Dhana ya Kutokuwa na Hatia
Siasa za kisasa za Marekani zimezidi kusifika kwa kuwa na “mbinu chafu” zinazokusudia kudhoofisha uwezekano wa uchaguzi wa mgombea. Katika siku hizi mashtaka haya kwa kawaida huhusishwa na masuala ya kingono yaani “maendeleo ya kingono yasiyohitajika” na kadhalika. Inawezekana mtu asiweze kusaidia lakini akawa na mashaka na wasiwasi juu ya madai kama hayo kwani washtaki hujikita zaidi katika maswala ya ngono—sio tabia nyingine za kihalifu. Kwa upande mmoja, kuna wanasiasa ambao matendo yao ya nyuma yanastahili kuwekwa hadharani ili kuweza kuona kama yanaakisi na masuala ya kiofisi. Kwa upande mwingine,wapinzani wa kisiasa wanaonekana kudharau na kuharibu sifa nyingine za mgombea sio tu kwa kuchimba masuala ya uhalali wa kisheria lakini pia kwa kutengeneza mashtaka ya kubuni na “ushahidi” bila sababu nyingine isipokuwa hawakubaliani nao maoni yao (mfano, juu ya utoaji mimba). Bila kujali ushirika ama uhusiano wa mtu fulani katika siasa, hali kama hizi zinapaswa kuwa zenye kuchukiza.
Kinachosumbua zaidi kuliko katika mbinu hizi ni kuonekana kukubalika kwa wazo kwamba tuhuma tu ni ushahidi tosha kwa mtu kuwa na hatia. Muda mrefu, msemo wa “kutokua na hatia mpaka kushuhudiwa kuwa na hatia” umeanguka kando ya njia katika mawazo ya wengi. Watu wengi huonekana wamepotoshwa sana na itikadi zao za kisiasa na kimaadili kiasi cha kufafanua upya maana na asili ya “haki,” “uadilifu,” na “upendeleo.” Walitupilia mbali hisia yoyote iliyokuwa na maana ya kutatiza,kutokuwa na hisia, na usawa katika kuchunguza ukweli.
Kwa hakika, ikiwa mashtaka yanaambatana na uwepo wa machozi, tuhuma inakuwa ya kuaminika zaidi na uwezekano wake wa kuwa ni ukweli unakuwa wa uhakika. Machozi yana uzito kuliko ukweli. “Mchakato wa kukamilisha” unafafanuliwa kama kutoa usikilizaji wa mashtaka na kisha kuyakubali kwa macho kuwa ni kweli.
Dhana ya “kudhaniwa kuwa hana hatia hadi ithibitishwe kuwa ana hatia” ni asili katika sheria ya haki na ukweli ulio dhahiri. Mshitaki ana wajibu wa kuthibitisha mashtaka bila shaka yoyote. Katika kesi ya 1895 katika Mahakama Kuu ya Marekani, Coffin dhidi ya Umoja wa Mataifa, wakiandika maoni ya Mahakama, Justice White ilijumuisha na uchunguzi ufuatao:
Ammianus Marcellinus anahusisha hadithi ya Mfalme Julian ambayo inaonyesha utekelezaji wa kanuni hii katika sheria ya Kirumi. Numerius, Gavana wa Narbonensis, alikuwa katika kesi hii kabla ya mfalme, na, kinyume na taratibu za kesi za jinai, kesi ilikuwa mbele ya umma. Numerius aliridhika na kukana hatia zake, na hapakuwa na uthibitisho wa kutosha dhidi yake. Adui yake, Delphidius, “mtu mwenye shauku,” akiona kwamba kushindwa kwa mashtaka hakuepukiki, na anaweza asijizuie, na akasema, “Loo, mtukufu Kaisari, ikiwa inatosha kukana, itakuwaje baadaye kuwa miongoni mwa wakosefu?” Kisha Julian alijibu, “Ikiwa inatosha kushtaki, itakuwaje kwa wasio na hatia?”
Waanzilishi wa Marekani walikubaliana na tathmini hii ya dhana ya kutokuwa na hatia na mara nyingi walimnukuu mwanasheria wa kiingereza William Blackstone kuhusu suala hili:”Ushahidi wote wa kesi ya uhalifu unaodhaniwa unapaswa kukubaliwa kwa uangalifu, kwa maana sheria inasisitiza kwamba ni bora watu kumi wenye hatia kutoroka kuliko kuteseka kwa mtu asiye na hatia.”
Mbali na mfumo wa kisheria ambao tangu mwanzo umeupa sifa ustaarabu wa Marekani, Biblia inazungumza kwa uhakika kuhusu dhana ya kutokuwa na hatia. Hakika, dhana ya “kutokuwa na hatia hadi ithibitishwe kuwa na hatia” imetokea katika asili ya Mungu. Kutoa tuhuma bila uthibitisho ni ushahidi wa kuwa na chuki zisizo na sababu na mihemko ya kibinadamu isiyo na busara badala ya mantiki na hoja. Mtu anashangaa ikiwa wale wanawake ambao ni wepesi kuamini shutuma zisizo na msingi zinazotolewa dhidi ya afisa wa umma wangejibu vivyo hivyo ikiwa wao wenyewe wana vijana waliokuwa wapokeaji wa madai kama hayo hayo.
Ukweli ambao uliweka msingi wa sheria ya Mungu kwa Israeli kuhusu tabia ya uhalifu ulizingatia uwepo wa mashahidi wengi:
Mtu yeyote atakayemwua mtu, huyo mwuaji atauawa kwa vinywa vya mashahidi; lakini shahidi mmoja hatashuhudia juu ya mtu hata akafa (Hesabu 35:30).
Huyo atakayeuawa na auawe kwa midomo ya mashahidi wawili, au mashahidi watatu; asiuawe kwa mdomo wa shahidi mmoja (Kumbukumbu la Torati 17:6).
Aya hizi zimesimama kidete katika kusisitiza kwamba hakuna mtu anapaswa kuhukumiwa kwa msingi wa shahidi mmoja. Kanuni hii imebebwa na kuletwa ndani ya sheria ya Kanisa katika Agano Jipya (Mathayo 18:16; 2 Wakorintho 13:1; 1 Timotheo 5:19; Waebrania 10:28; Ufunuo 11:3; Ling. Mathayo 26:60; Yohana 5:31; 10:37).
Ni muhimu kuelewa kwamba dhana hii ya mashahidi wawili haikurejelea kuhusu shahidi mmoja aliyemshirikisha mwingine kile alichokiona kisha huyo awe kama shahidi wa pili. Bali aya hizi zinahitaji mashahidi wawili au zaidi wanaojitegemea, yaani, walikuwa mashahidi wa kibinafsi walioshuhudia kwa macho madai hayo. Wala aya hizi hazihalalishi kuleta mashahidi wengi kwa matukio tofauti (“mimi pia”). Ukweli kwamba mwizi wa benki akiiba katika benki tatu tofauti na kwa nyakati tofauti haihalalishi kwamba shahidi mmoja kutoka katika kila benki kuwa kama “mashahidi wawili au zaidi.” Lazima kuwe na watu wawili au zaidi walioshuhudia tukio sawa sawa. Mungu alikuwa mkali sana katika jambo hili hata kuagiza adhabu kali kwa ukiukaji wake:
Shahidi mmoja asimwinukie mtu awaye yote kumshuhudia kwa uovu wowote, wala kwa dhambi yoyote, katika makosa akosayo yoyote; jambo na lithibitishwe kwa vinywa vya mashahidi wawili, au watatu. Shahidi mdhalimu akimwinukia mtu ye yote na kushuhudia juu yake ua upotoe; ndipo wale watu washindanao kwa mambo yale na wasimame wote wawili mbele za BWANA, mbele ya makuhani na waamuzi watakaokuwapo siku hizo; nao waamuzi watafute kwa bidii; na tazama yule shahidi akiwa shahidi wa uongo, naye ametoa ushahidi wa uongo juu ya nduguye; ndipo mtamfanyia kama alivyodhani kumfanyia nduguye; ndivyo utakavyoondoa uovu katikati yao. Na watakaosalia watasikia na kuogopa, wasifanye tena uovu mfano wa huo katikati yao. ( Kumbukumbu la Torati 19:15-20 ).
Mtu atashangaa kama tungekuwa na watu wengi wanaoshitaki bila ushahidi wa kutosha, kama sheria hii ingekuwa inatumika Marekani leo hii. Kwa kweli, Mungu alisema hivi: “Jitenge mbali na neno uongo; wala wasio hatia na wenye haki usiwaue; kwa kuwa mimi sitamhesabia haki yeye aliye mwovu” (Kutoka 23:7).
Chini ya Sheria ya Musa, mwanamke aliyeshambuliwa kingono alikuwa na wajibu kupiga kelele ili aweze kuokolewa na walio karibu. Vinginevyo, alikuwa mshiriki wa makubaliano. Isipokuwa pekee kwa hitaji hili ilikuwa kama shambulio la kingono lilitokea mahali pa faragha (nje ya mji) ambapo hakuna mashahidi au waokoaji waliopatikana au walioweza kufika kumsaidia (Kumbukumbu la Torati 22:22-27).
Pia chini ya Sheria ya Kale, Miji ya Makimbilio ilianzishwa ili kumwezesha mtu kuepuka kisasi kinachotekelezwa na jamaa wa mtu aliyeuwawa. Aliruhusiwa akimbilie katika mji huo ambako angelindwa mpaka hali ya kuwa na hatia au kutokuwa na hatia itakapokuwa imethibishwa. Kwa hiyo, hakuwa na hatia mpaka ilipoidhinishwa kuwa ana hatia. Ikiwa alichukuliwa kuwa na hatia mwanzoni, kusingekuwa na sababu ya kuweka jiji la kimbilio ili kubaini utofauti.
Zingatia kwamba pamoja na maendeleo ya uhalifu wa kisayansi, hasa ugunduzi unaohusu ushahidi wa DNA, watu wengi waliotiwa hatiani wameachiliwa huru. Mara nyingi, walikuwa na hatia tu kutokana na ushahidi wa shahidi mmoja – hali ambayo inakiuka maagizo ya Mungu katika kuthibitisha hatia. Kama mawazo ya Mungu yangetumika, basi mtu asiye na hatia kamwe asingehukumiwa.
Lakini kanuni hizi zinaashiria kwamba wale walio na hatia mbaya za uhalifu wa mara kwa mara, pengine hata mara nyingi, huruhusiwa kuwa huru. Hata hivyo, mbele ya Mungu, kushtaki na kumtia hatiani mtu asiye na hatia ni vunjiko kuu la haki. Kumbuka maneno ya Blackstone na Kaisari Julian: “Ni afadhali watu kumi wenye hatia watoroke kuliko mtu asiye na hatia ateseke”; “Ikitosha kushtaki, je! Itakuwaje kwa wasio na hatia?”
MAELEZO
1 Neno linalohusishwa na wakili wa Kiingereza, mwanasiasa na hakimu William Garrow. Tazama Kenneth Pennington (2003),”Wasio na Hatia Hadi Imethibitishwa kuwa na Hatia: Chimbuko la Sheria Maxim,” Mwanasheria: Masomo katika Sheria na Huduma za Kanisa, 106[63]; Richard Braby na John Hostettler (2010), Mheshimiwa William Garrow: Maisha yake, Nyakati zake na Kupigania Justice (Loddon, Uingereza: Waterside Press);Jeneza v. Marekani, 156 U.S. 432
(1895), https://supreme.justia.com/cases/federal/us/156/432/.
Mahakama ilisema: “Shitaka ambalo haliwezi kuwa na hatia isipokuwa uthibitisho unaonyesha hatia zaidi ya sababu shaka haijumuishi kabisa kauli ya dhana ya kutokuwa na hatia ili kuhalalisha mahakama kukataa, inapoombwa, kuelekeza kuhusu hayo dhana, ambayo ni hitimisho linalotolewa na sheria kwa upendeleo ya raia kwa fadhila yake, anapofikishwa mahakamani shtaka la jinai, lazima aachiliwe isipokuwa kama amethibitishwa kuwa na hatia.” 2 Ibid., uliongezwa. 3 Bwana William Blackstone (1893), Maoni kuhusu Sheria ya Uingereza katika Vitabu Vinne (Philadelphia, PA: J.B. Lippincott), IV.XXVII.V. Iliyochapishwa Novemba 11, 2018
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
