Je, Dinoso na Visukuku vya Binadamu Vimepatikana Pamoja?
Mabaki ya dinosaur yamepatikana katika kila bara duniani; wanadamu wamekaa, na wanaendelea kukaa, kila bara la Dunia. Kwa hiyo, ingeonekana kwamba ikiwa kweli dinosaur na wanadamu waliishi wakati mmoja, kama vile watetezi wa uumbaji wanavyobishana, mabaki ya wanadamu yangepatikana kando, karibu, au katika tabaka sawa na masalia ya dinosaur. Kwa hiyo, je, kuna uthibitisho kutoka kwa rekodi ya visukuku vya kuwepo kwao pamoja?
Ni kweli kwamba nyakati fulani maswali kama haya yanatatanisha kwa kiasi fulani, angalau juu-juu. Tunajua kutokana na rekodi ya Biblia kwamba dinosauri na wanadamu waliishi pamoja (Mwanzo 1; Kutoka 20:11). Zaidi ya hayo, michoro nyingi za kale, vinyago, michongo ya miamba, na marejeleo ya kihistoria yanathibitisha kuwa vilikuwa vya wakati mmoja juu ya Dunia (ona Lyons and Butt, 2008). Bado, wengi hushangaa kwa nini, kwa mtazamo wa kwanza, rekodi ya visukuku inaonekana kutothibitisha madai ya waamini uumbaji kwamba dinosaur na wanadamu waliishi wakati mmoja?
Kwanza, mtu lazima aelewe kwamba fossils ni nadra, akizungumza kiasi. Sio kila mmea, mnyama, au mwanadamu anayeishi baada ya kifo. Kwa hakika, ni nadra sana kwa vitu vilivyoishi zamani kubadilika-badilika. Wanyama waliokufa wakiwa wamelala shambani au kando ya barabara hawafungi mafuta. Ili kitu kiwe na kisukuku, ni lazima kizikwe haraka mahali pazuri. Fikiria kama kielelezo cha nyati wote waliouawa na kuachwa waharibike kwenye Nyanda Kubwa za Marekani. Mwishoni mwa karne ya 19, mwanamume angeweza kununua kiti cha dirisha kwenye treni, kumweka kondakta asimame karibu na kundi la nyati wa Marekani, na kuchomoa bunduki yake na kuwafyatulia kundi hilo hadi akaishiwa na risasi. Kisha treni hiyo ingesonga mbele, ikiacha wanyama wengi waliokufa na wanaokufa. Kufikia mwisho wa karne ya 19, idadi ya nyati nchini Marekani ilikuwa imepunguzwa kutoka mamilioni hadi takriban 500 (Jones, n.d.). Nini kilitokea kwa mamilioni ya mizoga? Hazijatawanyika kote kwenye Nyanda Kubwa leo. Kwa nini? Kwa sababu nyama na mifupa yao ilitawanywa na wadudu, minyoo, ndege na wanyama wengine. Sehemu ndogo zaidi ziliyeyushwa na kuvu, bakteria, na uharibifu wa enzymatic hadi nyati wabaki kutoweka. Hata oksijeni huchangia kuvunjika kwa kemikali zinazofanyiza viumbe hai.
Mwanasayansi wa mageuzi James Powell alieleza hali nyingine ambapo idadi kubwa ya wanyama walikufa. Aliandika:
[Mimi] katika majira ya baridi kali baada ya mioto mikubwa ya Yellowstone ya 1988, maelfu ya eki waliangamia kutokana na baridi kali pamoja na ukosefu wa chakula. Mwishoni mwa chemchemi iliyofuata, mizoga yao ilikuwa imetapakaa kila mahali. Bado miaka michache baadaye, mifupa kutoka kwa kuua kwa elk ni haba. Uwezekano kwamba moja itahifadhiwa ili iweze kupatikana miaka milioni 65 kutoka sasa inakaribia sifuri. Bora zaidi tunaweza kutarajia kupata ushahidi wa visukuku wa sehemu ndogo pekee ya wanyama walioishi hapo awali. Michakato ya kawaida ya dunia huharibu au kuficha vidokezo vingi (1998).
Kwa kawaida, kama Powell alivyoonyesha, viumbe hai havibadiliki. Chini ya hali ya kawaida, viumbe hai huoza na kuoza. Ni aida kwa mimea na wanyama kusitawisha visukuku, kwa sababu ni lazima waepuke hata uchafu mdogo sana, bakteria, kuvu, n.k. Ili mifupa ibadilike, ni lazima izikwe—hivyo ndivyo inavyokuwa bora zaidi na zaidi. Matope, matope, na mashapo mengine mazuri yanafaa kwa ajili ya uundaji wa visukuku kwa sababu yanaweza kuzuia oksijeni isitoke. Katika mazingira haya “yaliyolindwa”, mifupa na meno yanaweza hata kudumu kwa muda wa kutosha kufanya madini. Lakini, kawaida, mizoga haipatikani katika mazingira kama hayo.
Sio Mabaki Mengi ya Dinosaur kama Unavyofikiri
Ingawa makaburi ya dinosaur yamegunduliwa katika nchi mbalimbali duniani (k.m., Tanzania, Afrika; Jenson, Utah [Marekani]) ambapo maelfu ya mifupa ya dinosaur hukusanywa pamoja (dhahiri kutokana na aina fulani ya maafa—k.m. mafuriko), watu wengi hawajui ukweli kwamba, katika makumbusho, “licha ya jitihada kubwa za kisayansi za uenezi wa dinosaur na wanasaikolojia. wawindaji, ni mifupa ya dinosaur 2,100 tu iliyotamkwa (miwili au zaidi ikiwa imejipanga katika nafasi sawa na maishani)” zipo (Powell, 1998, p. xv, maoni ya mabano katika orig.; ona pia Dodson, 1990, 87:7608; Lewin, 1990). Kwa mfano, nakala ya Argentinosaurus yenye urefu wa futi 120 (iliyohifadhiwa katika Jumba la Makumbusho la Fernbank of Natural History huko Atlanta, Georgia) inategemea tu asilimia 10 ya mabaki yake (dazeni ya uti wa mgongo, mifupa machache ya viungo na sehemu ya nyonga) [Meyer, 2002]. Kweli, ingawa dinosauri wamekamata Wanasayansi kwa zaidi ya miaka 150, mabaki yao ya zamani hayajaenea kama wengi wanavyofikiria.
Visukuku vya Wanadamu—Ni Uhaba Sana!
Wanadamu hufanyiza sehemu isiyo na kikomo ya rekodi ya visukuku. Kwa sababu ya idadi ya michoro ya watu wanaodaiwa kuwa mababu zetu ambayo huonekana kwenye habari mara kwa mara, mtu anaweza kupata hisia kwamba visukuku vya hominoid na binadamu vinapatikana kila mahali. Lakini sivyo ilivyo. Katika New Scientistarticle ya 1981, John Reader aliandika: “Mkusanyiko mzima wa hominid unaojulikana leo hauwezi kufunika meza ya mabilidi” (89:802). Mwaka mmoja baadaye, Lyall Watson alisema hivi vivyo hivyo: “Visukuku vinavyopamba familia yetu ni haba sana hivi kwamba bado kuna wanasayansi wengi kuliko vielelezo. Ukweli wa ajabu ni kwamba ushahidi wote halisi tulionao kwa ajili ya mageuzi ya binadamu bado unaweza kuwekwa, bila nafasi, ndani ya jeneza moja” (1982, 90:44). Katika mazungumzo na James Powell, rais na mkurugenzi wa Jumba la Makumbusho la Historia ya Asili la Kaunti ya Los Angeles, mwanasayansi maarufu wa mageuko Meave Leakey alitoa ufahamu fulani kuhusu kuchanganyikiwa kwake katika kutafuta visukuku vya hominid (au binadamu) alipoelezea “uwindaji wake usio na matokeo wa kupata mfupa wa binadamu katika eneo jipya kama miaka minne ya kazi ngumu, sio tu”1998, uk. Mnamo mwaka wa 2004, David Begun alihitimisha makala katika Sayansi yenye jina “The Earliest Hominins—Is Less More?” kwa kukiri: “[T] kiwango chake cha kutokuwa na uhakika katika ushahidi wa moja kwa moja unaopatikana kwa wakati huu hufanya tofauti zisizoweza kusuluhishwa za maoni kuwa zisizoepukika. Suluhisho liko katika maneno ya wanapaleontolojia wote: Tunahitaji visukuku zaidi!” (303:1479-1480, emp. imeongezwa). Ingawa visukuku vya hominid/binadamu ni miongoni mwa visukuku vinavyotafutwa sana ulimwenguni, wanasayansi wanakubali kwa urahisi kwamba visukuku vichache hivyo vimepatikana.
Kama unaweza kuona, swali “Kwa nini hatupati dinosaur na masalia ya binadamu pamoja?” inapotosha sana. Ukweli ni kwamba, visukuku vyenyewe ni adimu. Na, kati ya vitu hivyo vyote vinavyotengeneza visukuku, inaonekana kwamba chini ya 1% ni wanyama wenye uti wa mgongo (samaki, amfibia, reptilia, ndege, au mamalia) [ona Snelling, 1991, p. 30]. Zaidi ya hayo, visukuku vya binadamu huunda sehemu ndogo sana ya rekodi ya visukuku. Kutafuta moja ni kama kujaribu kupata sindano moja ya methali kwenye mrundikano wa nyasi. Swali la kweli basi, si, “Kwa nini hatupati dinosaur na masalia ya binadamu pamoja?” lakini, “Mabaki yote ya wanadamu yako wapi?”
Kwa sababu mabaki ya binadamu yaonekana hayajapatikana pamoja na visukuku vya dinosaur haifanyi kisa cha kuwepo kwa dinosaur na wanadamu kuwa cha kuaminika. Fikiri juu yake. Je, ziko wapi masalia ya binadamu ambayo yamepatikana na Pyrenean Ibex iliyotoweka hivi karibuni? Je, tunaweza kuthibitisha kwamba ndege wa Dodo na wanadamu waliwahi kuishi pamoja kwa kutazama mabaki yao ya visukuku pamoja katika safu fulani ya mwamba? Tunajua kwamba ziliishi pamoja, lakini je, mtu anaweza kuelekeza kwenye rekodi ya visukuku kwa habari hiyo? Nafasi ya kupata mabaki ya binadamu ni nadra. Nafasi ya kupata mchanganyiko wa visukuku ambayo mtu anatafuta (katika kesi hii, dinosauri na wanadamu) kuna uwezekano mdogo.
Somo Lililopatikana kutoka kwa “Visukuku Hai”
Tunajifunza kutokana na “visukuku vilivyo hai” kwamba wanyama na mimea wanaweza kuishi muda mrefu (inadaiwa mamilioni ya miaka) bila kuacha ushahidi wa visukuku. Kwa mfano, wanamageuzi wanaamini miti ya Gingko ilikuwa ikisitawi miaka milioni 240 iliyopita, kabla dinosauri kudaiwa kuibuka (ona Krock, 2003). Jambo la kufurahisha ni kwamba, visukuku vya Gingko havipo katika tabaka za miamba iliyoripotiwa kuwakilisha mamilioni ya miaka, ilhali ziko hai leo (Hodge, 2006, p. 183). Kwa hivyo, kwa sababu tu hawapo katika tabaka fulani za miamba haimaanishi kuwa hazikuwepo wakati wa mamilioni ya miaka inayodaiwa ilichukua tabaka hizo za miamba kuunda. Vivyo hivyo, kwa sababu tu mabaki ya binadamu hayapo katika tabaka fulani za miamba haimaanishi kuwa hawakuwa wakiishi wakati tabaka hizo za miamba zilipoundwa.
Fikiria pia kisukuku kilicho hai kinachojulikana kama coelacanth. Kuanzia 1839 (wakati coelacanths ya visukuku iligunduliwa kwa mara ya kwanza-Perkins, 2001) hadi 1938, wanamageuzi walidai kwamba samaki hawa walikuwa kiungo kilichokosekana katika mageuzi ya samaki kwa wanyama wa amfibia (“Diver Finds …,” n.d.). Eti, coelacanths zilikuwepo “kwa karibu miaka milioni 400” (“Diver Finds …”). Wanamageuzi waliamini kwa uthabiti kwamba “coelacanth ilitoweka takriban miaka milioni 70 iliyopita [karibu wakati ule ule dinosaur walipokufa—EL] kwa sababu mabaki yao hayapatikani katika amana zozote zilizo juu zaidi ya hii” (Hodge, 2006, p. 183).Science News ilitangaza kwamba coelacanths “zilitoweka kwenye rekodi ya visukuku miaka milioni 75 iliyopita” (Perkins, 2001, emp. added). Hadi 1938, wanamageuzi waliamini kwamba wanadamu na coelacanths hawangeweza kuishi kwa wakati mmoja. Viumbe hawa walijulikana tu kutoka kwa tabaka za miamba ambazo wanamageuzi walidai walikuwa na umri wa miaka milioni 70+.
Mnamo Desemba 24, 1938, ulimwengu wa kisayansi ulitikiswa wakati samaki asiyejulikana urefu wa futi tano na zaidi ya pauni 100 aliletwa ufukweni i.n Afrika Kusini. Ilinaswa katika Bahari ya Hindi karibu na Madagaska. Mvuvi aliyevua samaki (bila kufahamu jina halisi la kiumbe huyo ni nani) alimwita “mjusi mkubwa wa baharini” kwa sababu mapezi yake ya kifuani yalionekana zaidi kama miguu midogo yenye pindo. Mara tu wanasayansi walipomchunguza kiumbe huyu wa ajabu, hata hivyo, walithibitisha kile ambacho hapo awali kilifikiriwa kuwa hakiwezekani—coelacanth hai ilikuwa imenaswa katika nyakati za kisasa (ona “Coelacanth,” n.d.)! Ilishangaza kana kwamba T. rex aliye hai amepatikana. Baada ya yote, walidhani walitoweka kwa wakati mmoja.
Tangu 1938, zaidi ya coelacanth 100 zimekamatwa na wengine wengi wanaona (ona “Coelacanth”). Mnamo 1952, walionekana wakiogelea karibu na Visiwa vya Comoro katika Bahari ya Hindi. Idadi ya watu wengine ilipatikana mnamo 1998 kwenye pwani ya Indonesia. Kwa kushangaza, wavuvi wa Kiindonesia wa ndani walikuwa wanafahamu kabisa samaki hii, baada ya kuwavua kwa miaka mingi; ingawa wanasayansi hawakujua kabisa waliishi katika eneo hilo.
Coelacanth za kisasa zinafanana kabisa na visukuku vyao (ambavyo vina tarehe kimakosa kuwa vilikuwepo kwa mamilioni ya miaka). Kisukuku hiki hai ni mwiba kwa wanamageuzi. Hufanya dhihaka kwa mbinu za mageuzi za kuchumbiana, hutoa uthibitisho zaidi wa hadithi za kukosekana kwa viungo, na hufichua “ukweli” wao kwa jinsi zilivyo—mawazo ambayo hayajathibitishwa.
Zaidi ya hayo, fikiria kwamba wanamageuzi wanakubali kwamba rekodi ya visukuku ya “miaka milioni 70” iliyopita haionyeshi uthibitisho wowote wa kolacanths. Hata hivyo, tunajua waliishi wakati huu unaodaiwa kuwa wa “miaka milioni 70,” kwa sababu bado wako hai hadi leo. Kama miti ya Gingko, kukosekana kwa coelacanths katika tabaka fulani za miamba haimaanishi kuwa hawakuwa wakiishi wakati wa mamilioni ya miaka inayodaiwa kuwa ilichukua tabaka za miamba kuunda; ina maana tu kwamba hawakuzikwa na kusasishwa katika tabaka hizo za miamba. Vivyo hivyo, wanadamu wangeweza kuwa hai kwa urahisi wakati tabaka mbalimbali za miamba zilipofanyizwa, bila kuacha mabaki ya wanadamu. Fikiria juu yake: tuna ushahidi mwingi wa kisukuku kwa wanadamu wanaoishi “miaka milioni 70” iliyopita Duniani kama tunavyofanya coelacanths na Gingkos. Kwa ufupi, visukuku vilivyo hai hutusaidia kuelewa kwamba kwa sababu tu visukuku vya binadamu havipo katika tabaka fulani za miamba haimaanishi kwamba wanadamu hawakuwa wakiishi wakati tabaka hizo za miamba zilipoundwa.
Nafasi Nyembamba
Ikizingatiwa kuwa mwamba wa sedimentary (aina ya miamba ambayo kuna uwezekano mkubwa wa kugunduliwa) hufunika takriban 75% ya eneo la ardhi ya Dunia na sehemu kubwa ya sakafu ya bahari, na ni unene wa makumi ya maelfu ya futi katika sehemu fulani (Crawford, 1988, 17:278), hata kama kuna dinosaur na mabaki ya binadamu, kugunduliwa kwa pamoja, kugunduliwa na kugunduliwa kwa pamoja, kutambuliwa na kutambuliwa kwa pamoja. haiwezekani. Huenda zikafichuliwa mahali fulani ulimwenguni leo (kama vile mgodini, mwamba, au kukata barabara), lakini zisipogunduliwa kabla ya Jua, upepo, na mvua kuzigeuza kuwa vumbi, kufichuliwa kama hiyo hakuna faida kwa wanasayansi.
Wanadamu na Gharika
Huenda ikawa kwamba katika siku za Noa, idadi ya watu ilizuiliwa hasa Mashariki ya Kati, huku dinosaur wengi wakizurura katika sehemu nyinginezo za ulimwengu. Ikiwa ndivyo ilivyokuwa, na Gharika ya ulimwenguni pote ya siku za Noa ikasababisha mabaki mengi ya viumbe duniani (kama vile waamini uumbaji wanavyoamini), basi mtu hangetarajia kupata wanadamu wengi (kama wapo) waliozikwa na dinosaur. Zaidi ya hayo, wanadamu wangekuwa na uwezekano mdogo (kuliko wanyama mbalimbali) kuzikwa haraka na kusasishwa wakati wa Gharika. Kama Bodie Hodge alisema:
Kwa kuwa mvua ya Gharika ya Noa ilichukua majuma kadhaa kufunika dunia, watu wengi [tofauti na dinosaur—EL] wangeweza kufika kwenye mashua, kunyakua vifusi vinavyoelea, na kadhalika. Huenda wengine wamefika mahali pa juu zaidi. Ingawa hawangedumu kwa muda mrefu na hatimaye wangeangamia, wanaweza wasifanye mafuta (Hodge, 2006, p. 179).
Ukweli ni kwamba, katika visa vingi, viumbe hai havifanyi visukuku.
vitu vya kula hutengana au kuliwa. Wanatoweka tu na hakuna kinachobaki. Tsunami ya 2004 huko Kusini-mashariki mwa Asia ilikuwa ukumbusho wa kushangaza wa kasi ambayo maji na nguvu zingine zinaweza kuondoa miili yote, hata tunapojua mahali pa kutazama. Kulingana na Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Mjumbe Maalum wa Uokoaji wa Tsunami, karibu wahasiriwa wa tsunami 43,000 hawakupatikana kamwe (Hodge, p. 180).
Je, inaweza kuwa…?
Inaweza kuwa hivyo kwamba nyayo za binadamu na dinosaur zimegunduliwa pamoja, au angalau katika eneo moja au katika safu ile ile ya miamba ambamo nyimbo za dinosaur hupatikana (ona Woetzel, 2013, p. 28). Inaweza pia kuwa mifupa ya binadamu na dinosaur imegunduliwa pamoja siku za nyuma, lakini kwa angalau sababu mbili, haikuripotiwa. Kwanza, mtu ambaye huenda amepata mifupa hii kwenye machimbo angeweza kujibu kwa kusema, “Angalia mifupa hii ya zamani. Inavutia!… Sawa, sasa, fanya haraka na unipe kilipuzi kingine ili tuweze kutimiza mgawo wetu wa makaa kwa siku.” Inaweza kuwa kwamba ushahidi wa kisukuku kwa ajili ya kuishi pamoja kwa wanaume na dinosaur ulipanda moshi muda mrefu uliopita. Pili, inawezekana kwamba mifupa ya binadamu imepatikana na wanasayansi pamoja na visukuku vya dinosaur, lakini bado haijaripotiwa kwa upana. Hatupendekezi kwamba wanasayansi wote wa mageuzi si waaminifu. Badala yake, tunaamini tu kwamba wamepofushwa na dhana zinazoathiri uamuzi wao (hata kama “Wakristo” wengi walivyo). Kwa kuwa wanamageuzi wanaonekana kuwa na hakika sana kwamba visukuku vya hominid/binadamu havipaswi kamwe kupatikana katika tabaka za miamba yenye umri wa zaidi ya miaka milioni chache, kama wangepata kufanya hivyo, yaelekea wangefafanua uthibitisho huo. “Haiwezekani, ikiwa mageuzi ni kweli…. Lazima kuwe na maelezo mengine isipokuwa wanadamu na dinosaur waliishi pamoja. Ikiwa wanamageuzi wanaweza “kuchanganya” ubavu wa pomboo kwa collarbone ya binadamu (Anderson, 1983, p. 199), au jino la nguruwe lililotoweka kwa jino la mwanadamu (k.m., Nebraska Man; tazama Harrub na Thompson, 2003, uk. 88-89), basi makosa ya kibinadamu yanaweza kufanywa kwa urahisi. Ikiwa mtu amewahi kupatikana na mwingine, wanasayansi wangeweza kutafsiri vibaya “ugonjwa huo.”
Hitimisho
Huenda dinosaur na mabaki ya binadamu hayapatikani pamoja. Lakini, wawe hivyo au la, ushahidi wa kuishi pamoja kwa wanadamu na dinosaur kwa wakati mmoja huko nyuma hauwezi kukanushwa kwa mtafutaji ukweli asiyependelea (ona Lyons and Butt, 2008). Hakika, kuna mlima wa ushahidi wa kibiblia, wa kihistoria, na wa kimwili ambao unaonyesha kwamba dinosaur na wanadamu waliwahi kutembea Dunia hii kwa wakati mmoja.
MAREJEO
Anderson, I. (1983), “Mfupa wa Mfupa wa Humanoid Uliofichuliwa Kama Ubavu wa Dolphin,” New Scientist, Aprili 28.
Begun, David (2004), “Hominins wa Awali zaidi – Je, ni Chini zaidi?”Sayansi, 3003:1478-1480, Machi 5.
“Coelacanth” (hakuna tarehe), Makumbusho ya Marekani ya Historia ya Asili, http://www.sciencenews.org/articles/20010505/bob13.asp.
Crawford, Maria Luisa (1988), “Sedimentary Rock,” The World Book Encyclopedia (Chicago, IL: World Book).
“Mpiga mbizi Anapata ‘Mabaki Hai’” (hakuna tarehe), Sayansi Sasa, http://www.calacademy.org/science_now/archive/headline_science/coelacanth_010601.php.
Dodson, Peter (1990), “Kuhesabu Dinosaurs: Kulikuwa na Aina Ngapi?”Kesi za Chuo cha Kitaifa cha Sayansi, 87:7608-7612, Oktoba.
Harrub, Brad na Bert Thompson (2003), Ukweli Kuhusu Asili ya Mwanadamu (Montgomery, AL: Apologetics Press).
Hodge, Bodie (2006), Kitabu Kipya cha Majibu (Green Forest, AR: Master Books).
Jones, Alvin T. (hakuna tarehe), “Nyati wa Marekani,” http://www.texasbison.org/bisonstory.html.
Krock, Lexi (2003), “Samaki Wengine Baharini,” NOVA, Januari, http://www.pbs.org/wgbh/nova/fish/other.html.
Lewin, Roger (1990), “Sayansi: Hesabu ya Dinosauri Inafichua Spishi Chache Kwa Kushangaza,” Kumbukumbu Mpya ya Wanasayansi, 128[1745], Desemba, http://archive.newscientist.com/secure/article/article.jsp?rp=1&id=mg128104.
Lyons, Eric na Kyle Butt (2008), Udanganyifu wa Dinosaur: Kusambaratisha Ikoni Inayopendwa Zaidi ya Evolution (Montgomery, AL: Apologetics Press).
Meyer, Pedro (2002), “Je, Asili Ni Muhimu?”WashingtonPost.com, http://media.washingtonpost.com/wp-srv/photo/essays/zonezero/jan_02.htm.
Perkins, Sid (2001), “Pisces of the Evolutionary Puzzle—Discovery of Coelacanth off Coast of South Africa,” Science News, Mei 5, 159:282, www. sciencenews.org/articles/20010505/bob13.asp.
Powell, James Lawrence (1998), Night Coms to the Cretaceous (New York: Harcourt Brace).
Msomaji, John (1981), “Whatever Happed to Zinjanthropus?”Mwanasayansi Mpya, 89:802, Machi 26.
Snelling, Andrew (1991), “Mabaki Yote ya Binadamu yako wapi?”Creation Ex Nihilo, 14[1]:28-33, Desemba 1991-Februari 1992.
Watson, Lyall (1982), “The Water People,” Science Digest, 90[5]:44, Mei.
Woetzel, Dave (2013), Mambo ya Nyakati za Dinosauria (Green Forest, AR: Master Books).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
