Je, Agano Jipya “Limetolewa kwa Uvuvio wa Mungu”?
Katika juhudi za kupinga asili ya kiungu ya Agano Jipya, wakosoaji fulani wamewalaumu watetezi wa Kikristo kwa kushughulikia vibaya Timotheo2; 3:16-17. Hoja yao inasema hivi: “Wakati mtume Paulo alipoandika ‘Maandiko yote aliyopewa kwa uvuvio wa Mungu’ alikuwa akimaanisha Agano la Kale na wala si Agano Jipya.” Kama “ushahidi” watu hawa wananukuu Timotheo2; 3:15 ambapo Paulo alimwambia Timotheo “Tangu utoto umeyajua maandiko matakatifu ambayo yaweza kukupa hekima hata upate wokovu kwa njia ya imani iliyo katika Kristo Yesu” (imeangaziwa). Kwa kuwa “Maandiko” (ASV “maandishi”; Kigiriki grámmata) ambayo Paulo alizungumzia katika aya hii dhahiri yalirejelea Agano la Kale (kwa kuwa maandiko ya Agano Jipya yasingekuwa yameandikwa wakati Timotheo alipokuwa mtoto), basi tunaambiwa kwamba “Maandiko” (Kigiriki grafeé) yaliyotajwa katika aya ya 16 lazima pia yanarejelea Agano la Kale pekee. Aidha inadaiwa kwamba “Agano Jipya halikuandikwa wakati Paulo alipoandika Timotheo2; 3:16” inavyodhaniwa “aliweza tu kudai uvuvio kwa Agano la Kale.” Taarifa kama hizo zimetolewa na baadhi yao kwa matumaini ya kuthibitisha kwamba hati za Agano Jipya hazidai uvuvio wa kiungu kwao wenyewe bali kwa Agano la Kale pekee. Na wakosoaji wanadai “ikiwa Agano Jipya halidai uvuvio kwao wenyewe basi sisi hatupaswi kudai hivyo.”
Kwa kiasi kikubwa, wakati neno “Maandiko” linapatikana katika Agano Jipya linatumiwa kwa kumaanisha Agano la Kale. Kwa hakika mara 52 unaweza kusoma neno “Maandiko” katika tafsiri ya King James ya Agano Jipya na karibu kila wakati linarejelea Agano la Kale pekee. Hata hivyo angalau mara mbili neno hili linatumika linaporejelea Agano la Kale na maandiko ambayo hatimaye yangeingia katika Agano Jipya. Kwa mfano Paulo alinukuu Luka 10:7 kama “Maandiko” katika barua yake ya kwanza kwa Timotheo (5:18). Na katika 2 Petro 3:16, Petro alilinganisha barua za Paulo na Maandiko ya Agano la Kale alipolinganisha na “maandiko mengine.” Hivyo basi si sahihi kusema kwamba Agano Jipya halidai uvuvio kwao wenyewe.
Lakini vipi kuhusu 2 Timotheo 3:16-17? Je, linadai uvuvio wa kiungu kwa Agano la Kale pekee? Je, si sahihi kunukuu aya hii wakati wa kutetea uvuvio wa Biblia yote, pamoja na Agano Jipya? Wote wanakubali kwamba 2 Timotheo 3:16 inahusu Agano la Kale. Hata hivyo, wasomi fulani wanafundisha kwamba inahusu Agano la Kale pekee. Adam Clarke alisema katika maoni yake juu ya 2 Timotheo:
Hapa Mtume [3:16] bila ubishi anazungumzia maandiko ya Agano la Kale ambayo kwa kuwa yalikuja kwa uvuvio wa kiungu, anayaelezea kama Maandiko Matakatifu 2 Timotheo 3:15; na ni kwao pekee kwamba neno hili linapaswa kueleweka; na ingawa Agano Jipya lote lilikuja kwa uvuvio wa moja kwa moja kama Agano la Kale bado kwa kuwa halikukusanywa wakati huo si kweli kwamba lilikuwa halijakamilika, Mtume asingeweza kurejelea kuhusu hilo (1996).
Albert Barnes alikubali uelewa huu kwa kiasi fulani aliposema kwamba 2 Timotheo 3:16 “inahusu hasa Agano la Kale na halipaswi kutumiwa kwa sehemu yoyote ya Agano Jipya isipokuwa ikiwa itaoneshwa kwamba sehemu hiyo iliandikwa na ilikuwa imejumuishwa chini ya jina la jumla la ‘Maandiko'” (1997 imeangaziwa). Je, sehemu ya Agano Jipya iliandikwa wakati Paulo alipoandika barua hii kwa Timotheo? Hii ipo Kama vile mfasiri Burton Coffman alivyosema: “Sehemu kubwa ya NT ilikuwa imeandikwa” (1986 ukurasa 270). Kwa kweli, wasomi wanaamini kwamba moja ya barua za kwanza za Paulo (1 Wathesalonike) iliandikwa takriban miaka 15 kabla ya barua hii kwa Timotheo. Kwa kushangaza katika barua yake ya kwanza kwa ndugu wa Wathesalonike alidai kwamba maneno aliyoyaandika yalikuwa “kwa neno la Bwana” (4:15). Hivyo wazo kwamba Paulo hakuzingatia maandiko yake mwenyewe kama Maandiko, ni la uwongo.
Labda Roho Mtakatifu alimwelekeza Paulo kuandika “maandiko yote” (katika aya ya 16) badala ya “maandiko matakatifu” (kama ilivyo katika aya ya 15) “yametolewa kwa uvuvio wa Mungu” kwa sababu alitaka kutofautisha kati ya Agano la Kale pekee (ambalo Timotheo alijifunza akiwa mtoto) na Agano la Kale pamoja na maandiko ya Agano Jipya baadhi ambayo yalikuwa yamesambaa kwa karibu miaka kumi na tano. Mtu hawezi kujua kwa uhakika. Hata hivyo inaonekana dhahiri kutokana na habari zote hapo juu: (1) kwamba Paulo alikuwa amenukuu Luka 10:7 kama Maandiko; (2) kwamba Petro alirejea maandiko ya Paulo kama “Maandiko”; (3) kwamba Paulo alielezea kabla ya kuandika 2 Timotheo kwamba aliandika “kwa neno la Bwana” (1 Wathesalonike 4:15; cf. Wagalatia 1:12); na (4) kwamba sehemu kubwa ya Agano Jipya tayari ilikuwa imeandikwa. Hivyo 2 Timotheo 3:16-17 “inaweza kutafsiriwa kama ikijumuisha NT pamoja na Agano la Kale” (Ward 1974 ukurasa 200).
Juhudi za wakosoaji kupinga uaminifu wa Agano Jipya, kwa kudai kwamba,hata halidai kuwa limetolewa kwa uvuvio wa kiungu, hazitafaulu. Ukweli ni kwamba linadai uvuvio mara nyingi—mfano mmoja ni 2 Timotheo 3:16-17.
MAREJELEO
Barnes, Albert (1997), Barnes’ Notes (Electronic Database: Biblesoft).
Clarke, Adam (1996), Adam Clarke’s Commentary (Electronic Database: Biblesoft).
Coffman, Burton James (1986), Commentary on 1 & 2 Thessalonians, 1 & 2 Timothy, Titus, & Philemon (Abilene, TX: ACU Press).
Ward, Ronald A. (1974), Commentary on 1 and 2 Timothy and Titus (Waco, TX: Word Books)
UZALISHAJI & MASHARTI: Tunayo furaha kutoa ruhusa ya makala hii kuzalishwa kwa sehemu au kwa ukamilifu, ili mradi masharti yetu yazingatiwe.
Masharti ya Uzalishaji→
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
