upitao maumbile. Hata baadhi ya makundi ya “Kikristo” (kama vile, Wapentekoste, Wapresbiteri, Wamethodisti, Wabaptisti, na wengineo.) wanadai kwamba uaminifu wao na uhalisi wao unaweza kuthibitishwa kwa msingi wa Roho Mtakatifu Ambaye, wanasema, huwapa uhakikisho wao. Lakini Biblia inapochunguzwa, hakuna jukumu kama hilo lililowekwa kwa Roho Mtakatifu. Dini za mafumbo zimekuwepo siku zote, na zimesisitiza kwamba zilikuwa wapokeaji wa uongozi na mwongozo kutoka kwa nguvu kuu ambazo “zinasikika vizuri zaidi kuliko kuambiwa.” Mungu wa Biblia, kwa upande mwingine, kila mara alitoa ushahidi—uthibitisho—wa asili ya kimungu ya ujumbe kabla ya kutarajia watu waamini (Yohana 10:37-38; 20:30-31; 1 Wathesalonike 5:1-5; 21; 1 Yohana 4:1; Kumbukumbu 18:21-22).
Asili ya ukweli ni kwamba haitegemei uzoefu wa kibinadamu wa kibinafsi kwa ukweli wake. Badala yake, Mungu aliwaumba wanadamu wakiwa na akili ambazo zilikusudiwa kufanya kazi kwa akili. Sisi wanadamu tuna uwezo, ikiwa tunadumisha moyo mnyoofu usio na upendeleo, kufikiria na kupima uthibitisho, na kufikia maamuzi sahihi. Kama Yesu alivyosema, “Mtaifahamu kweli na hiyo kweli itawaweka huru” (Yohana 8:32). Ukweli wa madai ya kidini unaweza kuthibitishwa kwa misingi ya ushahidi na mawazo yenye mantiki. Wanadamu wanaweza kuelewa kimantiki, na kutofautisha kati ya ukweli na uwongo.
HAKUNA UPUUZI AU KAULI ZA KINYUME?
Asili ya ukweli ni kwamba haijipingani yenyewe. Baada ya kuchunguzwa kihalisi kwa karne nyingi na wakosoaji wenye chuki na wakosoaji wasioamini, Biblia imepatikana kuwa inapatana kabisa na asili ya ukweli, mantiki, na sheria za mawazo. Kwa upande mwingine, nyaraka ambazo hazija vuviwa haziwezi kukabiliana na uchunguzi huo. Kitabu cha Mormoni ni mojawapo ya hati kama hizo.Haina alama za uvuvio zinazoitambulisha Biblia. Katika uchapishaji rasmi wa LDS (Watakatifu wa Siku za Mwisho), masharti 31 yametambuliwa kuwa ya lazima ili kutoa kitabu kilichovuviwa. Sharti #9 linasema, “Lazima usitoe kauli yoyote ya kipuuzi, isiyowezekana, au kinzani” (ona “Changamoto…,” 1990, uk. 1). Uthibitisho huu ni ukweli unaojidhihirisha. Hata hivyo, Kitabu cha Mormon kina hatia ya kukiuka kigezo hiki.
Kwanza kabisa, sehemu kubwa ya Toleo la Biblia la King James limenakiliwa kwa neno moja katika Kitabu cha Mormon—angalau maneno 25,000. Kwa mfano, Mosia 14 ni nakala ya Isaya 53. 3 Nefi 13:1–23 ni Mathayo 6:1–23 kwa urahisi. Moroni 7:45 imenakiliwa kutoka 1 Wakorintho 13:4-7 . Moroni 7:48 ni 1 Yohana 3:2. Moroni 10:8-17 imechukuliwa kutoka 1 Wakorintho 12:4-11. Alma 5:52 ni Mathayo 3:10 . 2 Nefi 14:1-3 ni Isaya 4:1-3 . Mwandishi wa Kitabu cha Mormoni kwa hakika alikuwa na nakala ya Biblia ya King James mbele yake, na alinakili kwa urahisi sehemu nyingi kutoka kwayo. Lakini hii ni nusu tu ya tatizo katika hatua hii. Tafsiri ya KJV ni tafsiri isiyovuviwa ya maandishi ya Kiebrania na Kigiriki hadi lugha ya Kiingereza mwanzoni mwa karne ya kumi na saba, iliyokamilishwa mwaka wa 1611. Lakini Mungu aliwapa Waisraeli Agano la Kale katika lugha yao ya asili (Kiebrania), na Akatoa Agano Jipya katika karne ya kwanza katika lugha ya kawaida ya siku hizo (Kigiriki).Swali: Kwa nini katika ulimwengu Mungu alimpa Joseph Smith Neno Lake katika karne ya kumi na tisa Amerika (1830), si kwa Kiingereza Kiamerika, bali katika lugha ya Kiingereza ya karne ya kumi na saba. karne ya Uingereza? Jibu la wazi kwa swali hilo ni kwamba Mungu hangefanya hivyo. Upuuzi huu hauendani na asili ya Mungu.
Utoaji wa nakala nyingi za KJV katika Kitabu cha Mormoni unazua mambo manne ya ziada. Kwanza, Wamormoni mara nyingi hujaribu kuthibitisha ubora wa Kitabu cha Mormon kuliko Biblia kwa kusisitiza kwamba Biblia imepotoshwa kwa karne nyingi katika mchakato wa kutafsiri (mabishano sawa na utetezi wa Uislamu wa Kurani). Lakini ikiwa Biblia imeathiriwa vibaya sana, kwa nini Kitabu cha Mormoni hunukuu sana toleo la King James Version? Inaonekana, angalau sehemu hizo za Biblia zinapaswa kuchukuliwa kuwa sahihi!
Pili, wahakiki wote wa maandishi (wale wanaochunguza uthibitisho wa hati asili unaothibitisha maandishi ya Agano Jipya) wanajua kuwa vibadala vya maandishi zipo katika ushahidi uliopo. Idadi kubwa ya usomaji huu wa kutokubaliana hutatuliwa wakati ushahidi wote wa maandishi unazingatiwa (kwa mfano, Metzger, 1968, uk. 185). Ikiwa Kitabu cha Mormoni kilivuviwa, hakingeepuka tu kujumuisha Toleo la King James ndani ya kurasa zake, pia hakingejumuisha katika sehemu hizo makosa ya maandishi ambayo yamejipenyeza kwenye maandishi. Hapa ilikuwa ni fursa nzuri kabisa katika mwaka wa 1830 kwa Mungu kusahihisha makosa ambayo yalikuwa yamejikusanya wakati wa miaka 200 iliyopita (pamoja na miaka 1,500 kabla ya KJV). Badala yake, makosa yaliendelezwa!
Kwa mfano, tofauti kadhaa za maandishi hutokea katika Mathayo 6-hii ni sura ambayo ilitolewa tena katika 3 Nefi 13. Katika Mathayo 6:4, Textus Receptus (maandiko ya Kigiriki ambayo KJV ilitegemea) yalikuwa na maneno “mwenyewe” na “wazi. .” Nyongeza hizi ziliendelezwa na mwandishi wa Kitabu cha Mormoni katika 3 Nefi 13:4, kama lilivyokuwa neno “wazi” katika mistari ya 8 na 16 ya Mathayo 6 (na 3 Nefi 13). Vivyo hivyo, maandishi ya Utatu katika 3 Nefi 13:13 na Mathayo 6:13 katika KJV (“Kwa kuwa ufalme ni wako, na nguvu, na utukufu, hata milele. Amina”) hauungwi mkono na ya kwanza na muhimu zaidi, mashahidi wa maandishi kwa maandishi ya Agano Jipya. Tafsiri zinazofuata, ikiwa ni pamoja na ASV, huacha sentensi kabisa, au, katika kesi ya NASB, iweke kwenye mabano. Ushahidi wa muswada hauungi mkono nyongeza hizi kama ziko katika maandishi asilia, yaliyovuviwa yaliyoandikwa na Mathayo. Matukio mengi ya ziada ya aina sawa ya faux pas yanaweza kutajwa. Aliyekuwa na jukumu la kutoa Kitabu cha Mormoni katika visa hivi bila shaka (1) alitegemea KJV na (2) alionyesha kutojua kwake ukosoaji wa maandishi.
Tatu, pamoja na makosa ambayo yanatokana na vibadala vya maandishi, KJV pia ilifanya hitilafu za kisarufi na za kimtindo ambazo zilinakiliwa kwa uzembe na Kitabu cha Mormon. Kwa mfano, katika Kiebrania, nomino za umoja za kiume hubadilishwa kuwa wingi kwa kuambatanisha “im” (hutamkwa “eem”)—sawa na “s” au “es” katika Kiingereza. Maneno ya Kiebrania “kerubi” na “serafi” ni nomino za umoja. Aina za wingi za maneno haya ni “makerubi” na “maserafi.” Watafsiri wa KJV waliongeza kimakosa neno “s” kwa maneno haya ili kuashiria hali ya wingi (kama vile, Mwanzo 3:24; Kutoka 25:18,19,20,22; Isaya 6:2,6; Waebrania 9:5). Akirejelea makerubi, Clarke alieleza: “Kuongeza s katika hili tunapoleta maneno kama haya katika Kiingereza, si sahihi sana; kwa hivyo neno linapaswa kuandikwa kerubi, si makerubi” (1:56, Lewis, 1991, uk. 59). Bado Kitabu cha awali cha 1830 cha Mormoni kilitoa tena kosa sawa na KJV katika suala hili (Alma 12:21; 42:2,3; 2 Nefi 16:2,6), ingawa masahihisho yalifanywa katika matoleo ya baadaye. Mtazamaji asiyependelea upande wowote analazimika kukata kauli: Mungu anajua Kiebrania; mwandishi wa Kitabu cha Mormoni hakufanya hivyo.
Sampuli nyingine ya makosa ya kimtindo ni matumizi ya usemi “ilifanyika.” Usemi huu ni Semitism, au Hebraism, yaani, usemi usio wa kawaida au umaalumu wa lugha ya Kiebrania ambao hauna mlinganisho katika Kiingereza. Tafsiri mpya zaidi huiacha kabisa au kuitafsiri kwa takriban sawa na Kiingereza kama vile “ilitokea” au “ilikuja.” KJV ilihamisha Semitism moja kwa moja hadi katika Kiingereza na, chini ya ushawishi wake, imesababisha usemi huo kuwa wa asili katika matumizi ya kidini ya Kiingereza. Walakini, sio nahau ambayo asili yake ni Kiingereza. Kitabu cha Mormoni kimejawa na usemi huo—kana kwamba mwandishi alikuwa akijaribu kimakusudi kufanya maandishi yake yasikike kibiblia au kimungu. Kwa kweli, bila kujua alikuwa akiifanya isikike kwa Kisemiti katika Kiingereza cha karne ya kumi na saba! Lakini Mungu hangewasiliana na Waamerika katika mwaka wa 1830 kupitia njia iliyochanganywa ya Kiebrania, hadi Kiingereza cha Uingereza cha karne ya kumi na saba, hadi Kiingereza cha Kiamerika cha karne ya kumi na tisa. Vile vile, watu wa nyakati mahususi za kihistoria ambazo Kitabu cha Mormoni kinadai kuwa kinaonyesha (kama vile, Wanefi) hawangekuwa na sababu ya kidunia ya kuzungumza kwa Kiebrania wenyewe, wala historia yao iripotiwe katika usemi wa Kiebrania na nahau ya Kisemiti. Inavyoonekana, mamlaka za baadaye za Wamormoni, hazikuweza kutokomeza kabisa kipengele hiki cha kimtindo kwa sababu ya kutokea kwake sana, hata hivyo hawakustareheshwa na matumizi ya kupita kiasi ya maneno hivi kwamba wamefuta baadhi ya matukio yake wakati mengi yalipotumiwa kwa ukaribu wao kwa wao. Kwa mfano, katika Alma 14:7, Kitabu asilia cha Mormoni kilikuwa na matukio matatu ya “ilifanyika”—katika mstari huo huo! Matoleo ya sasa yana moja tu.
Nne, katika 3 Nefi 20:23-26 , Yesu anawakilishwa kama mzungumzaji, na Anatumia Kwake Mwenyewe unabii ambao Musa alitoa katika Kumbukumbu la Torati 18:15,18-19. Hata hivyo, mwandishi wa Kitabu cha Mormoni bila shaka alikuwa akitegemea Matendo 3:22-26, ambapo Petro alifafanua kifungu cha Kumbukumbu la Torati, kisha akaongeza maoni yake mwenyewe. Kitabu cha Mormon kimakosa kina Yesu ikijumuisha maoni yaliyoongezwa ya Petro kana kwamba yalikuwa sehemu ya maneno ya Musa katika Kumbukumbu la Torati.
Kando na upuuzi na ukinzani uliopo ndani ya Kitabu cha Mormon katika utegemezi wake wa karibu wa KJV, migongano pia ipo ndani na kati ya maandiko ya Wamormoni yenyewe. Fikiria, kwa mfano, mkanganyiko mkubwa katika utangazaji wa mitala. Kitabu cha Mormoni kinalaani mazoea ya ndoa za mitala bila masharti yoyote:
Lakini neno la Mungu linanielemea kwa sababu ya makosa yenu makubwa zaidi. Kwani tazama, hivi ndivyo asema Bwana: Watu hawa wanaanza kuongezeka katika uovu; hawaelewi maandiko, kwani wanatafuta kujitetea katika kufanya uasherati, kwa sababu ya mambo yaliyoandikwa kuhusu Daudi, na Sulemani mwanawe. Tazama, Daudi na Sulemani kweli walikuwa na wake wengi na masuria, jambo ambalo lilikuwa chukizo mbele yangu, asema Bwana…. Kwa hivyo, Mimi Bwana Mungu sitaruhusu kwamba watu hawa wafanye kama wao wa zamani. Kwa hivyo, ndugu zangu, nisikilizeni, na msikilize neno la Bwana: Kwa maana hapatakuwa na mtu yeyote miongoni mwenu isipokuwa awe mke mmoja; na masuria hatapata; Kwani Mimi, Bwana Mungu, nafurahia usafi wa kiadili wa wanawake. Na uzinzi ni chukizo mbele zangu; hivi ndivyo asema Bwana wa Majeshi ( Yakobo 2:23-24,26-28 ; 1:15; Etheri 10:5; Mafundisho na Maagano 49:16).
Aya hizi zilizorejelewa kutoka Kitabu cha Mormoni huagiza kuwa na mke mmoja kwa nguvu isiyobadilika. Bado Mafundisho na Maagano yanapingana kabisa na Kitabu cha Mormoni kuhusu jambo hili:
Amini, hivi ndivyo asemavyo Bwana kwako wewe mtumishi wangu Yusufu, kwamba kadiri ulivyoniuliza mkono wangu ili kujua na kuelewa ambapo mimi, Bwana, niliwahesabia haki watumishi wangu Ibrahimu, Isaka, na Yakobo, kama vile Musa, Daudi na Sulemani, watumishi, kuhusu kanuni na mafundisho ya kuwa na wake wengi na masuria—Tazama, nalo, Mimi ni Bwana Mungu wako, na nitakujibu kuhusu jambo hili. Kwa hivyo, tayarisha moyo wako kupokea na kutii maagizo ambayo ninakaribia kukupa; kwani wale wote ambao wamefunuliwa sheria hii kwao lazima watii vivyo hivyo. Kwani tazama, ninakufunulia agano jipya na la milele; na kama hamtatii agano hilo, basi mmelaaniwa; kwa maana hakuna awezaye kulikataa agano hili na kuruhusiwa kuingia katika utukufu wangu…. Daudi pia alipokea wake wengi na masuria, na pia Sulemani na Musa watumishi wangu, kama watumishi wengine wengi pia, tangu mwanzo wa uumbaji hadi wakati huu; wala hawakutenda dhambi kwa neno lo lote, ila katika yale ambayo hawakupokea kwangu. Wake wa Daudi na masuria walipewa kwake kutoka kwangu, kwa mkono wa Nathani, mtumishi wangu, na wengine wa manabii waliokuwa na funguo za uwezo huu; na hakuna lolote kati ya mambo haya hakutenda dhambi dhidi yangu isipokuwa kwa Uria na mke wake (132:1-4,38-39,aliongeza).
Mikanganyiko miwili mikubwa ni dhahiri. Kwanza, Kitabu cha Mormoni kimelaani ndoa ya wake wengi kwa uwazi kama mojawapo ya “makosa mabaya zaidi” na “uasherati”—angalau miongoni mwa Wanefi. Ilibainisha hasa ndoa za wake wengi za Daudi na Sulemani, ikizishutumu kuwa “chukizo.” Bado Mafundisho na Maagano yalisisitiza kwamba Daudi na Sulemani walihesabiwa haki kabisa, na hawakutenda dhambi kwa kuwa na wake wengi na masuria. Iwapo mwandishi wa Kitabu cha Mormoni na Mafundisho na Maagano (inayodaiwa kuwa Joseph Smith) alikuwa ameyasema kwa njia tofauti, akisema kwamba Mungu aliamuru ndoa za wake wengi katika wakati mmoja katika historia, lakini alichagua kutoidhinisha sheria hiyo katika hatua nyingine ya historia, au kama alikuwa amesema ndoa za wake wengi zilipaswa kufanywa na watu fulani mapema katika historia lakini si na wengine baadaye katika historia, basi hakutakuwa na ukinzani. Kwa mfano, Mungu aliamuru dhabihu za wanyama katika Agano la Kale, na kisha akakataza matumizi yake katika Agano Jipya.Lakini hii sivyo Joseph Smith alifanya! Alibainisha haswa ndoa ya wake wengi Daudi na Sulemani, kisha akafanya kosa kuidhinisha na kuilaani! Hii inaunda utata mrefu kama gorofa. Taarifa mbili zinapingana wakati zote haziwezi kuwa kweli (McGarvey, 1974, 3:31). [KUMBUKA: Bado dalili nyingine ya hadhi ya Joseph Smith ambayo haikuvuviwa na roho ilikuwa ni dokezo lake katika nukuu iliyo hapo juu (Yakobo 2:27) kwa mwanamume aliyeruhusiwa mke mmoja tu, lakini “masuria hatawapata.” Rejea hii inasaliti ujinga wa matumizi ya istilahi za kibiblia. “Suria” zamani alikuwa mke—si awara (mwenzi ambaye hajaolewa)—licha ya dhana potofu maarufu (Victor P. Hamilton’s article, “pilegesh,” 1980, 2:724)].
Pili, Mafundisho na Maagano yalisema kwamba desturi ya ndoa ya wake wengi katika maisha haya ni agano la milele. Neno “milele” kama linavyotumiwa katika Biblia nyakati fulani linaweza kufupishwa ili kurejelea kipindi cha muda fulani (kama vile, Yona 2:6). Hata hivyo, istilahi za ziada zinapotumika ambazo huimarisha maana ya msingi ya “milele,” kipindi cha mkato hakijumuishwi. Istilahi zinazotumiwa katika Kitabu cha Mormon zinaonyesha kwamba neno “milele,” kama linavyotumika kwa agano la ndoa ya wake wengi, lilikusudiwa katika maana yake ya kawaida ya milele. Utumiaji wake ulitia dosari safari zima ya mtu duniani, kwa kuwa andiko hilo linasema Sulemani, Musa, na wengine wengi walikuwa wamezoea kufanya hivyo “tangu mwanzo wa uumbaji hata wakati huu.” Marejeleo mengine yanathibitisha ufahamu huu: “pia kwa wakati na milele” ( M&M 132:7 ); “ulimwenguni” ( M&M 132:15 ); “duniani” ( M&M 132:46,48 ). Hata mke wa Joseph Smith, Emma, aliamriwa kukubali wake wa ziada waliotolewa na Mungu kwa mumewe (M&M 132:52). Sehemu ya 132 ya Mafundisho na Maagano inadai kuwa ilifunuliwa kwa Joseph Smith mwaka wa 1843. Hata hivyo, miaka 47 baadaye, tarehe 24 Septemba 1890, Rais Wilford Woodruff alitoa tamko rasmi kuhusu suala hilo:
Hatufundishi ndoa ya wake wengi au ndoa ya watu wengi, wala kumruhusu mtu yeyote kuingia katika mila yake…. Hakuna kitu katika mafundisho yangu kwa Kanisa au kwa wale washiriki wangu, kwa wakati uliowekwa, ambacho kinaweza kufasiriwa kwa njia inayofaa kusisitiza au kuhimiza mitala…. Na sasa ninatangaza hadharani kwamba ushauri wangu kwa Watakatifu wa Siku za Mwisho ni kujiepusha na kufunga ndoa yoyote iliyokatazwa na sheria ya nchi” (“Tamko Rasmi— 1” in Doctrine and Covenants, 1981, pp. 291- 292).
Katika nukuu kutoka katika hotuba tatu alizotoa kuhusu manifesto hii, Woodruff alieleza kwamba ikiwa wataendelea kuoana kwa wingi, mahekalu yangetwaliwa na mamlaka ya kiraia, na Urais wa Kwanza na Kumi na mbili, na wakuu wa familia, wangefungwa gerezani. Ikiwa, kwa upande mwingine, wangeacha zoea hilo, ili kutii sheria ya nchi, wangeweza kuendelea na kazi na maagizo ya kanisa (pamoja na ubatizo kwa ajili ya wafu).Swali: Kwa nini Mungu arejelee ndoa ya wake wengi kama desturi ya kudumu ambayo inaweza kuleta laana kwa wale wanaokosa kuitekeleza, na kisha kuwataka Watakatifu wa Siku za Mwisho kujiepusha na ndoa kama hizo? Mungu hana wakati, na angejua kabla ya wakati kwamba serikali ya Amerika ingefikia hatua ambayo ingeita mila ya Wamormoni ya ndoa ya mitala kuwajibika. Kwa hiyo, Asingeamuru hitaji hilo kuwa la “milele” ikiwa baadaye Angekusudia kusitisha desturi hiyo. Wala Mungu hangeondoa mojawapo ya “amri Zake za milele” kwa sababu tu sheria ya nchi ya serikali ya kipagani ilifanya amri hiyo kuwa haramu na kutekeleza! Ni wakati gani katika historia yote ya wanadamu ambapo Mungu amewahi kuinama kwa serikali ya kiraia katika kupinga mapenzi yake?
HAKUNA MABADILIKO?
Uthibitisho mwingine halali ulioorodheshwa katika “Changamoto” ni sharti #10: “Ukimaliza baada ya siku 60, lazima usifanye mabadiliko yoyote katika maandishi. Toleo la kwanza lazima lisimame milele” (uk. 1, aliongeza). “Houston, tuna shida.” Wanafunzi wa Biblia wenye ujuzi wanajua vyema kwamba hakuna nakala halisi za Biblia zilizopo. Tunategemea kabisa nakala za nakala za zamani. Sivyo hivyo kwa Kitabu cha Mormoni.Toleo halisi la 1830 la kwanza lililochapishwa la Kitabu cha Mormoni lipo! Katika maneno ya Rais wa Watakatifu wa Siku za Mwisho Wilford C. Wood mnamo 1958: “Ninashuhudia kwamba karatasi ambazo hazijakatwa za Toleo la Kwanza la Kitabu cha Mormoni zimetolewa tena katika hali yake ya asili isiyobadilika; kwamba huu ni urejesho sahihi na mkamilifu wa Toleo la Kwanza la Kitabu cha Mormoni kama ilivyopokelewa na Nabii Joseph Smith na kuchapishwa huko Palmyra, New York mnamo 1830” (maandishi ya awali). Mamlaka za Watakatifu wa Siku za Mwisho zimethibitisha mara kwa mara kwamba Kitabu cha asili cha Kitabu cha Mormon hakina makosa. Mnamo 1883, mshiriki wa Baraza la Kwanza la Sabini, George Reynolds, alisema: “Ilifanywa kwa msaada wa kimungu” (uk. 71). Reynolds anarejelea akaunti ya mtu aliyejionea mwenyewe ya Martin Harris—mmoja wa waandishi walioshiriki pamoja na Joseph Smith katika tafsiri ya Kitabu cha Mormon (uk. 91). Joseph Smith alidai kuwa amepata mabamba ya dhahabu ambayo alitafsiri kwa Kiingereza kwa kutumia chombo kinachojulikana kama “Urimu na Thumimu”—mawe mawili meupe yaliyounganishwa pamoja kwa ganda la fedha, kulinganishwa na miwani. Smith angeshikilia mawe kati yake na mabamba ya dhahabu. Mnamo 1881, rais wa sita wa Kanisa la Mormoni, Joseph F. Smith, alielezea mchakato wa kutafsiri (kama ilivyoripotiwa na Oliver Huntington):
Bwana alisababisha kila neno lililoandikwa kama lilivyo katika Kitabu lionekane juu ya mawe katika sentensi fupi au maneno, na Yusufu alipokwisha kusema sentensi au neno mbele yake na mwandishi ameliandika ipasavyo, sentensi hiyo ingetoweka na kuonekana nyingine. Na kama kungekuwa na neno lililoandikwa kimakosa au hata herufi isiyo sahihi maandishi hayo yangebaki pale pale. Kisha Yusufu angemtaka mwandishi kutamka usomaji wa maneno ya mwisho yaliyonenwa na hivyo kupata kosa na ikirekebishwa sentensi au neno lingetoweka kama kawaida (uk. 168).
Utaratibu huu, ambao ulihakikisha usahihi kamili wa unukuzi, ulithibitishwa zaidi na David Whitmer. Whitmer, ambaye anaendelea kuorodheshwa katika nakala zinazosambazwa kwa sasa za Kitabu cha Mormoni kama mojawapo ya nakala tatu zinazojumuisha “Ushuhuda wa Mashahidi Watatu,” alielezea mchakato wa kutafsiri kwa maneno yafuatayo:
Sasa nitakupa maelezo ya jinsi Kitabu cha Mormoni kivyotafsiriwa. Joseph Smith angeweka jiwe la mwonaji ndani ya kofia, na kuweka uso wake kwenye kofia, akiivuta karibu na uso wake ili kujitenga na mwanga; na katika giza nuru ya kiroho ingeangaza. Kipande cha kitu kinachofanana na ngozi kingetokea, na juu ya hiyo ilionekana maandishi. Mhusika mmoja kwa wakati angetokea, na chini yake kulikuwa na tafsiri kwa Kiingereza. Ndugu Joseph angesoma Kiingereza kwa Oliver Cowdery, ambaye alikuwa mwandishi wake mkuu, na ilipoandikwa na kurudiwa kwa Ndugu Joseph ili kuona kama ilikuwa sahihi, basi ingetoweka, na mhusika mwingine aliye na tafsiri hiyo angetokea. Hivyo Kitabu cha Mormoni kilitafsiriwa kwa kipawa na uwezo wa Mungu, na si kwa uwezo wowote wa mwanadamu (Whitmer, 1887, emp. added).
Kwa kuzingatia taratibu mahususi ambazo mabamba ya dhahabu yalitafsiriwa, Kitabu cha Mormon kinafaa kuwa kamilifu. Hata hivyo, mtu anapolinganisha Kitabu cha asili cha Kitabu cha Mormon na toleo linalosambazwa kwa sasa, mtu huona kwamba mabadiliko mengi yamefanywa katika Kitabu cha Mormon tangu toleo la awali la 1830. Hali hii ni tofauti kabisa na tafsiri za Biblia zilizotengenezwa na binadamu. Watafsiri wote wa Biblia hawana msukumo katika jitihada zao za kutafsiri. Joseph Smith, kwa upande mwingine, alidai kuwa aliongozwa na nguvu kupita kawaida katika mchakato wa kutafsiri Kitabu cha Mormon, na kuhifadhiwa ili asifanye makosa yoyote. Ufafanuzi mmoja rasmi kuhusu kwa nini toleo la awali la Kitabu cha Mormon la mwaka wa 1830 lilijaa makosa ya kisarufi na makosa ya maudhui ni—“makosa ya kichapishaji.” Dai hili, bila shaka, linapinga dai lililo hapo juu la Rais Wilford, ambaye alithibitisha ukweli wa toleo lililokuwepo la 1830 na hata kutia ndani katika kuchapisha kwake “hati ya kumbukumbu” na mmoja wa washirika wa chapisho la awali—John Gilbert. Waraka unasimulia uangalifu uliotolewa kwa kuhakikisha usahihi katika uchapishaji wa hati iliyoletwa kwa printa na Hyrum Smith (kaka ya Joseph), ambaye, pamoja na Martin Harris, walisimamia mradi huo. Kwa hivyo, madai kwamba “makosa ya kichapishi” yanawajibika kwa makosa katika toleo asili la 1830 yatakuwa maelezo ya kufaa ikiwa yanalingana na ukweli, lakini haiwezi kuhesabu aina za makosa yaliyomo katika Kitabu cha Mormon—aina za makosa ambayo wachapishaji hawafanyi.
Fikiria makosa machache kati ya makadirio ya 4,000+ ya kisarufi ambayo yamesahihishwa katika matoleo yaliyofuata. Kitabu cha awali cha 1830 cha Mormoni katika Yakobo 7:24 kilisomeka, “lakini yote yalikuwa bure.” Alma 48:25 ilisomeka, “kwani ahadi ya Bwana ilikuwa…” Alma 53:5 ilisomeka, “ilikuwa rahisi kuwalinda.” 1 Nefi 5:11 inasoma, “Adamu na Hawa, ambao walikuwa wazazi wetu wa kwanza.” Makosa haya yote yamesahihishwa katika matoleo ya hivi karibuni.
Zingatia pia baadhi ya mabadiliko machache kati ya mengi ambayo yamefanywa ambayo makosa ya maudhui sahihi. Katika Mosia 21:28 , “Benyamini” amebadilishwa kuwa “Mosia” (kwa kuwa mfalme Benyamini alikuwa tayari amekufa katika hatua hii ya masimulizi—Mosia 6:4–5 ). Katika Alma 37:21, “wakurugenzi” wamebadilishwa kuwa “wafasiri.” Katika 1 Nefi 13:32, “jeraha” limebadilishwa kuwa “hali ya upofu.” Katika Mosia 27:29, “iliyoharibika” imebadilishwa kuwa “iliyoharibiwa.” Katika Alma 13:20 na 41:1, “kukamatwa” kumebadilishwa na kuwa “kushindana.” Katika Alma 17:13, “kuwasili” kumebadilishwa. Ukurasa wa asili wa kichwa wa 1830 uliorodhesha Joseph Smith kama “Mwandishi na Mmiliki.” Sasa yeye ni “mtafsiri” tu. Katika 1 Nefi 20:1 , kishazi “au nje ya maji ya ubatizo” kimeingizwa. Haikuwa katika toleo la awali la 1830.
Uchapishaji wa mara kwa mara hubadilisha herufi au kubadilisha neno au kuingiza mstari moja mara mbili au kuacha neno moja au mawili. Lakini mabadiliko yaliyo hapo juu sio aina ya makosa ambayo printa hufanya.
Tathmini ya uaminifu na unyenyekevu ya hitilafu hizi inapaswa kuunda wasiwasi mkubwa katika moyo wa mtu anayeamini kwamba hati za Mormoni zimevuviwa. Lawama nyingi zimetolewa dhidi ya Biblia kwa karne nyingi, lakini zimejibiwa kwa uhakika. Ikiwa Kitabu cha Mormoni kingetoka kwa Mungu, nacho, pia, kingeweza kulindwa na uhalali wake wa kiungu kuthibitishwa. Hata hivyo, ukosefu wa maelezo ya kutosha kufafanua matatizo kama hayo humlazimisha mtu mwaminifu kuhitimisha kwamba Kitabu cha Mormon na Mafundisho na Maagano hayatoki kwa Mungu.
MAREJEO
Book of Mormon (1981 reprint), (Salt Lake City, UT: Church of Jesus Christ of Latter-day Saints).
The Challenge the Book of Mormon Makes to the World (1990), (Euless, TX: Texas Fort Worth Mission).
Clarke, Adam (no date), Clarke’s Commentary: Genesis-Deuteronomy (New York: Abingdon-Cokesbury).
Doctrine and Covenants (1981 reprint), (Salt Lake City, UT: Church of Jesus Christ of Latter-day Saints).
Hamilton, Victor P. (1980), “pilegesh,” Theological Wordbook of the Old Testament, ed. R. Laird Harris, Gleason Archer Jr., and Bruce Waltke (Chicago, IL: Moody).
Huntington, Oliver B. (no date), Oliver Boardman Huntington Journals, 1842-1900 (Salt Lake City, UT: Utah State Historical Society).
Lewis, Jack P. (1991), The English Bible From KJV to NIV (Grand Rapids, MI: Baker), second edition.
McGarvey, J. W. (1974 reprint), Evidences of Christianity (Nashville, TN: Gospel Advocate Company).
Metzger, Bruce M. (1968), The Text of the New Testament (New York, NY: Oxford University Press).
Reynolds, George (1883), The Myth of the “Manuscript Found,” (Salt Lake City, UT: Juvenile Instructor Office).
Whitmer, David (1887), An Address to All Believers in Christ, [On-line], URL: http://www.irr.org/mit/address1.html.
Wood, Wilford C. (1958), Joseph Smith Begins His Work (Salt Lake City, UT: Deseret News Press).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
