Asili ya Uvuvio wa Biblia
Inamaanisha nini kusema: “Biblia imevuviwa”? Majibu ya swali hili ni mengi (angalia “Nadharia…”, 1864, 6:312-349). Wengine wanachukulia Biblia kama “imevuviwa” kwa njia ile ile uandishi wakubwa katika historia ulivyoinuka juu ya mtu wa kawaida katika shughuli zake za kifasihi, mfano Homer, Shakespeare, Dickens, au Eliot. Wengine wangesema kwamba waandishi wa Biblia waliathiriwa na mawasiliano ya kimuujiza, lakini kwamba rekodi zao zilizoandikwa za mawasiliano hayo zina kasoro zile zile ambazo binadamu wa kawaida wanakabiliwa nazo. Watu wengi wanashindwa kutathmini madai ya Biblia yenyewe kuhusu uvuvio wake. Kabla ya Biblia kuweza kuamuliwa kuwa “imevuviwa,” ni muhimu kufikiria maana na asili ya uvuvio huo. Biblia imejaa maelezo ya kiini cha uvuvio wake mwenyewe.
Paulo alidai kwa ujasiri, “Andiko lote limetolewa kwa uvuvio wa Mungu” (2 Timotheo 3:16). Neno la Kiyunani linalotafsiriwa kuwa “uvuvio” linamaanisha “pumzi ya Mungu” (Vincent, 1900, 4:317). Paulo alikuwa anathibitisha kwamba Maandiko, yakimaanisha hasa Agano la Kale, ni matokeo ya pumzi ya Mungu. Mungu alitoa pumzi yake kuleta Maandiko. Biblia ni Neno la Mungu—sio la mwanadamu—ingawa alitumia mwanadamu kuwasilisha. Aya tatu baadaye (4:2), Paulo alitangaza, “Kwa hiyo…lihubiri neno…” Kwa nini? Kwa sababu ni Neno la Mungu. Kama vile pumzi ya Mungu ilivyoleta Ulimwengu katika kuwepo (Zaburi 33:6), vivyo hivyo Biblia ni matokeo ya pumzi ya Mungu.
Petro alirejelea tukio kuu la kubadilika sura kwa Kristo wakati Mungu aliongea moja kwa moja kutoka mbinguni na Petro, Yakobo, na Yohana (2 Petro 1:19-21). Mungu alitangaza kwa sauti kubwa kwamba Yesu ni Mwanae mpendwa, na wanadamu wanatakiwa kumsikiliza (Mathayo 17:5). Petro kisha alitangaza, “Nasi tunalo neno la unabii lililothibitishwa zaidi,… mkiyajua haya kwanza, ya kwamba hakuna unabii wa Maandiko unaotafsiriwa kivyake.” Petro alikuwa anasema kwamba Maandiko yaliyotolewa kwetu na manabii ni hakika na yenye mamlaka sawa na sauti ya Mungu iliyozungumza kwenye mlima wa kubadilika sura.
Petro alielezea zaidi kwamba neno la unabii, linalomaanisha Maandiko yote ya Agano la Kale, halikuanzia lenyewe, au katika akili za wale waliowaandika (maana ya “tafsiri ya binafsi”). Maandiko hayakutokana na “mapenzi ya mwanadamu.” Maandiko hayakuwa matokeo ya utafiti wa kibinadamu au uchunguzi wa kibinadamu katika asili ya mambo. Maandiko hayakuwa matokeo ya mawazo ya waandishi wake wenyewe (Warfield, 1974, 3:1474). Basi, Maandiko yalitoka wapi? Petro alidai, “lakini watu watakatifu wa Mungu walinena wakiongozwa na Roho Mtakatifu.” Neno “kuongozwa” katika lugha ya asili ni neno la kawaida la “kubebwa” au “kupelekwa” (Arndt na Gingrich, 1957, uk. 862-863), kwa hivyo, kuongozwa au kuwa chini ya ushawishi wa kuhamasisha (Perschbacher, 1990, uk. 427). Petro alikuwa akisema kwamba Roho Mtakatifu, kimsingi, aliwachukua waandishi, manabii, na kuwapeleka kwenye lengo la uchaguzi Wake (Warfield, 3:1475). Hii ina maana kwamba Maandiko, ingawa yaliandikwa kwa njia ya vyombo vya kibinadamu, yaliongozwa kwa kiwango kikubwa na Mungu kiasi kwamba maandishi yaliyotokana nayo kweli ni ya Mungu.
Petro yuleyule, alipokuwa akisubiri kuja kwa Roho katika Matendo 2 siku ya Pentekoste, alisimama kati ya wanafunzi wenzake na kutangaza, “Ndugu zangu, andiko hili lililazimika kutimia, ambalo Roho Mtakatifu alilinena zamani kwa kinywa cha Daudi kuhusu Yuda,” kisha akalinukuu kutoka Zaburi (Matendo 1:16 na kuendelea). Petro alithibitisha kwamba Roho Mtakatifu aliongoza yale aliyoyaandika Daudi, na matokeo ya maandiko ya Daudi kwa hivyo yanatajwa kama “Maandiko.”
Petro yuleyule, katika 1 Petro 1:10-12, alieleza: (1) kwamba wasemaji wa Agano la Kale waliovuviwa hawakuelewa kila mara taarifa zote zilizotolewa na Mungu kupitia kwao; (2) ilikuwa ni Roho wa Kristo aliyekuwa akifanya kazi juu yao; (3) taarifa hizi hizo zilizoongozwa kwa Roho zilikuwa zinawasilishwa katika siku za Petro na mitume; na (4) Roho Mtakatifu yuleyule alikuwa akiwaongoza katika matamshi yao. Ni muhimu sana kutambua kwamba Petro alikuwa akidai kwamba watu waliovuviwa walikuwa na akili zao wenyewe zikihusika walipokuwa wakizalisha vilivyoongozwa, lakini taarifa ilikuwa ya Mungu, kwani hawakuelewa kila mara umuhimu wote wa taarifa hizo wao wenyewe.
Petro yuleyule, katika 2 Petro 3:15-16, alimrejelea “ndugu yetu mpendwa Paulo” kama aliyekuwa “amewaandikia.” Kisha akasema: “kama vile pia katika nyaraka zake zote, akisema humo mambo haya; ambayo ndani yake yamo mambo magumu kueleweka, ambayo watu wasio na elimu na wasio imara wayapotosha, kama wayapotoshavyo Maandiko mengine pia, kwa upotevu wao wenyewe.” Petro alieleza wazi mambo matatu muhimu: (1) Paulo aliandika nyaraka; (2) nyaraka hizo zinahesabiwa pamoja na “Maandiko mengine,” ambayo ina maana kwamba barua za Paulo ni Maandiko kama vile Agano la Kale na maandiko mengine ya Agano Jipya; na (3) maandiko haya yana mamlaka ya kiungu, kwani kuyapotosha ni kujiletea “upotevu” — rejeleo wazi kwa kutopendelewa na Mungu na madhara ya kiroho/ya milele yanayotokana na kutotii maneno ya Mungu, sio maneno ya mwanadamu. Kornelio alielewa vyema kanuni hii, kwa kuwa wakati Petro alipokuja nyumbani kwake, alisema: “Basi sasa sisi sote tuko hapa mbele za Mungu, kusikia mambo yote uliyoamriwa na Mungu” (Matendo 10:33, mstari uliotiwa mkazo).
Wakati akiwa Duniani, Yesu alionyesha heshima kubwa kwa Maandiko, yaani, Agano la Kale. Kwa mara moja, alijishughulisha na mazungumzo na baadhi ya Wayahudi waliomtuhumu kwa kumkufuru (Yohana 10:33). Aliukataa mashtaka kwa kunukuu Zaburi 82:6, akirejelea kifungu hicho kama “sheria” (mstari wa 34). Lakini Yesu aliwezaje kurejelea zaburi kama “sheria,” wakati Zaburi zilikuwa ni fasihi ya hekima ya kishairi na sio sehemu ya Torati (Pentateuki)? Aliirejelea zaburi kama “sheria” kwa maana kwamba Zaburi ni sehemu ya Maandiko. Hivyo, Yesu alikuwa akitoa mamlaka ya kisheria kwa maandiko yote (Warfield, 3:1475). Alifanya hivyo pia katika Yohana 15:25. Vilevile, Paulo alinukuu kutoka Zaburi, Isaya, na Mwanzo na akarejelea kila moja kama “Sheria” (1 Wakorintho 14:21; Warumi 3:19; Wagalatia 4:21).
Baada ya Yesu kunukuu kutoka kwenye zaburi na kuiita “sheria,” aliongeza, “na andiko haliwezi kutanguka” (mstari wa 35). Tambua kwamba alikuwa analinganisha “sheria” na “andiko”—akitumia maneno hayo kama visawe. Alipotangaza kuwa “sheria,” au “andiko,” “haliwezi kutanguka,” alikuwa akieleza kuwa haiwezekani kwa andiko kufutwa, mamlaka yake kukataliwa, au ukweli wake kupingwa (Warfield, 3:1475). Yesu aliona kila sehemu ya Maandiko, hata maneno yake ya kawaida, kuwa ni Neno la Mungu lenye mamlaka (uk. 1476).
Mtazamo huu kuelekea Maandiko kama hati yenye mamlaka umeonyeshwa na fomula ya kawaida: “Imeandikwa.” Kwa mfano, alipokuwa akikabiliana na Shetani, Yesu alikataa mashambulizi yake mara zote tatu kwa kusema tu, “Imeandikwa,” jambo ambalo lilitosha kuimarisha uaminifu wa mamlaka (Mathayo 4:4,7,10)— hadi Shetani akajaribu kumwiga Yesu katika jambo hili (Mathayo 4:6). Baada ya kufufuka, Yesu alilinganisha Agano la Kale lote (yaani, sheria ya Musa, manabii, na zaburi) na “andiko,” na tena akasema “imeandikwa” (Luka 24:44-46). Alisisitiza kwa nguvu sana kwamba “mambo yote” yaliyoandikwa katika Maandiko kuhusu Yeye “yanapaswa kutimizwa.” Mapema katika sura hiyo, alilinganisha “Musa na manabii wote” na “Maandiko” (mistari ya 25-27).
Si ajabu kwamba Yesu alikuwa akiwaonya wapinzani wake wa kidini kwa maneno kama, “Hamjasoma hata andiko hili?” (Marko 12:10; cf. Mathayo 21:42); au, “Mnakosea, kwa kuwa hamyajui Maandiko” (Mathayo 22:29); au, “kama mngejua maana ya haya…” (Mathayo 12:7); au, “Nendeni mkajifunze maana ya haya…” (Marko 9:13). Fikra ya msingi katika matamko kama haya ni kwamba ukweli wa Mungu unapatikana katika Maandiko, na kama hujui Maandiko, unakuwa katika hatari ya kukosea. Yesu kwa hivyo alikuwa akithibitisha kwamba Mungu ndiye Mwandishi wa Maandiko.
Hata maneno ya Maandiko ambayo siyo manukuu ya moja kwa moja ya Mungu, kimsingi ni maneno ya Mungu. Kwa mfano, Yesu alihusisha maneno ya Mwanzo 2:24 na Mungu kama mwandishi (Mathayo 19:4-6). Hata hivyo, katika muktadha wa awali wa Mwanzo 2:24, hakuna ishara yoyote inayoonyesha kwamba Mungu ndiye aliyekuwa mnenaji. Badala yake, maneno hayo ni maelezo ya mwandishi yaliyoandikwa na mwandishi wa kibinadamu—Musa. Kwa Yesu kuyahusisha maneno hayo na Mungu, alikuwa akieleza wazi kwamba Maandiko yote yaliandikwa na Mungu. Hii inamaanisha kwamba hata maneno ya Shetani, au maneno ya watu waovu, ni maneno ya Mungu—kwa maana kwamba Mungu ametupatia ripoti sahihi ya kile walichosema. Paulo alishughulikia jambo hilo kwa njia hiyo hiyo (1 Wakorintho 6:16).
Marudio kwa marudio, mitume na waandishi wa Agano Jipya walifanya jambo lile lile ambalo Yesu alifanya, yaani, waliitaja Maandiko kwa njia ambayo ilikuwa wazi waliona kuwa ni maneno ya Mungu yenye mamlaka na yaliyoongozwa na Roho Mtakatifu (k.m., Matendo 8:35; 17:2; 18:28; 26:22; Warumi 12:19; 1 Wakorintho 15:3-4; 1 Petro 1:16; Yakobo 2:8). Labda Luka aliuelezea mtazamo uliotawala wa waandishi wa Biblia vizuri: “Walipokea neno kwa moyo wa kufurahishwa, wakatafuta Maandiko kila siku, ili kujua kama mambo hayo ni kweli” (Matendo 17:11). Kwa maneno mengine, kile ambacho Maandiko yanavyosema, Mungu ndivyo anavyosema.
Ushahidi zaidi wa maoni ya Biblia juu yake yenyewe unajionyesha katika matamko kama, “Kwa maana Maandiko yasema kwa Farao” (Warumi 9:17), au “Na Maandiko… yalihubiri injili kwa Ibrahimu mapema” (Wagalatia 3:8). Lakini Maandiko hayakusema na Farao, na Maandiko hayakuhubiri Injili kwa Ibrahimu. Badala yake, Mungu alifanya hivyo! Hivyo basi, neno la Maandiko ni neno la Mungu! Waandishi walioongozwa na Roho Mtakatifu wa Agano Jipya waliona kuwa “Mungu” na “Maandiko” vimeunganishwa kwa karibu sana hivi kwamba wangeweza kwa kawaida kusema kwamba “Maandiko” yanafanya yale ambayo Maandiko yanarekodi Mungu akifanya (Warfield, 3:1477).
Inafanya kazi kinyume chake pia. Mungu anasemekana kusema mambo fulani ambayo, katika muktadha wao wa awali, ni maneno ya Maandiko tu. Kwa mfano, Waebrania 3:7 inasema, “Kwa hivyo, kama Roho Mtakatifu anavyosema…,” na kisha Zaburi 95:7 inanukuliwa. Katika Matendo 4:25, Mungu anasemekana kuzungumza, kwa Roho Mtakatifu kupitia kinywa cha Daudi, maneno ya Zaburi 2:1. Katika Matendo 13:34-35, Mungu anawakilishwa kwa kusema maneno ya Isaya 55:3 na Zaburi 16:10. Lakini, katika haya yote, maneno yanayomhusu Mungu hayakuwa, katika muktadha wao wa awali, kwa hakika maneno yake, bali ni maneno ya Maandiko yenyewe tu. Hivyo basi, waandishi wa Agano Jipya mara nyingine walirejelea Maandiko kama ni Mungu, na mara nyingine walirejelea Mungu kana kwamba Alikuwa Maandiko. Hivyo Biblia inajitambulisha kama maneno ya Mungu mwenyewe.
Katika Waebrania 1:5-13, mwandishi alinukuu mistari saba ya Agano la Kale: Zaburi 2:7; 2 Samweli 7:14; Kumbukumbu la Torati 32:43; Zaburi 104:4; Zaburi 45:6-7; Zaburi 102:25-27; na Zaburi 110:1. Mwandishi wa Waebrania alimwekea Mungu jukumu la kusema kila moja ya mistari hii. Lakini katika muktadha wao wa awali katika Agano la Kale, mara nyingine Mungu ni msemaji, wakati mara nyingine yeye si msemaji, na kwa kweli, anazungumziwa au anazungumziwa kuhusu. Kwa nini mwandishi wa Waebrania angepanga mambo yote haya kwa Mungu bila kuchagua? Kwa sababu yote yanafanana katika ukweli kwamba ni maneno ya Maandiko, na, kama hivyo, ni maneno ya Mungu.
Hali hiyo hiyo inaonekana katika Warumi 15:9-12 ambapo Paulo alinukuu kutoka Zaburi 18:49, Kumbukumbu la Torati 32:43, Zaburi 117:1, na Isaya 11:10. La kwanza alilowasilisha kwa kutumia kanuni “kama ilivyoandikwa”; la pili linawasilishwa kwa kusema “anasema tena”; la tatu kwa kutumia tu “tena”; na la nne linaanzishwa na “Isaya anasema.” Hata hivyo, katika muktadha wa Agano la Kale, ni katika mstari wa Isaya tu Mungu anazungumza wazi—na Paulo anaweka maneno hayo kwa Isaya. Kwa hivyo, “kama ilivyoandikwa,” “anasema,” na “Isaya anasema,” ni njia tofauti za kusema jambo moja, yaani, “Mungu anasema”! Mara nyingine waandishi wa Agano Jipya waliweka Maandiko kwa waandishi wake wanadamu. Lakini ni dhahiri kwamba wakati waandishi waliposema, “Walisema,” au “Daudi alisema,” hilo lilikuwa tu njia nyingine ya kusema, “Maandiko yanasema,” ambayo, tena, ilikuwa jambo moja na kusema “Mungu anasema.”
UFUNUO WA MANENO
Tambua kwamba ufunuo ambao Biblia inadai kwa ajili yake ni ufunuo “wa maneno,” yaani, usimamizi wa Mungu unahusika hata na maneno ya mwandishi. Paulo aliweka hoja yake kwa kutumia jina la wingi, na alisisitiza kwamba Mungu alilenga neno hilo lieleweke katika maana yake ya kipekee (Wagalatia 3:16). Kama ilivyotajwa hapo awali, Yesu aliweka hoja yake kwa kutumia umbo maalum la maneno ya Maandiko (Yohana 10:34). Aliweka msisitizo wake kwenye neno fulani katika Mathayo 22:43, kwenye tensi fulani katika Mathayo 22:32, na hata kwenye herufi na michoro midogo katika Mathayo 5:17-18. Katika mstari wa mwisho, Yesu alisema kwamba Kutoka 3:6 ilisemwa kwa Masadukayo ambao alikuwa akizungumza nao—hata ingawa muktadha halisi wa Kutoka 3:6 una Mungu akizungumza na Musa. Hilo linaonyesha kwamba Yesu anatarajia watu wote duniani waelewe kwamba Biblia imeandikwa kwa kila mtu mwenye dhamana, na kwamba Maandiko yanakusudiwa kuwa mamlaka kwa maisha ya binadamu.
Paulo pia alithibitisha ufunuo wa maneno katika 1 Wakorintho 2. Alidai kwamba hotuba yake na mahubiri yake hayakuwa “maneno ya hekima ya binadamu” (mstari wa 4). Badala yake, maneno yake yalikuwa “kwa maono ya Roho.” Aliidai kwamba yeye na mitume wenzake walikuwa wakisema hekima ya Mungu (mstari wa 7). Aliidai kwamba mambo waliyokuwa wakisema yalifunuliwa kwao na Mungu kupitia Roho Mtakatifu (mstari wa 10). Kisha aliuthibitisha kwa uwazi kabisa: “Haya tunayosema sisi, si kwa maneno ambayo hekima ya binadamu huwafundisha bali ambayo Roho Mtakatifu huwafundisha” (mstari wa 13). Kwa hivyo, ufunuo unahusisha maneno yenyewe, na hivyo kufanya iwe ufunuo wa maneno.
UFUNUO WA AGANO JIPYA
Zaidi ya mistari mingine ambayo imechunguzwa hadi sasa ni marejeleo ya Agano Jipya kwa ufunuo wa Agano la Kale. Wasomi wanaoitwa huru wamedai kwamba Agano Jipya halidai ufunuo kwa ajili yake. Dai hilo sio kweli. Kama ilivyotajwa awali, katika 2 Petro 3:16, Petro aliorodhesha barua za Paulo kama “Maandiko,” na aliuthibitisha kwamba maandishi ya Paulo yanabeba mamlaka ya kimiungu kiasi kwamba wale wanaoyapotosha wataangamizwa. Pia ilibainishwa kwamba Petro alihusisha mitume na manabii wa Agano la Kale (1 Petro 1:10-12). Na, kama tulivyoona, Paulo alitoa dai kama hilo katika 1 Wakorintho 2.
Unaposoma Agano Jipya, ni wazi kuwa waandishi walitafsiri ufunuo wa Agano la Kale kwa maandishi yao wenyewe. Hawakufikiria hata kwa muda kuwa wao— wahudumu wa agano jipya (2 Wakorintho 3:6)—walikuwa na kiasi kidogo cha Roho wa Mungu kuliko wahudumu wa agano la kale. Yesu, bila shaka, alitangaza ufunuo ujao wa waandishi wa Agano Jipya. Katika Mathayo 10:17-20, na marudio katika Marko 13:11 na Luka 12:12, Yesu aliwaeleza mitume kwamba Roho Mtakatifu angeongoza shughuli zao za kimdomo katika suala la jinsi na nini wanachosema. Aliendelea kuongezea jambo hilo katika Luka 21:12-15, kuwahimiza wasiwe na wasiwasi jinsi ya kujitetea wanapopelekwa mbele ya mamlaka, kwani angewapatia “kinywa na hekima” ambayo wapinzani wao hawangeweza kuhimili. Hivyo Yesu aliwathibitishia mapema mafundisho ya mitume, na kuhakikisha heshima kwa mamlaka yao.
Yesu aliwaelekeza mitume ahadi kadhaa katika vitabu vya Yohana 14, 15, na 16. Mwonyo moja tu kati ya haya ungetosha. Yesu aliwaahidi mitume: “Bado nina mambo mengi ya kuwaambia, lakini hivi sasa hamwezi kuyastahamili. Lakini atakapokuja yeye, Roho wa kweli, atawaongoza hadi kwenye ukweli wote; kwa maana hatazungumza kwa mamlaka yake mwenyewe, bali chochote atakachosikia, atazungumza; naye atawaonyesha mambo yajayo” (Yohana 16:12-13). Mara tu kabla ya kupaa kwake, Yesu aliwahakikishia mitume ubatizo ujao wa Roho Mtakatifu, ambao ungewafanya kuwa mashahidi wa Kristo kote ulimwenguni (Matendo 1:5, 8). Ahadi hii ilianza kutimizwa katika Matendo 2 wakati mitume walibatizwa na Roho Mtakatifu na kupewa uwezo wa kuhubiri ujumbe ambao Mungu alitaka uhubiriwe.
Kuna mistari mingi inayodhihirisha kutimizwa kwa ahadi hizi kwa mitume kwa kiwango ambacho maneno waliyoyasema yalikuwa maneno ya Mungu (Matendo 4:8,31; 5:32; 15:8,27-28; 16:6-8). Kama tulivyotangulia kutaja, Paulo alidai mwongozo moja kwa moja wa Roho Mtakatifu kwa maneno aliyoyasema (1 Wakorintho 2). Alifanya hivyo pia katika Wagalatia 1:12. Katika Waefeso 3:1-5, alidai kwamba ujumbe wake ulifunuliwa kwake “kwa ufunuo” (mstari wa 3), pamoja na mitume na manabii wengine (mstari wa 5). Mistari mingine inaonyesha jambo hilo hilo (1 Timotheo 4:1; Wagalatia 2:2; 2 Wakorintho 12:7; 1 Wathesalonike 2:13). Muhtasari mzuri wa madai ya Paulo ya ufunuo unapatikana katika tamko lake imara: “Ikiwa mtu yeyote anajiona kuwa nabii au mwenye roho, na ayatambue haya ninayokuandikieni kuwa ni maagizo ya Bwana” (1 Wakorintho 14:37). Ufunuo wake ulienea kwa maneno yake ya mdomo pamoja na maandishi yake (2 Wathesalonike 2:15; 3:6,14; Linganisha 1 Wathesalonike 4:2,15; Wagalatia 1:7-8). Katika 1 Timotheo 5:18, Paulo alinukuu Luka 10:7 na akakitaja kama “Maandiko.” Hivyo, rekodi ya Injili ya Luka ilikuwa tayari inapatikana na kuchukuliwa kama sehemu ya kanuni ya Maandiko.
HITIMISHO
Mtu asiye na upendeleo anaweza kwa urahisi kuona kuwa Biblia inadai yenyewe hadhi ya “ufunuo,” ikiwa imevuviwa na Mungu Mwenyewe. Ufunuo huo ulijumuisha uangalizi wa hali ya juu kutoka kwa Mungu hata maneno yakawa chini ya ushawishi wake. Hivyo basi, Biblia ni “inapovuviwa kwa maneno.” Hitimisho hili halimaanishi kuwa waandishi walichukua tu “imla.” Badala yake, Biblia inaonyesha kuwa Mungu alibadilisha shughuli yake ya kuvutia kulingana na tabia ya kibinafsi, msamiati, kiwango cha elimu, na mienendo ya mtindo wa kila mwandishi. Biblia ni “ipo bila makosa” kwa maana haiwezi kudanganya au kutoa taarifa zisizoeleweka, na hivyo ni imani kabisa na yenye uaminifu kamili. Ufunuo “plenary” unamaanisha kwamba ufunuo unahusisha sehemu zake zote. Hivyo basi, Biblia ni kikamilifu imevuviwa.
Biblia pia ni “isio na makosa,” yaani, haina makosa. Mungu alitumia binadamu kuandika Biblia, na kwa kufanya hivyo, aliwaruhusu kuacha alama yao, lakini bila kufanya makosa yoyote yanayoweza kufanywa na maandishi ya binadamu. Mungu aliweka hakika kuwa maneno yaliyozalishwa na waandishi binadamu yalikuwa huru kutoka katika makosa na kosa linalojitokeza katika maandishi ya watu wasiovuviwa. Ushawishi huo ulienea hadi kwa mambo ya sayansi, jiografia, na historia. Uthibitisho wa ufunuo wa Biblia ni uchunguzi tofauti na muhimu. Walakini, ni muhimu kwa mtu kuelewa maana ya Biblia wakati inadai “ufunuo” kwa ajili yake.
MAREJEO
Arndt, William and F.W. Gingrich (1957), A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (Chicago, IL: University of Chicago Press).
McGarvey, J. W. (1883), “Remarks on the Preceding Lectures,” The Missouri Christian Lectures (Rosemead, CA: Old Paths Book Club, 1955 reprint).
Perschbacher, Wesley J., ed. (1990), The New Analytical Greek Lexicon (Peabody, MA: Hendrickson).
“Theories of the Inspiration of the Scriptures”
(1864), American Presbyterian and Theological Review, 6:312349, April.
Vincent, Marvin (1900), Word Studies in the New
Testament (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1946 reprint).
Warfield, Benjamin (1974 reprint), “Inspiration,” ISBE, ed. James Orr (Grand Rapids, MI: Eerdmans).
REPRODUCTION & DISCLAIMERS: We are happy to grant permission for this article to be reproduced in part or in its entirety, as long as our stipulations are observed.
